Công nghệLớp 8Chương 3. An toàn điện

Giáo án Ôn tập Chương III

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH · 1 tiết (45 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Mục tiêu

1. Kiến thức

Nêu được các nguyên tắc phòng ngừa chạm điện và tránh vi phạm vùng nguy hiểm khi gặp dây điện hở, dây điện rơi.
Giải thích được vì sao bảo vệ phải đúng thiết kế và không được tự ý sửa, vá dây điện thật.
Nêu được trình tự xử lý ban đầu khi có người bị điện giật: bảo đảm hiện trường an toàn, gọi cấp cứu, đánh giá đáp ứng và thở, hỗ trợ theo hướng dẫn của người huấn luyện hoặc tổng đài.
Vận dụng được các kiến thức đã học để nhận diện tình huống nguy hiểm và đưa ra quyết định đúng dựa trên dữ kiện cho trước.

2. Năng lực

a) Năng lực chung

Tự chủ và tự học: chủ động ôn lại kiến thức chương III, tự đối chiếu đáp án và sửa lỗi sai của bản thân khi làm bài tập.
Giao tiếp và hợp tác: phối hợp trong nhóm theo kĩ thuật khăn trải bàn, trình bày rõ ràng vai trò của mình và lắng nghe ý kiến bạn.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: phân tích tình huống thực tế, lựa chọn hành động an toàn đầu tiên và giải thích lí do quyết định.

b) Năng lực đặc thù

Nhận thức công nghệ: nhận diện đúng nguy cơ chạm điện, vùng nguy hiểm và vai trò của bảo vệ đúng thiết kế trong các tình huống của bài.
Giao tiếp công nghệ: trình bày ngắn gọn, đúng thuật ngữ khi báo sự cố (vị trí, tình trạng đã biết, nguy cơ đang có).
Đánh giá công nghệ: nhận xét đúng, sai các phát biểu về an toàn điện và giải thích quyết định dựa trên dữ kiện.
Sử dụng công nghệ: khai thác bài giảng và bài tập tương tác trên học liệu số NeoEdu để tự kiểm tra kiến thức.

3. Phẩm chất

Trách nhiệm: không tự ý chạm dây điện hở, không đẩy việc xử lý nguồn điện cho người không có chuyên môn; luôn báo người lớn và số cấp cứu khi có sự cố.
Nhân ái: quan tâm đến người bị nạn, sẵn sàng giúp bạn bè và người thân ghi nhớ quy tắc an toàn điện.
Chăm chỉ: hoàn thành đầy đủ phiếu học tập và bài tập ôn tập, sửa các câu trả lời chưa đúng.

II. Thiết bị dạy học và học liệu

1. Giáo viên

Máy chiếu hoặc bảng phụ ghi tình huống khởi động, sơ đồ tư duy tổng kết chương III.
Phiếu học tập số 1 và số 2 (in đủ cho mỗi nhóm 4 HS).
Thẻ «Đúng», «Sai» và thẻ A, B, C, D (hoặc bảng con) để tổ chức trò chơi giơ thẻ.
Ma-nơ-canh để minh họa tư thế và trình tự thao tác (chỉ thực hành trên ma-nơ-canh).
Học liệu số NeoEdu: neoedu.vn/learn/8/technology/on-tap-chuong-3 (bài giảng, ví dụ, bài tập tương tác).

2. Học sinh

Vở ghi, sách giáo khoa Công nghệ 8, bút màu, bút dạ.
Bảng con hoặc giấy A4 khổ nhỏ để ghi đáp án.
Điện thoại hoặc máy tính bảng dùng chung trong nhóm (nếu lớp có điều kiện) để truy cập học liệu NeoEdu.

III. Tiến trình dạy học

Hoạt động 1: Mở đầu · 5 phút

Tình huống khởi động về điện giật ở sân trường

a) Mục tiêu

HS xác định được vấn đề của bài ôn tập: an toàn luôn được ưu tiên trước, không chạm vào dây điện hay người đang tiếp xúc với nguồn điện khi chưa bảo đảm hiện trường an toàn.

b) Nội dung

GV chiếu tình huống: «Giờ ra chơi, một bạn phát hiện dây điện hở nằm trên nền sân ẩm ướt. Một bạn khác chạy đến kéo bạn đang bị điện giật ra khỏi dây.» HS trả lời ba câu hỏi: (1) Hành động của bạn thứ hai đúng hay sai? Vì sao? (2) Người đầu tiên phát hiện cần làm gì? (3) Cần báo cho ai và gọi số nào?

