Giáo án Lâm nghiệp và thuỷ sản

Huy động kinh nghiệm sống của HS về rừng, biển và sản phẩm lâm - thuỷ sản; xác định vấn đề và nhiệm vụ học tập của bài.

GV đặt câu hỏi: “Em thấy rừng và biển mang lại những lợi ích gì cho đời sống?” và “Vì sao có khu rừng được gọi là rừng phòng hộ hoặc rừng đặc dụng, trong khi khu khác dùng để trồng cây lấy gỗ?”. HS ghi nhanh câu trả lời ra giấy nháp, sau đó chia sẻ với bạn cùng bàn.

Danh sách 3–5 lợi ích của rừng và thuỷ sản HS nêu được (ví dụ: gỗ, củi, nước sạch, chắn gió, bảo vệ đất ven sông, tôm cá, thực phẩm, việc làm).
Nhiệm vụ học tập được xác định: Lâm nghiệp có những nhân tố và chức năng nào; thuỷ sản chịu tác động của thị trường và hạ tầng ra sao; làm thế nào sử dụng số liệu và tài nguyên một cách có trách nhiệm.

Nêu được ba chức năng của rừng; giải thích được vai trò của vốn, chính sách, quyền quản lí, công nghệ và lí do tỉ lệ che phủ chưa đủ đánh giá chất lượng rừng.

HS đọc mục Lâm nghiệp trong SGK và Phiếu học tập số 1, làm việc nhóm theo khăn trải bàn. Câu hỏi nhóm: (1) Kể tên ba loại rừng theo chức năng và nêu mục đích chính của từng loại. (2) Vốn, chính sách, quyền quản lí và công nghệ tác động đến những khâu nào của lâm nghiệp? (3) Vì sao rừng trồng không thay thế hoàn toàn rừng tự nhiên? Nhóm có thể tham khảo bài tập tương tác trên NeoEdu để kiểm tra nhanh.

Ghi trên khăn trải bàn:

• Rừng sản xuất: cung cấp gỗ, nguyên liệu, kết hợp sinh kế cho người dân.
• Rừng phòng hộ: bảo vệ đất, nguồn nước, chắn gió, sóng.
• Rừng đặc dụng: bảo tồn các giá trị tự nhiên quan trọng, đa dạng sinh học.
  Vốn, chính sách, quyền quản lí và công nghệ quyết định cách trồng, chăm sóc, bảo vệ và khai thác rừng.
  Tỉ lệ che phủ chưa đủ vì còn phải xét loại rừng, cấu trúc và sinh học; rừng trồng không thay thế hoàn toàn rừng tự nhiên về đa dạng sinh học và chức năng bảo vệ đất, nước.

Phân tích được ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên, thị trường, hạ tầng và kĩ thuật đến khai thác, nuôi trồng và chế biến thuỷ sản; nêu được tác động của IUU.

HS làm việc theo cặp đôi, đọc mục Thuỷ sản trong SGK và Phiếu học tập số 2. Câu hỏi: (1) Biển, cửa sông, hồ và đồng bằng tạo điều kiện gì cho khai thác và nuôi trồng? Cho ví dụ về Đồng bằng sông Cửu Long và duyên hải miền Trung. (2) Thị trường đặt ra những yêu cầu nào về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và chế biến? (3) Tàu, cảng cá, kho lạnh và kĩ thuật giúp giảm tổn thất như thế nào? (4) IUU là gì và gây tác động gì đến nguồn lợi, thị trường?

Bảng ghi của cặp đôi (dạng danh sách):

• Điều kiện tự nhiên: biển, cửa sông, hồ, đồng bằng tạo điều kiện khai thác và nuôi trồng.
• Vùng tiêu biểu: Đồng bằng sông Cửu Long nổi bật nuôi tôm, cá với sản lượng lớn; ven biển miền Trung phát triển khai thác.
• Thị trường: quyết định yêu cầu chất lượng, truy xuất và chế biến.
• Hạ tầng và kĩ thuật: tàu, cảng cá, kho lạnh giúp giảm tổn thất sau thu hoạch.
• IUU là khai thác bất hợp pháp, không khai báo, không theo quy định; gây cạn kiệt nguồn lợi và có thể làm hàng hoá mất thị trường.

Tính được tổng sản lượng và tỉ trọng nuôi trồng từ số liệu làm tròn; phân biệt số liệu thực, dữ liệu làm tròn và tình huống minh hoạ; nêu được giải pháp bền vững.

HS làm việc nhóm 4 người, đọc biểu đồ năm 2024 với khai thác 3,9 triệu tấn, nuôi trồng 5,8 triệu tấn. Câu hỏi: (1) Tính tổng sản lượng thuỷ sản. (2) Tính tỉ trọng sản lượng nuôi trồng trong tổng sản lượng. (3) Vì sao kết quả chỉ là xấp xỉ? (4) Nêu hai giải pháp để thuỷ sản phát triển bền vững.

