Giáo án Đọc mở rộng trang 114

Kích hoạt hiểu biết nền về bóng mát và nêu được nhiệm vụ đọc: tìm lí do bóng cây làm sân mát hơn.

GV đặt câu hỏi: “Giờ ra chơi, em thường chọn đứng ở đâu? Vì sao?”. HS trả lời nhanh, sau đó nhận nhiệm vụ đọc văn bản “Vì sao bóng cây giúp sân mát hơn?” để tìm câu trả lời có căn cứ, không chỉ dựa vào cảm giác.

HS nêu được ít nhất hai lí do cảm nhận cá nhân (ví dụ: dưới gốc cây thấy dễ chịu, sân bê tông nóng hơn). GV ghi bảng câu hỏi trọng tâm: “Vì sao bóng cây giúp sân mát hơn? Mức mát phụ thuộc vào đâu?”.

Nêu được tên, thể loại, chủ đề, một chi tiết tiêu biểu và một câu hỏi của văn bản; hình thành cách đọc văn bản thông tin có ghi chú.

HS làm việc cặp đôi, đọc lại ngữ liệu và điền Phiếu học tập số 1 (xem mục worksheets). Các ý cần tìm: (1) hiện tượng và cơ chế: tán lá chặn bức xạ, cây thoát hơi nước; (2) các yếu tố ảnh hưởng đến mức mát; (3) cách so sánh đúng: đo cùng thời điểm, dụng cụ phù hợp, vị trí mô tả rõ; (4) chăm sóc an toàn và đề xuất sân trường xanh dựa trên điều kiện thực.

Phiếu học tập số 1 đã điền: Tên văn bản: “Vì sao bóng cây giúp sân mát hơn?”; thể loại: văn bản thông tin (nguyên gốc); chủ đề: tác dụng làm mát của bóng cây và cách tìm hiểu đúng; một chi tiết: “tán lá chặn bớt bức xạ mặt trời tới mặt đất”; một câu hỏi: “Làm sao so sánh đúng tác động của từng yếu tố khi đo?”. Kiến thức HS rút ra: đọc văn bản thông tin cần tách rõ hiện tượng, yếu tố và cách kiểm chứng.

Giải thích được quan hệ nguyên nhân–kết quả, tương phản và hình ảnh gợi nghĩa trong ngữ liệu, từ đó hiểu cách tác giả lập luận có căn cứ.

HS làm Phiếu học tập số 2 theo cặp đôi: tìm câu có từ “bởi”, “tuy nhiên”, “chưa đủ”; tìm một hình ảnh gợi nghĩa (ví dụ: “sân bê tông phơi nắng”, “chứ không chỉ chọn cây vì một bức ảnh đẹp”) và giải thích tác dụng.

Phiếu học tập số 2 đã điền: (1) Nguyên nhân–kết quả: “Một sân có bóng cây thường dễ chịu hơn sân bê tông phơi nắng, bởi tán lá chặn bớt bức xạ mặt trời tới mặt đất.” Nguyên nhân: tán lá chặn bức xạ; kết quả: sân dễ chịu hơn. (2) Tương phản: “Một lần đứng dưới cây thấy mát chưa đủ đo tác động của từng yếu tố.” Cảm nhận chủ quan khác với đo đạc khách quan. (3) Hình ảnh gợi nghĩa: “sân bê tông phơi nắng” đối lập với “sân có bóng cây”, gợi cảm giác nóng bức và mát mẻ; “đề xuất sân trường xanh dựa trên điều kiện thực” nhấn mạnh tính căn cứ. Kiến thức HS rút ra: từ nối và hình ảnh giúp văn bản thông tin thuyết phục hơn.

Vận dụng cách ghi phiếu đọc, nhận diện quan hệ trong ngữ liệu và phân biệt thông tin có trong văn bản với liên hệ cá nhân.

Nhóm 4 HS dùng kĩ thuật khăn trải bàn. Mỗi HS ghi câu trả lời cho một bài vào ô của mình trên tờ giấy A4 ở giữa; sau đó cả nhóm thống nhất đáp án ở ô trung tâm. Đề bài thực hành: (1) Ghi phiếu đọc của văn bản: tên, thể loại, chủ đề, một chi tiết, một câu hỏi. (2) Tìm một quan hệ nguyên nhân–kết quả và giải thích. (3) Phân biệt một ý có trong ngữ liệu với một liên hệ cá nhân của em (ví dụ về sân trường em).

Đáp án tham khảo: (1) Tên: “Vì sao bóng cây giúp sân mát hơn?”; thể loại: văn bản thông tin; chủ đề: tác dụng làm mát của bóng cây và cách tìm hiểu đúng; chi tiết: “tán lá chặn bớt bức xạ mặt trời tới mặt đất”; câu hỏi: “Muốn so sánh tác động của từng yếu tố, cần đo như thế nào?”. (2) Cặp nguyên nhân–kết quả: “bởi tán lá chặn bớt bức xạ mặt trời” là nguyên nhân; “sân có bóng cây dễ chịu hơn” là kết quả. (3) Có trong ngữ liệu: “Mức mát phụ thuộc loài cây, độ che phủ, gió, độ ẩm và mặt sân.” Liên hệ cá nhân (phải ghi rõ là ý kiến riêng): “Ở sân trường em, chỗ dưới gốc bàng có gió nên mát hơn, đó là quan sát của em, chưa phải số liệu đo.”

Vận dụng cách đọc văn bản thông tin để đề xuất ý tưởng sân trường xanh dựa trên điều kiện thực và tự chọn văn bản đọc thêm có nguồn rõ ràng.

Trên lớp, HS nêu một ý đề xuất sân trường xanh dựa trên điều kiện thực (loài cây, độ che phủ, gió, mặt sân) và kiểm tra theo tiêu chí. Về nhà, HS viết lời giới thiệu 100–120 chữ về ngữ liệu, không sao chép toàn văn; đồng thời đề xuất một văn bản khác để tự tìm đọc, ghi cách kiểm tra nguồn, bản quyền và độ phù hợp.

Mỗi HS có một ý đề xuất ngắn (ví dụ: “Trồng cây có tán rộng ở phía tây sân để chắn nắng buổi chiều, đồng thời tránh leo trèo cành”), kèm lí do dựa trên ngữ liệu. Bài viết về nhà gồm: lời giới thiệu 100–120 chữ có tên văn bản, chi tiết và câu hỏi; tên văn bản đề xuất, nguồn, tác giả hoặc thông tin xuất bản khi có, và lí do phù hợp chủ đề.