c) Sản phẩm

Các câu trả lời được ghi trên bảng con và tổng hợp trên bảng lớp:

Hành động kéo bạn bằng tay là sai, vì người cứu có thể bị điện giật và nguồn điện chưa được cắt.
Người phát hiện cần báo ngay người lớn, tránh xa dây điện, không chạm vào dây hay nạn nhân.
Báo người có chuyên môn và gọi cấp cứu số 115, nói rõ vị trí và tình trạng đã biết.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV chiếu tình huống, đọc to và nêu ba câu hỏi. GV nói: «Hôm nay chúng ta cùng ôn lại những quy tắc an toàn điện đã học trong chương III.»
Học sinh
HS đọc thầm tình huống, suy nghĩ và chuẩn bị trả lời ba câu hỏi.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV cho HS làm việc cá nhân khoảng 1 phút, theo dõi và nhắc HS ghi ngắn gọn bằng từ khóa.
Học sinh
HS ghi câu trả lời vào bảng con. Dự kiến HS trả lời: «Bạn thứ hai làm sai vì có thể bị điện giật lây.»
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời 2 đến 3 HS trình bày; hỏi thêm: «Vì sao không được chạm nạn nhân khi dây còn điện?»
Học sinh
HS trình bày: «Vì chưa biết nguồn đã được cắt hay chưa, chạm vào sẽ bị điện giật lây.» Các bạn khác bổ sung, nhận xét.
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt: «Khi chưa chắc nguồn đã ngắt, không chạm dây và nạn nhân; báo người có chuyên môn và gọi 115.» GV giới thiệu bốn nội dung ôn tập: phòng ngừa, bảo vệ đúng thiết kế, sơ cứu, báo sự cố.
Học sinh
HS ghi tiêu đề bài ôn tập và bốn nội dung vào vở.

Hoạt động 2.1: Hình thành kiến thức mới · 10 phút

Hệ thống hoá nguyên tắc phòng ngừa chạm điện

a) Mục tiêu

HS hệ thống được các nguyên tắc phòng ngừa chạm điện và tránh vi phạm vùng nguy hiểm; giải thích được vì sao bảo vệ phải đúng thiết kế và không được tự ý sửa dây điện thật.

b) Nội dung

HS làm việc nhóm 4 người theo Phiếu học tập số 1. Mỗi nhóm hoàn thành bảng gồm ba cột: Tình huống | Hành động đúng | Lí do. Các tình huống: dây điện hở chưa thấy tia lửa; dây cao áp rơi gần chỗ đi lại; có aptomat hoặc đi dép nên nghĩ là an toàn; cần sửa dây điện thật; dùng găng dân dụng để chạm vào dây 220 V.

c) Sản phẩm

Bảng hệ thống của nhóm, nội dung chính:

Dây hở chưa có tia lửa → không chạm, báo người có chuyên môn; không có tia lửa không chứng minh hết điện.
Dây cao áp rơi → giữ xa, báo đơn vị chuyên trách; không tự dùng gậy kéo dây.
Có aptomat hoặc đi dép → vẫn không chạm dây hay nạn nhân khi chưa xác định nguồn đã cắt; không suy đoán an toàn từ một dấu hiệu.
Sửa dây điện thật → do người có chuyên môn thực hiện theo quy trình, cô lập nguồn trước; không vá tạm tùy tiện.
Găng dân dụng → không bảo đảm an toàn cho mọi tình huống chạm 220 V; không thử chạm bằng đồ dân dụng.
Kết luận nhóm: bảo vệ đúng thiết kế là bảo vệ hoạt động đúng như đã tính toán, không được tự ý tháo, bỏ hoặc thay thế.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV chia nhóm 4 HS, phát Phiếu học tập số 1, nêu nhiệm vụ: «Điền bảng, mỗi tình huống ghi một hành động đúng và lí do ngắn gọn. Thời gian 5 phút.»
Học sinh
HS nhận phiếu, phân công người đọc, người ghi, người kiểm tra lại kết quả.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV đi quanh lớp, gợi ý: «Dấu hiệu nào thì chưa đủ để kết luận an toàn?» Nhắc nhóm tham khảo mục nguyên tắc phòng ngừa trong sách.
Học sinh
Nhóm thảo luận và điền bảng. Dự kiến HS trả lời: «Không thấy tia lửa không có nghĩa là hết điện nên không được chạm.»
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời một nhóm trình bày tình huống 1 và 2, mời nhóm khác bổ sung tình huống 3 đến 5. Yêu cầu các nhóm nêu lí do bằng dữ kiện.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày. Dự kiến: «Dây cao áp rơi phải giữ khoảng cách và báo đơn vị chuyên trách, không tự tách dây bằng gậy.» Các nhóm khác nhận xét, bổ sung.
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt nguyên tắc: không chạm dây điện khi chưa xác định chắc chắn đã cắt nguồn; bảo vệ phải đúng thiết kế; sửa chữa do người có chuyên môn thực hiện. Yêu cầu HS ghi ba nguyên tắc này vào vở.
Học sinh
HS ghi vở và tự chữa lại phần điền sai (nếu có).

