Giáo án Bài 13. Sơ cứu người bị tai nạn điện

Giúp HS nhận ra nguy cơ khi lao vào cứu người bị điện giật và xác định nhiệm vụ học tập của tiết học.

GV chiếu tình huống: “Giờ ra chơi, một bạn chạm vào dây điện rơi trên sân, ngã xuống và nằm im. Các bạn xung quanh lao tới kéo bạn ra.”
Câu hỏi GV đặt ra: (1) Theo em, các bạn xung quanh làm đúng hay sai? (2) Vì sao? (3) Nếu em là người phát hiện đầu tiên, em sẽ làm gì?

HS nêu được: các bạn làm sai vì dây có thể vẫn còn điện, người lao vào cứu có thể trở thành nạn nhân. HS xác định được nhiệm vụ: tìm hiểu cách xử lí an toàn trước, trong và sau khi cấp cứu.

HS nêu được nguyên tắc ưu tiên an toàn hiện trường và giải thích vì sao không được chạm nạn nhân còn tiếp xúc nguồn.

Nhóm 4 HS đọc phần A của Phiếu học tập số 1 và trả lời:
(1) Điều đầu tiên cần làm khi phát hiện nạn nhân bị điện giật là gì?
(2) Ai là người có trách nhiệm cắt hoặc cô lập nguồn điện?
(3) Với dây cao áp hoặc dây điện rơi, cần làm gì?
(4) Khi nào người cứu được tiếp cận nạn nhân?

Kết quả nhóm: (1) Đảm bảo hiện trường không còn nguy cơ điện trước khi chạm nạn nhân. (2) Người lớn hoặc người có trách nhiệm cắt, cô lập nguồn an toàn; học sinh không được gạt dây hay kéo nạn nhân khỏi điện thật. (3) Giữ xa, cảnh báo mọi người và chờ đơn vị chuyên trách. (4) Chỉ khi chắc chắn tiếp xúc điện đã được loại bỏ và hiện trường an toàn, người cứu được huấn luyện mới tiếp cận.

HS nêu được trình tự kiểm tra đáp ứng, thở, gọi 115 và giải thích được yêu cầu ép tim theo nhịp, chiều sâu khi có hướng dẫn.

Nhóm đọc phần B của Phiếu học tập số 1 và hoàn thành sơ đồ trình tự xử lí gồm các bước: kiểm tra đáp ứng, kiểm tra thở, gọi 115, ép tim, thổi ngạt.
Câu hỏi: (1) Vì sao thở ngáp không được coi là thở bình thường? (2) Ép tim người lớn cần đạt yêu cầu gì? (3) Vì sao không ép, thổi thử lên bạn khỏe?

Sơ đồ trình tự gồm: kiểm tra đáp ứng và thở; nếu không đáp ứng và không thở bình thường thì gọi 115, nói rõ vị trí và tình trạng, làm theo tổng đài; ép tim 100–120 lần/phút, sâu 5–6 cm, để ngực nảy lại; người đã học có thể phối hợp 30 ép/2 thổi, nếu không thổi được thì ép liên tục theo hướng dẫn. Kết quả: (1) Thở ngáp có thể đi kèm ngừng tim, cần hỗ trợ cấp cứu. (2) Ép đúng nhịp và chiều sâu. (3) Ép thử lên người khỏe gây tổn thương và không phải cách học an toàn; chỉ tập trên ma-nơ-canh dưới người huấn luyện.

HS vận dụng kiến thức về an toàn hiện trường, sơ cứu và gọi cấp cứu để làm bài tập, đọc dữ kiện và kiểm tra kết quả.

