Giáo án Lao động và việc làm

Huy động hiểu biết ban đầu của HS về lao động, việc làm và dẫn dắt vào hai vấn đề chính của bài: nguồn lao động và sử dụng lao động.

GV đặt câu hỏi: “Trong gia đình hoặc khu phố em, những người đang đi làm làm công việc thuộc ngành nào?” và “Theo em, thế nào là có việc làm, thế nào là chưa có việc làm?”. HS thảo luận cặp đôi trong 3 phút, sau đó chia sẻ trước lớp.

HS nêu được ít nhất hai ngành cụ thể (ví dụ nông nghiệp, dịch vụ hoặc xây dựng) và phân biệt được hai trường hợp: đang có việc làm và chưa có việc làm. Qua đó, lớp đặt ra câu hỏi: nguồn lao động nước ta có đặc điểm gì và lao động được sử dụng ở những khu vực nào?

Nêu được đặc điểm nguồn lao động nước ta và giải thích được vì sao lực lượng lao động khác với toàn bộ dân số trong độ tuổi 15–64.

HS đọc mục “Nguồn lao động” trong SGK và hoàn thành Phiếu học tập số 1, phần A. Câu hỏi: (1) Nêu ba điểm mạnh của nguồn lao động nước ta. (2) Chất lượng và kĩ năng chuyên sâu của lao động đang có điểm yếu nào? (3) Năm 2024, lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ khoảng 28,4%; con số này cho biết điều gì và không nên hiểu như thế nào? (4) Vì sao lực lượng lao động không bằng toàn bộ dân số trong tuổi 15–64?

Đặc điểm nguồn lao động: (a) dồi dào; (b) có kinh nghiệm sản xuất; (c) trình độ đào tạo và khả năng tiếp nhận công nghệ được cải thiện. Hạn chế: chất lượng và kĩ năng chuyên sâu còn chênh lệch. Năm 2024 khoảng 28,4% lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ, không có nghĩa là toàn bộ lao động đã có chuyên môn cao. Lực lượng lao động khác dân số trong tuổi 15–64 vì chỉ gồm những người tham gia thị trường lao động.

Trình bày được chuyển dịch cơ cấu sử dụng lao động theo ngành và theo thành phần kinh tế; tính được độ chênh lệch tỉ trọng và rút ra nhận xét từ bảng số liệu.

Nhóm 4 HS thực hiện mảnh ghép hai vòng. Vòng 1: mỗi thành viên đọc một đoạn về cơ cấu theo ngành hoặc theo thành phần trong mục “Sử dụng lao động” rồi ghi nhận xét. Vòng 2: các thành viên ghép nhóm mới, trình bày cho nhau và cùng điền bảng trong Phiếu học tập số 1, phần B. Yêu cầu đọc bảng (%) năm 2010 và 2024 và tính chênh lệch: nhà nước, ngoài nhà nước, vốn đầu tư nước ngoài. Có thể dùng học liệu NeoEdu (phần bài tập tương tác về bảng số liệu) để kiểm tra nhanh.

Bảng hoàn chỉnh (đơn vị %): Nhà nước: 2010 là 10,4; 2024 là 7,7; giảm $10{,}4-7{,}7=2{,}7$ điểm phần trăm. Ngoài nhà nước: 2010 là 86,1; 2024 là 81,9; giảm $86{,}1-81{,}9=4{,}2$ điểm phần trăm. Vốn đầu tư nước ngoài: 2010 là 3,5; 2024 là 10,4; tăng $10{,}4-3{,}5=6{,}9$ điểm phần trăm. Mỗi năm tổng ba thành phần là 100%. Nhận xét: khu vực ngoài nhà nước vẫn chiếm tỉ trọng lớn nhất; khu vực vốn đầu tư nước ngoài tăng mạnh nhất. Theo ngành: lao động chuyển từ nông, lâm, thuỷ sản sang công nghiệp - xây dựng và dịch vụ.

Phân biệt được thất nghiệp và thiếu việc làm theo định nghĩa trong bài; nêu được nhóm giải pháp phát triển việc làm.