Hoạt động 2.2: Hình thành kiến thức mới · 10 phút

Sơ cứu, cấp cứu và báo sự cố điện

a) Mục tiêu

HS nêu được trình tự xử lý ban đầu khi có người bị điện giật; phân biệt được vai trò của người nhận diện nguy cơ, người có chuyên môn và người cứu; nêu được cách báo sự cố đúng.

b) Nội dung

HS làm việc theo nhóm 3 người, mỗi người nhận một vai theo kĩ thuật khăn trải bàn (Phiếu học tập số 2): Vai 1 là người nhận diện và báo nguy; vai 2 là người có chuyên môn cô lập và xác nhận nguồn; vai 3 là người cứu được hướng dẫn đánh giá và hỗ trợ sau khi hiện trường đã an toàn. Sau đó, cả nhóm trả lời hai câu hỏi: (1) Khi gọi 115, cần nói những thông tin nào? (2) Phép tính $120 \times 0{,}5 = 60$ dùng để làm gì và có thay thế được huấn luyện không?

c) Sản phẩm

Bảng ba vai và kết luận của nhóm:

Vai 1: nhận diện nguy cơ, báo người lớn và gọi 115; không chạm dây hay nạn nhân.
Vai 2: cô lập nguồn và xác nhận hiện trường an toàn trước khi người cứu tiếp cận.
Vai 3: sau khi an toàn, đánh giá đáp ứng và thở; nếu người không đáp ứng và không thở bình thường thì làm theo hướng dẫn của tổng đài, không tự đoán người thở ngáp đang ngủ.
Khi báo cấp cứu: nói vị trí, tình trạng đã biết và nguy cơ đang có; làm theo hướng dẫn của tổng đài.
Phép tính $120 \times 0{,}5 = 60$ chỉ giúp hiểu đơn vị (60 lần ép trong 0,5 phút, chưa tính gián đoạn), không thay thế huấn luyện CPR.
Người đã tỉnh sau sự cố điện vẫn cần được đánh giá y tế.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV chia nhóm 3 HS, phát Phiếu học tập số 2, giao vai cho từng HS và nêu nhiệm vụ: «Đọc thông tin vai của mình, sau đó trao đổi để hoàn thành hai câu hỏi cuối phiếu.»
Học sinh
HS nhận vai, đọc nhiệm vụ của vai mình, chuẩn bị thuyết trình ngắn 1 phút.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV theo dõi các nhóm, nhắc: «Bước đầu tiên luôn là bảo đảm hiện trường an toàn, không phải kéo người bị nạn.»
Học sinh
Các vai trình bày lần lượt trong nhóm, cả nhóm thống nhất đáp án cho câu hỏi về nội dung khi gọi 115 và ý nghĩa phép tính nhịp ép.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời một nhóm trình bày trình tự ba vai, mời nhóm khác trả lời câu hỏi 1 và 2. GV hỏi: «Vì sao không nên tự đoán người đang thở ngáp là người đang ngủ?»
Học sinh
Đại diện trình bày. Dự kiến HS trả lời: «Thở ngáp không được coi là thở bình thường khi người không đáp ứng, cần gọi cấp cứu ngay.»
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt: trình tự sơ cứu là hiện trường an toàn → gọi 115 → đánh giá đáp ứng và thở → hỗ trợ theo hướng dẫn. GV nhấn mạnh: thực hành CPR trong lớp chỉ trên ma-nơ-canh, không thực hành trên người khỏe; người tỉnh sau điện giật vẫn cần đánh giá y tế.
Học sinh
HS ghi trình tự bốn bước và các lưu ý vào vở.

