Giáo án Bảo vệ chủ quyền, các quyền và lợi ích hợp pháp của Việt Nam ở Biển Đông (2)

Huy động hiểu biết ban đầu và nhận ra vì sao cần thẩm định nguồn trước khi kết luận về chủ quyền.

GV trình chiếu ảnh một hiện vật thiếu chú thích xuất xứ và niên đại, kèm một dòng khẳng định: “Ảnh này chứng minh toàn bộ chủ quyền biển đảo của Việt Nam.” HS trả lời câu hỏi: (1) Thông tin nào trong ảnh cần kiểm tra trước? (2) Ảnh có tự chứng minh được toàn bộ lập luận pháp lí không? Vì sao? (3) Nếu muốn kiểm tra, em cần xem những yếu tố nào?

Mỗi HS ghi vào vở ít nhất 3 yếu tố cần thẩm định: tác giả, niên đại, xuất xứ, nội dung/chú thích. Kết luận ban đầu: một ảnh hiện vật thiếu chú thích không tự chứng minh toàn bộ lập luận pháp lí; cần đối chiếu nhiều loại nguồn trước khi kết luận.

Nêu được các loại chứng cứ lịch sử theo thời kì; giải thích được giá trị sử dụng và giới hạn của từng loại; phân biệt nguồn lịch sử với căn cứ pháp lí.

Hoạt động theo kĩ thuật khăn trải bàn. Nhóm 4 HS, mỗi HS phụ trách một ô: (1) Trước 1884, tư liệu Việt Nam (Phủ biên tạp lục; châu bản triều Nguyễn; Đại Nam nhất thống toàn đồ 1838); (2) Trước 1884, nguồn nước ngoài (bản đồ, ghi chép hành trình về Hoàng Sa và hoạt động của chính quyền Việt Nam); (3) Từ 1884, quản lí (văn bản hành chính, bia chủ quyền, trạm khí tượng, hoạt động tuần tra); (4) Sau 1975 (Sách Trắng các năm 1979, 1981, 1988; tuyên bố và thực thi quản lí). Mỗi HS đọc mục tương ứng trong sách, ghi vào ô của mình: ví dụ, giá trị sử dụng, giới hạn. Ô trung tâm ghi chung nhận định: “Vì sao phải đối chiếu nhiều nguồn?” Câu hỏi thảo luận: Chứng cứ “từ 1884” khác “trước 1884” ở điểm nào? Vì sao không nên coi mọi công trình đều cùng một năm?

Khăn trải bàn hoàn chỉnh gồm bốn ô: Trước 1884 (tư liệu Việt Nam): giá trị là ghi chép, đo đạc, quản lí; giới hạn là phải đối chiếu nội dung và xuất xứ. Trước 1884 (nguồn nước ngoài): giá trị là góc nhìn độc lập bổ sung; giới hạn là thẩm định niên đại và cách gọi địa danh. Từ 1884: giá trị là chứng cứ hoạt động nhà nước theo từng thời điểm; giới hạn là không đồng nhất mọi công trình cùng một năm. Sau 1975: giá trị là cho thấy sự tiếp tục khẳng định chủ quyền; giới hạn là cần đọc bản có nguồn. Ô trung tâm: mọi chứng cứ đều cần tác giả, niên đại, xuất xứ và đối chiếu.

Giải thích được vai trò của Luật Biển Việt Nam 2012 và UNCLOS 1982; phân biệt chủ quyền ở lãnh thổ, nội thuỷ, lãnh hải với quyền chủ quyền, quyền tài phán ở EEZ và thềm lục địa; nêu được vai trò chiến lược của biển đảo.

Hoạt động cặp đôi kết hợp lập sơ đồ tư duy. Mỗi cặp đọc mục “Cơ sở pháp lí và vai trò chiến lược” và Phiếu học tập số 2. Nhiệm vụ: (1) UNCLOS 1982 và Luật Biển Việt Nam 2012 giúp xác định những gì? (2) Biển đảo gắn với những lĩnh vực nào? (3) Vì sao chủ quyền ở lãnh thổ, nội thuỷ, lãnh hải không đồng nhất với quyền chủ quyền ở vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa? (4) Vì sao không thể tự gộp mọi mặt nước Biển Đông thành lãnh hải Việt Nam? Cặp đôi vẽ sơ đồ tư duy có hai nhánh: “Khuôn khổ pháp lí” và “Vai trò chiến lược”.

Sơ đồ tư duy của cặp đôi gồm: Khuôn khổ pháp lí: Luật Biển Việt Nam 2012 và UNCLOS 1982 giúp xác định quy chế vùng biển, quyền và nghĩa vụ. Vai trò chiến lược: biển đảo gắn với giao thông, tài nguyên, sinh kế, môi trường, quốc phòng và an ninh; có ý nghĩa đối với hiện diện, quản lí và hội nhập. Phân biệt: lãnh thổ, nội thuỷ, lãnh hải (chủ quyền) và vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa (quyền chủ quyền, quyền tài phán) không đồng nhất. Giới hạn: không tự gộp mọi mặt nước Biển Đông thành lãnh hải Việt Nam.

