Giáo án Vùng Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên

Huy động kiến thức nền về vị trí địa lí và kích thích sự tò mò về sự khác nhau giữa phía tây và phía đông của vùng.

GV chiếu bản đồ Việt Nam có khoanh vùng Nam Trung Bộ. HS trả lời nhanh: (1) Vùng giáp những vùng nào và quốc gia nào? (2) Kể tên các tỉnh, thành trong phạm vi cập nhật. (3) Dự đoán: phía tây và phía đông của vùng khác nhau ở những đặc điểm nào? Sau đó GV mở trang bài học NeoEdu để HS đối chiếu.

HS xác định được vùng giáp Bắc Trung Bộ, Đông Nam Bộ, Lào, Cam-pu-chia và Biển Đông; kể đúng sáu tỉnh, thành: Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Gia Lai, Đắk Lắk, Khánh Hoà, Lâm Đồng. Dự đoán ban đầu: phía tây là cao nguyên, phía đông là đồng bằng và biển.

HS nêu được phạm vi, vị trí và giải thích được sự phân hoá tự nhiên giữa phía tây (cao nguyên) và phía đông (duyên hải).

HS làm việc theo nhóm 4 với Phiếu học tập số 1: (1) Nêu phạm vi và vị trí của vùng. (2) Lập bảng so sánh phía tây và phía đông theo ba tiêu chí: địa hình, đất và khí hậu, tài nguyên. (3) Nêu ý nghĩa của việc không chia vùng thành hai tiểu phần bắt buộc.

Bảng so sánh gồm: Phía tây (cao nguyên): đất badan, khí hậu phân hoá theo độ cao, rừng, thuỷ năng. Phía đông (duyên hải): đồng bằng ven biển hẹp, vịnh, biển đảo, ngư trường. Kết luận: vùng có hai khu vực tự nhiên khác nhau nhưng gắn bó chặt chẽ, nên cần nhìn toàn vùng khi phân tích phát triển.

HS nêu được đặc điểm phân bố dân cư và sự đa dạng văn hoá, đồng thời giới thiệu di sản gắn với chủ thể văn hoá.

HS làm việc theo cặp với Phiếu học tập số 1 (phần 2): (1) Dân cư tập trung ở đâu, thưa ở đâu? (2) Kể tên các cộng đồng cùng sinh sống. (3) Nêu một di sản của vùng và chủ thể văn hoá gắn với di sản đó. Lưu ý Mỹ Sơn nay thuộc Đà Nẵng.

Dân cư tập trung ở ven biển và đô thị, thưa hơn ở vùng núi. Các cộng đồng: Kinh, Chăm, Ê Đê, Gia Rai, Ba Na, Mnông, Cơ Ho. Di sản: phố cổ Hội An, Mỹ Sơn (nay thuộc Đà Nẵng), không gian cồng chiêng; mỗi di sản phải gắn với chủ thể văn hoá là cộng đồng sinh sống.

HS đọc được bảng số liệu năm 2024, nhận xét được chuyên canh, thuỷ sản, năng lượng và du lịch; biết không so trực tiếp ha với tấn.

HS làm việc theo nhóm 4 với Phiếu học tập số 2, đọc bảng số liệu: cà phê 678,6 nghìn ha (92,7% cả nước); hồ tiêu 74,0 nghìn ha (67,4%); cao su 285,2 nghìn ha (31,4%); thuỷ sản khai thác 1 249,3 nghìn tấn; nuôi trồng 165,9 nghìn tấn. Nhiệm vụ: (1) Nhận xét mức độ chuyên canh. (2) So sánh khai thác và nuôi trồng. (3) Kể tên các thế mạnh khác (thuỷ điện, gió, mặt trời, bô-xít, cảng, du lịch) và nêu cách du lịch kết hợp biển, cao nguyên, di sản.

Nhận xét: cà phê chiếm tỉ trọng rất lớn cả nước nên chuyên canh mạnh; khai thác thuỷ sản lớn hơn nuôi trồng. Không so trực tiếp 678,6 nghìn ha với 1 249,3 nghìn tấn vì khác đơn vị. Thế mạnh khác: cây lâu năm, thuỷ điện, gió, mặt trời, bô-xít (Tân Rai, Nhân Cơ thuộc Lâm Đồng), cảng nối nội địa với thị trường, du lịch biển kết hợp cao nguyên, di sản và cộng đồng.