Hoạt động 3: Luyện tập · 10 phút

Củng cố qua trò chơi giơ thẻ đúng sai

a) Mục tiêu

HS vận dụng kiến thức chương III để trả lời nhanh các câu hỏi trắc nghiệm và đúng sai, giải thích được lí do lựa chọn.

b) Nội dung

GV chiếu lần lượt tám câu hỏi (câu 1 đến câu 8 của phần bài tập ôn tập). HS giơ thẻ A, B, C, D với câu trắc nghiệm, giơ thẻ «Đúng» hoặc «Sai» với câu đúng sai. Sau mỗi câu, GV yêu cầu một HS giải thích ngắn. Có thể dùng học liệu NeoEdu để HS làm thêm bài tập tương tác khi còn thời gian.

Câu 1: Dây hở nhưng chưa có tia lửa có an toàn để chạm không? A. Có nếu không nhìn vào; B. Không; C. Có nếu chỉ một ngón; D. Có nếu chạm nhanh.
Câu 2: Cần thay hoặc sửa dây điện thật bởi ai? A. Người có chuyên môn theo quy trình; B. Học sinh tự bọc giấy; C. Bạn chưa được hướng dẫn; D. Người cầm tay khô bất kì.
Câu 3: Luyện ép tim trong lớp thực hiện trên gì? A. Bạn khỏe; B. Người đang đi học bình thường; C. Bất cứ ai tình nguyện không kiểm; D. Ma-nơ-canh và người huấn luyện.
Câu 4: Điều nào quan trọng khi báo sự cố? A. Chỉ sở thích nạn nhân; B. Chỉ màu áo người gọi; C. Vị trí và nguy cơ đang biết; D. Chỉ tên bài học.
Câu 5: Găng dân dụng bảo đảm mọi tình huống chạm $220\ \mathrm{V}$ . (Đúng/Sai)
Câu 6: Có thể tới gần dây cao áp rơi để dùng gậy kéo. (Đúng/Sai)
Câu 7: Thở ngáp không được coi là thở bình thường khi người không đáp ứng. (Đúng/Sai)
Câu 8: Người đã tỉnh sau sự cố điện có thể vẫn cần đánh giá y tế. (Đúng/Sai)

c) Sản phẩm

Đáp án và lí do cần ghi nhận:

Câu 1: B. Không. Không có tia lửa không chứng minh hết điện.
Câu 2: A. Người có chuyên môn theo quy trình. Cần cô lập nguồn và sửa, kiểm đúng, không vá tạm tùy tiện.
Câu 3: D. Ma-nơ-canh và người huấn luyện. Không ép hay thổi thử trên người khỏe.
Câu 4: C. Vị trí và nguy cơ đang biết. Thông tin giúp điều phối an toàn, không suy đoán.
Câu 5: Sai. Đồ dân dụng không thay bảo hộ chuyên dụng và quy trình, không thử chạm.
Câu 6: Sai. Phải giữ xa, báo đơn vị chuyên trách, không tự tách dây.
Câu 7: Đúng. Cần gọi cấp cứu và làm theo hướng dẫn hồi sinh.
Câu 8: Đúng. Có thể có tổn thương bên trong hoặc rối loạn nhịp tim, không chỉ là vết bỏng ngoài.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV phổ biến luật chơi: mỗi câu HS giơ thẻ đồng thời, đúng thì được cộng 1 điểm cho cả tổ; HS giải thích khi được gọi tên.
Học sinh
HS lắng nghe luật chơi, chuẩn bị thẻ A, B, C, D và thẻ «Đúng», «Sai».
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV chiếu từng câu, cho HS suy nghĩ 20 giây rồi yêu cầu giơ thẻ. Ghi nhanh số lượng HS chọn từng đáp án.
Học sinh
HS đọc câu hỏi, suy nghĩ và giơ thẻ đáp án của mình.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV công bố đáp án, gọi một HS giải thích lí do. Với các câu chọn sai nhiều, GV hỏi lại dữ kiện để HS tự sửa.
Học sinh
HS giải thích. Dự kiến: «Câu 5 là sai vì găng dân dụng không bảo đảm an toàn cho mọi tình huống chạm 220 V.»
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV tổng kết điểm của các tổ, chốt lại các nguyên tắc quan trọng nhất của mỗi câu, khen ngợi những lí do giải thích rõ ràng.
Học sinh
HS sửa lại đáp án sai trong vở, ghi thêm lí do đúng.