Củng cố kiến thức về chứng cứ, cơ sở pháp lí và trách nhiệm học sinh; rèn kĩ năng nhận diện nhận định đúng sai và lựa chọn hành động phù hợp.

Hoạt động trò chơi “Đúng – sai – chọn” kết hợp học liệu NeoEdu. GV chiếu lần lượt bốn bài tập. Bài 1: Chọn hành động phù hợp để bảo vệ quyền hợp pháp: A. Dùng ảnh cắt rời làm kết luận mà không kiểm xuất xứ; B. Đổi chú giải bản đồ để phù hợp thông điệp muốn truyền; C. Tìm hiểu nguồn xác thực, tôn trọng luật và hoà bình; D. Dùng một điều UNCLOS thay mọi chứng cứ chủ quyền đảo. Bài 2: Ghép đối tượng với nội dung: Châu bản triều Nguyễn; UNCLOS 1982; Trách nhiệm học sinh với các nội dung: Kiểm chứng thông tin và ứng xử hoà bình, có trách nhiệm; Khuôn khổ pháp lí quốc tế về biển; Một loại nguồn lịch sử cần thẩm định. Bài 3: Đánh giá đúng sai các nhận định (a) đến (d). Bài 4: Hoàn thành cặp “UNCLOS 1982 → ?”. Với mỗi câu, HS giơ thẻ hoặc chọn trên NeoEdu, GV yêu cầu giải thích ngắn.

Đáp án: Bài 1: C. Tìm hiểu nguồn xác thực, tôn trọng luật và hoà bình. Bài 2: Châu bản triều Nguyễn → Một loại nguồn lịch sử cần thẩm định; UNCLOS 1982 → Khuôn khổ pháp lí quốc tế về biển; Trách nhiệm học sinh → Kiểm chứng thông tin và ứng xử hoà bình, có trách nhiệm. Bài 3: a) S (UNCLOS không quyết định toàn bộ chủ quyền lãnh thổ của từng đảo); b) Đ (châu bản cần kiểm tác giả, niên đại, xuất xứ); c) Đ (một ảnh cắt rời không thay toàn bộ hệ thống chứng cứ); d) Đ (học sinh nên kiểm nguồn và ứng xử hoà bình). Bài 4: UNCLOS 1982 → Khuôn khổ pháp lí quốc tế về biển. Kết quả lớp: ghi số câu đúng của từng nhóm vào bảng điểm nhóm trên bảng.

Vận dụng tiêu chí thẩm định nguồn, phân biệt chứng cứ lịch sử với cơ sở pháp lí và đề xuất cách học sinh sử dụng thông tin có trách nhiệm.

Hoạt động theo nhóm 4 HS với Phiếu học tập số 3. GV đưa ba đoạn thông tin giả định về biển đảo, chưa rõ nguồn (ví dụ: một đoạn khẳng định “toàn bộ Biển Đông thuộc lãnh hải Việt Nam”; một đoạn dùng ảnh cũ không có chú thích; một đoạn trích một điều UNCLOS để kết luận chủ quyền từng đảo). Nhiệm vụ: (1) Mỗi đoạn có vấn đề gì? (2) Cần kiểm tra nguồn nào và theo tiêu chí nào? (3) Viết một kết luận có điều kiện cho câu hỏi: “Phân biệt chứng cứ lịch sử và cơ sở pháp lí, nêu cách học sinh sử dụng có trách nhiệm.”

Bảng ba dòng (trong phiếu số 3) cho mỗi thông tin: vấn đề; nguồn cần kiểm tra và tiêu chí; kết luận. Dự kiến: (a) Sai phạm vi: UNCLOS không tự gộp mọi mặt nước thành lãnh hải Việt Nam; cần kiểm quy chế vùng biển theo văn kiện. (b) Ảnh thiếu chú thích: kiểm tác giả, niên đại, xuất xứ, đối chiếu tài liệu khác. (c) Trích một điều luật để kết luận chủ quyền đảo: không đủ, cần chứng cứ lịch sử và thực thi quản lí đối chiếu. Kết luận có điều kiện mẫu: Châu bản, tư liệu đội Hoàng Sa và bản đồ là nguồn lịch sử để nghiên cứu hoạt động quản lí theo niên đại và xuất xứ; UNCLOS là khuôn khổ về quy chế vùng biển, quyền và nghĩa vụ. Học sinh cần kiểm nguồn, dẫn đúng, không lan truyền tin bịa, giữ thái độ hoà bình.