Giáo án Thực hành: Tìm hiểu vấn đề việc làm ở địa phương và phân hoá thu nhập theo vùng

Tạo tình huống để HS nhận ra cần đọc kỹ đơn vị, thời gian, phạm vi và giá trước khi kết luận về thu nhập.

GV nêu câu hỏi: “Thu nhập bình quân của một vùng tăng gấp đôi sau 14 năm thì mức sống của người dân có chắc chắn tăng gấp đôi không? Vì sao?” HS suy nghĩ cá nhân 1 phút, sau đó chia sẻ với bạn cùng bàn.

HS nêu được: chưa chắc chắn; vì thu nhập tính theo giá hiện hành có thể bị ảnh hưởng bởi thay đổi giá; số bình quân không cho biết mọi người có cùng thu nhập hay không. GV ghi tên bài lên bảng: Thực hành: Tìm hiểu vấn đề việc làm ở địa phương và phân hoá thu nhập theo vùng.

HS xác định được vùng cao nhất, thấp nhất ở hai mốc năm và tính được chênh lệch tuyệt đối năm 2024.

HS làm việc theo cặp đôi, hoàn thành Phiếu học tập số 1: (1) Ghi đơn vị, thời gian và phạm vi của bảng. (2) Tìm vùng cao nhất và thấp nhất năm 2010; năm 2024. (3) Tính chênh lệch 2024 giữa Đông Nam Bộ và Trung du và miền núi phía Bắc. (4) Nhận xét chung về xu hướng thu nhập của các vùng từ 2010 đến 2024.

• Đơn vị: nghìn đồng/người/tháng; giá hiện hành; dữ liệu từ khảo sát mức sống 2010 và 2024.
• Năm 2010: cao nhất là Đông Nam Bộ 2 212; thấp nhất là Bắc Trung Bộ 903 (thấp hơn Trung du và miền núi phía Bắc 907).
• Năm 2024: cao nhất là Đông Nam Bộ 6 868; thấp nhất là Trung du và miền núi phía Bắc 3 749.
• Chênh lệch năm 2024: $6\,868 - 3\,749 = 3\,119$ nghìn đồng/người/tháng.
• Nhận xét: mọi vùng đều tăng thu nhập danh nghĩa từ 2010 đến 2024.

HS giải thích được quy trình bốn bước khi đọc số liệu, nêu được giới hạn của báo cáo địa phương và không suy ra tỉ lệ thất nghiệp từ các tổng số có sẵn.

Nhóm 4 HS đọc quy trình bốn bước do GV trình chiếu và đọc Phiếu học tập số 2, gồm báo cáo mẫu về thu nhập và trường hợp báo cáo Hà Nội tháng 1-2025 (công bố ngày 10-2-2025 tại cổng Trung tâm Dịch vụ việc làm). Nhóm trả lời: (1) Nhu cầu tuyển dụng toàn thành phố khoảng 87 755 vị trí có phải là số liệu của Trung tâm không? (2) Số 3 752 việc làm trống, 1 059 doanh nghiệp và 1 321 hồ sơ tìm việc thuộc phạm vi nào? (3) Thành phố giải quyết việc làm cho 19 364 người và hỗ trợ 6 889 người qua vốn 515 tỉ đồng; có thể tính tỉ lệ thất nghiệp từ các số này không? Vì sao?

• Quy trình: đọc đơn vị, thời gian, phạm vi; xác định cao nhất, thấp nhất; tính chênh lệch; so sánh hai năm, rồi nêu giới hạn.
• 87 755 vị trí là nhu cầu toàn thành phố, không gộp mẫu Trung tâm vào đó.
• 3 752 việc làm trống của 1 059 doanh nghiệp và 1 321 hồ sơ thuộc phạm vi bộ thông tin tại Trung tâm.
• Không thể tính tỉ lệ thất nghiệp vì không có mẫu số về lực lượng lao động; số người được hỗ trợ không chứng minh việc làm bền vững.
• Kết luận: thị trường có nhu cầu tuyển nhưng cần kết nối vị trí với kĩ năng, tư vấn và khả năng tiếp cận vốn.

HS củng cố việc đọc đúng bảng số liệu, nhận diện thuật ngữ và đánh giá nhận định dựa trên chứng cứ.

HS làm bài cá nhân 5 phút, sau đó đổi bài kiểm tra chéo cặp đôi 3 phút.
Câu 1: Vùng có thu nhập bình quân đầu người/tháng thấp nhất năm 2024 trong bảng là: A. Trung du và miền núi phía Bắc; B. Bắc Trung Bộ; C. Đông Nam Bộ; D. Đồng bằng sông Hồng.
Câu 2: Ghép mục với nội dung đúng: Nguồn địa phương; Giá hiện hành; Chênh lệch tuyệt đối.
Câu 3: Đánh giá đúng (Đ) hoặc sai (S): a) Thu nhập giá hiện hành đã loại trừ hoàn toàn thay đổi giá. b) Năm 2024 Đông Nam Bộ cao nhất trong bảng. c) Bình quân vùng không cho biết mọi cá nhân có cùng thu nhập. d) Số người được giải quyết việc làm là tỉ lệ thất nghiệp.
Câu 4: Tính chênh lệch 6 868 − 3 749 (nghìn đồng/người/tháng).

Đáp án:

• Câu 1: A. Trung du và miền núi phía Bắc (3 749 là giá trị nhỏ nhất năm 2024).
• Câu 2: Nguồn địa phương → Báo cáo công khai có năm và phạm vi; Giá hiện hành → Chưa loại trừ thay đổi giá; Chênh lệch tuyệt đối → Lấy giá trị lớn trừ nhỏ.
• Câu 3: a) S (giá hiện hành chưa loại trừ biến động giá); b) Đ; c) Đ; d) S (số người được giải quyết việc làm không cùng định nghĩa và mẫu số với tỉ lệ thất nghiệp).
• Câu 4: 3 119 nghìn đồng/người/tháng.

HS vận dụng quy trình đọc số liệu để nhận xét một vấn đề việc làm hoặc thu nhập của địa phương mình từ nguồn công khai, đồng thời nêu được giới hạn.

Nhóm 4 HS tìm trên trang thông tin công khai của địa phương (cổng dịch vụ việc làm, niên giám thống kê tỉnh/thành) một số liệu về việc làm hoặc thu nhập có năm và phạm vi rõ ràng. Lập bảng ba mục: nguồn, năm và phạm vi, giới hạn. Viết 5 đến 7 câu nhận xét và đề xuất một cách kiểm tra thêm. Không tự nhận đã tiến hành khảo sát nếu chưa làm.

Sản phẩm mẫu: “Theo báo cáo công khai của [tên nguồn], năm [năm], nhu cầu tuyển dụng tại [địa phương] có [số liệu] vị trí, thuộc phạm vi [phạm vi]. Các số này cho thấy nhu cầu tuyển dụng nhưng chưa cho biết tỉ lệ thất nghiệp vì thiếu mẫu số. Giới hạn: số liệu không phân biệt giới, độ tuổi và không cho biết việc làm có bền vững hay không. Để kiểm tra thêm, nhóm đề xuất đối chiếu với số liệu điều tra lao động cùng năm.”