Hoạt động 4: Vận dụng · 10 phút

Xử lý tình huống an toàn điện trong gia đình

a) Mục tiêu

HS vận dụng các nguyên tắc đã ôn để xử lý tình huống thực tế, rèn trách nhiệm và thói quen an toàn điện cho bản thân, gia đình.

b) Nội dung

Nhóm 4 HS đóng vai theo tình huống: sau cơn mưa, trong nhà có dây điện bị hở gần chậu nước, một người thân vô tình chạm vào và ngã xuống sàn, không phản ứng. Nhóm thống nhất thứ tự hành động: nhận diện nguy cơ, báo người lớn, gọi 115, không chạm dây và nạn nhân, đánh giá đáp ứng và thở, chờ hướng dẫn của tổng đài. Sau đó, nhóm viết một thông điệp tuyên truyền ngắn (tối đa 3 câu) về an toàn điện cho gia đình.

c) Sản phẩm

Kịch bản đóng vai ngắn có đủ bốn bước và thông điệp tuyên truyền, ví dụ: «Thấy dây hở, đừng chạm. Báo người lớn, gọi 115, nói rõ vị trí. Không tự đoán người bất tỉnh đang ngủ; nạn nhân đã tỉnh vẫn cần được kiểm tra y tế.»

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV nêu tình huống, yêu cầu nhóm đóng vai trong 3 phút và viết thông điệp tuyên truyền trong 2 phút.
Học sinh
HS nhận tình huống, phân vai và thống nhất trình tự hành động.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV đi quanh lớp, gợi ý: «Đừng quên bước đầu tiên là gì trước khi đến gần nạn nhân?»
Học sinh
Nhóm diễn tập, viết thông điệp ngắn ra giấy A4 hoặc bảng con.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời 2 nhóm đóng vai, mời nhóm khác nhận xét về tính đúng và đủ các bước.
Học sinh
Các nhóm trình bày; các nhóm khác nhận xét, bổ sung bước còn thiếu.
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt trình tự xử lý và nhắc HS: trong mọi tình huống, không tự tách nguồn điện bằng tay, không tự sửa dây; khi chưa chắc chắn, báo người có chuyên môn và gọi 115.
Học sinh
HS ghi vào vở trình tự bốn bước và thông điệp tuyên truyền.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhiệm vụ: Hoàn thành bảng dưới đây (làm việc nhóm 4 người, thời gian 5 phút).

Bảng cần điền gồm ba cột: Tình huống | Hành động đúng | Lí do

Tình huống 1: Dây điện hở nhưng chưa thấy tia lửa.
Tình huống 2: Dây cao áp rơi gần lối đi.
Tình huống 3: Trong nhà có aptomat hoặc đang đi dép nên nghĩ là an toàn để chạm dây.
Tình huống 4: Cần sửa dây điện thật trong nhà.
Tình huống 5: Dùng găng dân dụng để chạm vào dây 220 V.

Câu hỏi kết luận: Vì sao bảo vệ phải đúng thiết kế và không được tự ý tháo, bỏ hoặc thay thế?

Phiếu học tập số 2

Nhiệm vụ: Nhóm 3 người, mỗi người nhận một vai và hoàn thành phần còn lại (thời gian 5 phút).

Vai 1 (Người nhận diện và báo nguy): Nêu việc cần làm đầu tiên khi thấy người bị điện giật. Báo cho ai?
Vai 2 (Người có chuyên môn): Nêu cách cô lập nguồn và xác nhận hiện trường an toàn trước khi tiếp cận.
Vai 3 (Người cứu): Nêu việc cần làm sau khi hiện trường an toàn: đánh giá đáp ứng và thở, hỗ trợ theo hướng dẫn.

Câu hỏi chung của nhóm:

Khi gọi 115, cần nói những thông tin nào?
Phép tính $120 \times 0{,}5 = 60$ dùng để làm gì? Có thay thế được huấn luyện CPR không?
Vì sao người đã tỉnh sau sự cố điện vẫn cần được đánh giá y tế?

Hướng dẫn về nhà

Hoàn thiện sơ đồ tư duy tổng kết chương III gồm ba nhánh: Phòng ngừa chạm điện, Bảo vệ đúng thiết kế, Sơ cứu và báo sự cố; mỗi nhánh ghi tối thiểu hai ý chính.
Viết vào vở cam kết an toàn điện của bản thân gồm ba điều (ví dụ: không chạm dây hở, không tự sửa thiết bị điện, báo người lớn khi thấy nguy cơ).
Ôn lại các câu hỏi đúng sai và trắc nghiệm đã làm trên lớp; làm thêm bài tập tương tác trên trang neoedu.vn/learn/8/technology/on-tap-chuong-3 để tự kiểm tra kết quả.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.