HS giải thích được mối liên kết đông - tây, nêu hạn chế và tác động môi trường, đưa ra giải pháp phù hợp.

HS làm việc theo nhóm 3 theo kĩ thuật mảnh ghép (3 chuyên gia: cao nguyên, duyên hải, liên kết và môi trường). Nhiệm vụ: (1) Mất rừng ảnh hưởng thế nào đến nước và đất? (2) Vì sao khai khoáng và vận hành hồ thuỷ điện cần quản lí? (3) Giải pháp nào giúp liên kết bền vững? Ghi nhớ: Cao nguyên phía tây: Cây lâu năm, thuỷ năng, rừng; Duyên hải phía đông: Cảng biển, thuỷ sản, du lịch biển; Liên kết đông - tây: Nối nguyên liệu, chế biến, cửa ngõ biển.

Sơ đồ liên kết: cao nguyên cung cấp nguyên liệu, thuỷ năng; giao thông đông - tây đưa nông sản tới cơ sở chế biến, cảng và thị trường; duyên hải có cảng, chế biến, thuỷ sản, dịch vụ. Môi trường: mất rừng làm tăng xói mòn, giảm khả năng giữ nước; khai khoáng cần xử lí chất thải và phục hồi đất; cần quy hoạch, giám sát môi trường, sinh kế cộng đồng và bảo vệ văn hoá.

Củng cố phạm vi vùng, ghép khái niệm với nội dung, đánh giá nhận định và tính toán số liệu từ bảng SGK.

HS làm bài tập trên trang NeoEdu hoặc phiếu, gồm bốn câu: (1) Chọn danh sách đúng phạm vi cập nhật của vùng. (2) Ghép ba mục Cao nguyên phía tây, Duyên hải phía đông, Liên kết đông - tây với nội dung đúng. (3) Đánh giá các nhận định a), b), c), d) về sự kiện và suy luận. (4) Tính tổng sản lượng thuỷ sản năm 2024 theo bảng SGK, đơn vị nghìn tấn.

Đề và đáp án: (1) Đáp án A: Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Gia Lai, Đắk Lắk, Khánh Hoà, Lâm Đồng. (2) Cao nguyên phía tây – Cây lâu năm, thuỷ năng, rừng; Duyên hải phía đông – Cảng biển, thuỷ sản, du lịch biển; Liên kết đông - tây – Nối nguyên liệu, chế biến, cửa ngõ biển. (3) a) S (vùng tích hợp cả Tây Nguyên và duyên hải); b) Đ; c) Đ; d) S (khác đơn vị ha/tấn, không cộng trực tiếp). (4) 1 249,3 + 165,9 = 1 415,2 nghìn tấn.

HS vận dụng kiến thức để phân tích sự hỗ trợ giữa cao nguyên và duyên hải, nêu vấn đề môi trường và đề xuất giải pháp có điều kiện.

HS làm bài viết ngắn (khoảng 120 – 150 chữ) với đề: “Phân tích sự hỗ trợ giữa cao nguyên và duyên hải trong phát triển Nam Trung Bộ, kèm vấn đề môi trường.” Yêu cầu kết luận có điều kiện và nêu một cách kiểm tra lại thông tin (đối chiếu SGK, trang bài học NeoEdu hoặc nguồn đáng tin).

Đoạn văn gồm: cao nguyên có đất badan, cây lâu năm, rừng, thuỷ năng; duyên hải có cảng, chế biến, thuỷ sản và dịch vụ; giao thông đông - tây giúp nông sản tới chế biến và thị trường. Môi trường: mất rừng, dùng nước quá mức hoặc vận hành hồ thiếu phối hợp làm tác động hạ lưu. Kết luận có điều kiện: liên kết hiệu quả nếu quản lí lưu vực, bảo vệ rừng, tiết kiệm nước, xử lí chất thải và tham vấn cộng đồng.