Kết quả tính:

• Tổng sản lượng: $3{,}9 + 5{,}8 = 9{,}7$ triệu tấn (xấp xỉ).
• Tỉ trọng nuôi trồng: $\dfrac{5{,}8}{9{,}7} \approx 59{,}8\%$ (xấp xỉ).
  Lí do là xấp xỉ: số liệu đầu vào đã làm tròn nên kết quả tính cũng chỉ mang tính gần đúng.
  Giải pháp bền vững: bảo vệ nguồn lợi, kiểm soát ô nhiễm, nuôi đúng sức tải, truy xuất nguồn gốc.

Vận dụng được kiến thức về chức năng rừng, IUU, nhân tố thuỷ sản và cách suy luận để trả lời các câu hỏi và nhận định.

HS làm bài tập cá nhân trong 7 phút, sau đó đối chiếu theo cặp. GV dùng bài tập tương tác trên NeoEdu để kiểm tra nhanh. Đề: (1) Vì sao tỉ lệ che phủ chưa đủ đánh giá chất lượng rừng? A. Chỉ cần diện tích tăng là mọi chức năng rừng đều tốt hơn; B. Rừng trồng và rừng tự nhiên luôn có cùng cấu trúc; C. Còn phải xét loại rừng, cấu trúc và sinh học; D. Che phủ đủ để thay hoàn toàn khảo sát loài và sinh cảnh. (2) Ghép: Rừng phòng hộ – Bảo vệ đất, nước, chắn gió sóng; Rừng đặc dụng – Bảo tồn các giá trị tự nhiên quan trọng; IUU – Khai thác bất hợp pháp, không khai báo, không theo quy định. (3) Đánh giá đúng/sai: a) Che phủ rừng bằng nhau chứng minh chất lượng sinh thái bằng nhau; b) Nuôi 5,8 và khai thác 3,9 triệu tấn cho tổng xấp xỉ 9,7; c) Tăng sản lượng bằng IUU luôn giúp giữ thị trường; d) Thị trường đặt yêu cầu chất lượng và truy xuất.

Đáp án:
(1) C. Còn phải xét loại rừng, cấu trúc và sinh học.
(2) Rừng phòng hộ – bảo vệ đất, nước, chắn gió sóng; Rừng đặc dụng – bảo tồn các giá trị tự nhiên quan trọng; IUU – khai thác bất hợp pháp, không khai báo, không theo quy định.
(3) a) S; b) Đ (tổng xấp xỉ do số làm tròn); c) S (IUU gây hại nguồn lợi và khả năng tiếp cận thị trường); d) Đ.
HS đạt yêu cầu khi trả lời đúng ít nhất 4/6 ý và giải thích được lí do sai ở ý a) và c).

Vận dụng kiến thức về lâm nghiệp và thuỷ sản để phân tích một vấn đề thực tế, nêu giới hạn của kết luận và đề xuất giải pháp phù hợp.

GV nêu tình huống: “Một địa phương có rừng ven biển và vùng nuôi tôm nhưng sản lượng tăng nhanh, nguồn nước bị ô nhiễm và có ý kiến cho rằng cần khai thác mạnh hơn để kịp thị trường.” Nhóm 4 HS thảo luận: (1) Nêu hai nhân tố thị trường và hạ tầng có thể giúp địa phương phát triển. (2) Nêu một giới hạn khi chỉ dựa vào sản lượng để đánh giá thành công. (3) Đề xuất hai giải pháp bền vững và một cách kiểm tra thông tin từ nguồn đáng tin cậy. Lưu ý: HS không tự xuống tàu, ao nuôi hay tiếp xúc nước bẩn; khảo sát nếu có thì dùng báo cáo công khai hoặc có người lớn bảo đảm an toàn.

Bản trình bày ngắn (khoảng 1 trang) của nhóm gồm:

• Hai nhân tố thị trường và hạ tầng: yêu cầu truy xuất nguồn gốc, kho lạnh, cảng cá, kĩ thuật giảm tổn thất.
• Giới hạn: chỉ tăng sản lượng không phản ánh đầy đủ tình trạng nguồn lợi và môi trường; cần xét thêm tính bền vững.
• Hai giải pháp: kiểm soát ô nhiễm, nuôi đúng sức tải, bảo vệ rừng ven biển như rừng phòng hộ, ghi chép nguồn gốc sản phẩm.
• Cách kiểm tra: đối chiếu số liệu từ báo cáo công khai của cơ quan quản lí và SGK.