HS làm việc theo cặp: đọc mục “Việc làm và phương hướng”, sau đó hoàn thành Phiếu học tập số 1, phần C. Câu hỏi: (1) Thất nghiệp là gì? Thiếu việc làm là gì? (2) Năm 2024, tỉ lệ thất nghiệp trong độ tuổi là 2,24%; thiếu việc làm là 1,85%. Hai chỉ tiêu này khác nhau ở điểm nào? (3) Kể tên các nhóm giải pháp về việc làm trong bài.

Thất nghiệp: chưa có việc làm, đang tìm việc và sẵn sàng làm việc theo chuẩn điều tra. Thiếu việc làm: người đã có việc nhưng thời gian làm việc không đủ và có nhu cầu làm thêm. Năm 2024: thất nghiệp trong độ tuổi 2,24%; thiếu việc làm 1,85%; hai chỉ tiêu đo hai nhóm đối tượng khác nhau. Giải pháp: phát triển ngành, doanh nghiệp; đào tạo nghề; cung cấp thông tin thị trường; hỗ trợ nhóm yếu thế; hợp tác lao động an toàn, hợp pháp.

Củng cố cách phân biệt khái niệm, đọc đúng số liệu và đánh giá đúng sai các nhận định dựa trên hồ sơ bài học.

HS làm Phiếu học tập số 2 theo nhóm 4, gồm ba bài: (1) Ghép cột “Mục” với cột “Nội dung” (Theo ngành; Theo thành phần; Thiếu việc làm). (2) Chọn đáp án phù hợp nhất trong các nhóm giải pháp: A. Chỉ tăng đào tạo, không cần quan tâm vị trí tuyển dụng; B. Chỉ hỗ trợ di chuyển, không cần thông tin hoặc kĩ năng; C. Đào tạo gắn nhu cầu, thông tin thị trường và tạo việc làm; D. Chỉ đếm dân số trong tuổi lao động để thay toàn bộ chính sách. (3) Đánh giá đúng (Đ) hoặc sai (S): a) Thất nghiệp và thiếu việc làm là hai chỉ tiêu khác nhau. b) Lực lượng lao động luôn bằng toàn bộ nhóm tuổi 15–64. c) Có bằng cấp tự động bảo đảm có việc phù hợp. d) Tỉ trọng FDI tăng 6,9 điểm phần trăm trong bảng. Và tính: tỉ trọng lao động FDI tăng từ 3,5% lên 10,4%, tăng bao nhiêu điểm phần trăm?

Bài 1: Theo ngành – nông nghiệp, công nghiệp - xây dựng, dịch vụ; Theo thành phần – nhà nước, ngoài nhà nước, vốn đầu tư nước ngoài; Thiếu việc làm – người có việc nhưng chưa đủ thời gian và có nhu cầu làm thêm theo chuẩn điều tra. Bài 2: Đáp án C (đào tạo gắn nhu cầu, thông tin thị trường và tạo việc làm). Bài 3: a) Đ; b) S (lực lượng lao động chỉ gồm người tham gia thị trường lao động); c) S (có bằng cấp không tự động bảo đảm có việc); d) Đ. Tính: $10{,}4-3{,}5=6{,}9$ điểm phần trăm.

Vận dụng kiến thức để đề xuất giải pháp về việc làm cho một địa phương, đồng thời nêu giới hạn khi sử dụng số liệu của toàn quốc.

Nhóm 4 HS thảo luận tình huống: “Một địa phương có nhiều lao động chưa đủ việc làm, phần lớn lao động làm nông nghiệp theo mùa. Hãy đề xuất hai giải pháp phù hợp và giải thích vì sao.” Yêu cầu: (1) Nêu căn cứ từ bài học (nhóm giải pháp trong mục “Việc làm và phương hướng”). (2) Nêu một giới hạn: số liệu 2,24% và 1,85% là toàn quốc năm 2024, không thể dùng làm kết quả của địa phương. (3) Nêu cách kiểm tra bằng số liệu địa phương.

Sản phẩm nhóm gồm: hai giải pháp (ví dụ: đào tạo nghề gắn nhu cầu doanh nghiệp địa phương; cung cấp thông tin thị trường lao động và hỗ trợ tiếp cận việc làm ngoài thời vụ), mỗi giải pháp kèm một lí do dựa trên bài học; một câu nêu giới hạn khi dùng số liệu toàn quốc; và một nguồn cần đối chiếu (số liệu thống kê chính thức của địa phương).