HS làm cá nhân các bài tập sau (có thể làm trên trang NeoEdu):
(1) Điều đầu tiên trước khi tiếp cận nạn nhân điện giật là gì? A. Nắm tay kéo ngay; B. Đổ nước lên thiết bị; C. Chạm vỏ kiểm có điện; D. Đảm bảo hiện trường không còn nguy cơ điện.
(2) Thở ngáp rời rạc ở người không đáp ứng được xem như thế nào? A. Luôn chỉ đang ngủ; B. Không cần báo ai; C. Không phải thở bình thường, cần hỗ trợ cấp cứu theo hướng dẫn; D. Chứng minh đã an toàn.
(3) Ghép tình huống với phản ứng: nguồn còn điện hoặc chưa xác nhận; hiện trường an toàn nhưng người không đáp ứng; tập ép tim tại lớp.
(4) Có thể ép ngực thật lên bạn khỏe để minh họa không? Đúng hay sai?
(5) Kịch bản luyện trên ma-nơ-canh do người huấn luyện đặt nhịp 120 lần/phút. Theo nhịp đó, 30 lần ép kéo dài bao nhiêu giây, chưa tính chuyển thao tác?
(6) Chọn hai thông tin quan trọng khi gọi cấp cứu: A. Vị trí cụ thể và cách tiếp cận an toàn; B. Tình trạng đáp ứng, thở đã biết; C. Mật khẩu mạng của lớp; D. Sở thích mua sắm của nạn nhân.

Đáp án: (1) D, vì người cứu có thể thành nạn nhân nếu nguồn còn điện. (2) C, thở ngáp có thể gặp ngừng tim; gọi cấp cứu và làm theo tổng đài. (3) Nguồn còn điện hoặc chưa xác nhận: không chạm, báo người có trách nhiệm cô lập nguồn. Hiện trường an toàn, người không đáp ứng: gọi cấp cứu, đánh giá thở theo hướng dẫn. Tập ép tim tại lớp: chỉ dùng ma-nơ-canh với người huấn luyện. (4) Sai; không ép, thổi thử lên người khỏe. (5) 15 giây, vì $\dfrac{30}{2}=15$ giây (120 lần/phút tương ứng 2 lần/giây); đây chỉ là phép tính nhịp mô hình, không thay hướng dẫn cấp cứu. (6) A và B, vì vị trí và tình trạng giúp tổng đài điều phối; không suy đoán, chỉ nói thông tin đã biết.

HS vận dụng nguyên lí sơ cứu người bị tai nạn điện để xây dựng kịch bản xử lí tình huống trong phạm vi an toàn và đánh giá phương án.

Nhóm 3 HS hoàn thành Phiếu học tập số 2:
Tình huống 1: Nhóm 3 HS phát hiện sự cố điện thật ở hành lang, có người nằm gần dây điện. Phân vai: người giữ xa và cảnh báo; người gọi người lớn hoặc 115; người hướng dẫn người lớn tới nơi từ chỗ an toàn. Không học sinh nào kéo dây hoặc ôm nạn nhân còn điện.
Tình huống 2: Một người tỉnh sau điện giật và nói không cần khám vì không thấy bỏng. Em phản hồi thế nào?

Kịch bản tham khảo, chấp nhận phương án khác nếu đáp ứng đúng dữ kiện, có lí giải và an toàn:

• An giữ xa và cảnh báo người khác không lại gần.
• Bình gọi người lớn hoặc cứu hộ, báo vị trí và nguy cơ; gọi 115 khi cần, nói rõ vị trí và tình trạng.
• Chi hướng dẫn người lớn tới nơi từ chỗ an toàn; người có trách nhiệm cô lập nguồn điện.
• Chỉ người cứu được huấn luyện mới tiếp cận, kiểm đáp ứng, thở và cấp cứu theo tổng đài.
  Tình huống 2: Vẫn cần người lớn liên hệ y tế để đánh giá, vì điện có thể gây tổn thương kín hoặc rối loạn nhịp tim dù vết ngoài nhỏ; theo dõi đáp ứng và thở; không tự cho thuốc, không để người đó dùng tiếp thiết bị hỏng.
  Thang chấm tham khảo (1 điểm): 0,5 phân vai đúng; 0,5 nêu đúng giới hạn và vai trò người cứu.