Giáo án Khách quan và công bằng

Huy động trải nghiệm của HS về việc được đối xử hoặc chứng kiến việc đối xử không công bằng; từ đó xác định vấn đề cần tìm hiểu của bài.

GV đưa tình huống trên bảng phụ: Lớp chọn hai bạn dự thi nói. Người chấm có em họ tham gia và định cộng điểm quan hệ; một bạn khác cần dùng micro vì giọng nhỏ nhưng vẫn được chấm cùng tiêu chí nội dung. HS trả lời nhanh: Theo em, việc cộng điểm cho em họ có công bằng không? Vì sao? Việc bạn dùng micro có phải là ưu ái không?

HS nêu được ít nhất một dấu hiệu chưa công bằng trong tình huống (cộng điểm vì quan hệ, không có tiêu chí minh bạch) và đưa ra câu hỏi cần giải quyết: Thế nào là khách quan và công bằng? Làm sao để đối xử công bằng?

Nêu được khái niệm khách quan, công bằng; phân biệt công bằng với chia đều máy móc và lí giải được vì sao nhu cầu, đóng góp có thể khác nhau.

HS làm việc cá nhân rồi cặp đôi với Phiếu học tập số 1, đọc phần Hiểu bản chất và phân biệt trong sách giáo khoa và trả lời các câu hỏi: (1) Khách quan là nhìn nhận sự việc như thế nào? Vì sao không nên cảm tính? (2) Công bằng là đối xử theo tiêu chí như thế nào? (3) Chia đều cho mọi người có phải lúc nào cũng công bằng không? Nếu nhu cầu khác nhau thì cần làm gì để công bằng? (4) Hãy lấy một ví dụ ở trường về nhu cầu khác nhau được đối xử khác nhau một cách hợp lí.

• Khách quan: nhìn nhận trên bằng chứng, xét đủ mặt, không theo cảm tính.
• Công bằng: đối xử theo tiêu chí đúng, tôn trọng quyền và điều kiện liên quan.
• Công bằng không luôn là chia đều máy móc: nhu cầu và đóng góp có thể khác nhau nhưng phải có lí do và tiêu chí minh bạch.
• Ví dụ HS có thể nêu: Bạn bị khiếm thị được hỗ trợ tài liệu chữ nổi khi kiểm tra là hợp lí vì đáp ứng điều kiện liên quan; đề thi vẫn chấm theo cùng tiêu chí nội dung.

Nêu được các bước thực hiện khách quan, công bằng và cách xử lí xung đột lợi ích.

Nhóm 4 HS làm việc trên khăn trải bàn (giấy A3): mỗi thành viên ghi ý kiến vào một ô của khăn quanh mục Các bước thực hiện khách quan, công bằng, sau đó thống nhất ý kiến chung. Nhiệm vụ: Đọc mục Từ nhận biết đến cách thực hiện trong sách, xác định 5 bước đối với tình huống chọn người dự thi và cách xử lí khi người chấm có em họ tham gia.

Các bước thực hiện khách quan, công bằng:

• Nêu mục đích của việc đánh giá, chọn người.
• Chọn tiêu chí trước khi đánh giá, công bố cho mọi người biết.
• Thu thập dữ kiện từ các bên liên quan.
• Tách quan hệ cá nhân khỏi việc đánh giá; giải thích quyết định và cho cơ hội phản hồi.
• Khi có xung đột lợi ích: công khai, người có quan hệ không tự chấm, nhờ người độc lập xem xét.

Vận dụng kiến thức đã học để nhận diện biểu hiện khách quan, thiên vị, cơ hội phù hợp và đánh giá nhận định đúng, sai.

HS làm việc cặp đôi với Phiếu học tập số 2, hoàn thành 3 bài tập (có thể làm trên học liệu NeoEdu nếu có thiết bị). Bài 1: Ghép biểu hiện với nội dung phù hợp (Khách quan; Thiên vị; Cơ hội phù hợp). Bài 2: Tình huống chọn hai bạn dự thi nói, chọn việc cần sửa trong các phương án A, B, C, D. Bài 3: Đánh giá hai nhận định a) và b) là Đúng hay Sai.

Đề và đáp án:

• Bài 1: Khách quan – Dùng bằng chứng về phần thi; Thiên vị – Cộng điểm vì họ hàng; Cơ hội phù hợp – Hỗ trợ micro không đổi tiêu chí nội dung.
• Bài 2: Đáp án A (Không cộng điểm quan hệ; công khai tiêu chí và nhờ người độc lập chấm). Lí do: Quan hệ không liên quan năng lực; hỗ trợ tiếp cận hợp lí có thể bảo đảm cơ hội, không tự là thiên vị.
• Bài 3: a) Đúng – Công bằng cần tiêu chí liên quan, không dựa thân sơ. b) Sai – Khách quan không có nghĩa là bỏ qua mọi khác biệt về điều kiện; đây là quan niệm sai thường gặp.

Vận dụng các bước thực hiện khách quan, công bằng vào một tình huống thực tế của lớp hoặc trường; thể hiện thái độ tôn trọng người khác.

Tình huống: Lớp cần chọn 2 bạn tham gia Hội thi kể chuyện của trường, đồng thời có một bạn cần ngồi gần bảng vì thị lực kém. Mỗi nhóm đề xuất quy trình chọn người và cách hỗ trợ bạn có điều kiện khác, gồm: mục đích, tiêu chí, cách thu dữ kiện, cách tách quan hệ cá nhân, cách công bố kết quả và phản hồi. Sau đó, 1 HS đóng vai người chấm, 1 HS đóng vai bạn có điều kiện khác để đối thoại ngắn.

Bản đề xuất quy trình gồm 5 bước: (1) Mục đích: chọn 2 bạn có năng lực kể chuyện tốt nhất; (2) Tiêu chí công bố trước: nội dung câu chuyện, diễn đạt, thời gian; (3) Thu thập dữ kiện: nghe trực tiếp bài kể có đối chiếu thang điểm; (4) Người có quan hệ thân thiết với thí sinh báo xung đột và không chấm; có người độc lập xem xét; (5) Công bố kết quả kèm lí do và thời gian phản hồi. Hỗ trợ thị lực kém bằng vị trí ngồi gần bảng, không thay đổi tiêu chí chấm.