Giáo án Tri thức ngữ văn trang 116

Huy động trải nghiệm đọc sách của HS và xác định vấn đề: đọc sách cần có mục tiêu, có bằng chứng và có sản phẩm chia sẻ.

HS nhớ lại một cuốn sách hoặc truyện đã đọc và trả lời hai câu hỏi: “Em đọc cuốn đó để làm gì?” và “Em đã ghi lại điều gì khi đọc?”. Sau đó GV dẫn vào bài: Sách – người bạn đồng hành, mục Tri thức ngữ văn.

HS nêu được ít nhất một lý do đọc sách và một cách ghi lại khi đọc (ví dụ: ghi ý hay, ghi cảm nghĩ). Từ đó HS xác định nhiệm vụ của bài: hiểu thế nào là dự án đọc, cách ghi nhật kí có bằng chứng và cách sáng tạo, chia sẻ đúng quy tắc.

Nêu được các thành phần của một dự án đọc; giải thích được sự khác nhau giữa tóm tắt, nhận xét và câu hỏi trong nhật kí; hiểu vì sao thông tin thư mục phải lấy theo đúng ấn bản.

HS làm việc theo nhóm 4 người theo kĩ thuật khăn trải bàn, đọc mục Khái niệm trọng tâm (đoạn 1) và điền Phiếu học tập số 1.
Câu hỏi GV đặt ra: (1) Một dự án đọc cần có những thành phần nào? (2) Ghi “Nhân vật này rất dũng cảm” có phải là bằng chứng không? Vì sao? (3) Thông tin nào của cuốn sách phải lấy theo đúng ấn bản đang đọc?

Phiếu học tập số 1 được điền đầy đủ. Kết luận cần đạt:

• Dự án đọc gồm: mục tiêu, chọn sách phù hợp, ghi nhật kí có bằng chứng, sản phẩm chia sẻ.
• Tóm tắt ghi điều xảy ra, ý chính; nhận xét nêu cách hiểu có căn cứ; câu hỏi chỉ điều chưa rõ cần tìm tiếp.
• Nhãn khen chung như “nhân vật đáng quý” chưa đủ; cần chỉ hành động, lời nói và giải thích nó thể hiện phẩm chất ra sao.
• Thông tin thư mục (tên sách, tác giả, nhà xuất bản, năm in/ấn bản) lấy theo đúng ấn bản đang đọc, không đoán năm từ một bìa khác.

Giải thích được cách ghi rõ phần sáng tạo mới và nguồn cảm hứng; nêu được ảnh hưởng của đoạn kết mới đến chủ đề; hiểu nguyên tắc trích dẫn có nguồn và tôn trọng bản quyền.

GV nêu tình huống nguyên gốc: Nhóm đọc chọn một truyện dân gian; mỗi bạn ghi một chi tiết, một câu hỏi, một liên hệ. Khi viết đoạn kết mới, các bạn ghi “Đoạn kết do nhóm sáng tạo” và giải thích thay đổi ấy ảnh hưởng chủ đề thế nào.
HS điền Phiếu học tập số 2 theo nhóm 4 người (mỗi bạn một vai: người đọc chi tiết, người đặt câu hỏi, người viết đoạn kết, người ghi nguồn).
Câu hỏi GV đặt ra: (1) Nếu viết đoạn kết mới cho truyện dân gian đã đọc, cần ghi thế nào để không nhầm tác giả? (2) Vì sao chỉ đổi nhan đề là chưa đủ để nhận tác phẩm làm của mình?

Phiếu học tập số 2 được điền đầy đủ. Kết luận cần đạt:

• Ghi tên truyện (nguồn cảm hứng) và dòng “Đoạn kết do em/nhóm sáng tạo”; phân biệt với phần kể lại; không gán đoạn mới cho nguồn gốc.
• Giải thích thay đổi: đoạn kết mới làm nổi bật (hoặc đổi hướng) một khía cạnh của chủ đề, nhóm phải nêu rõ chi tiết nào được thay đổi và vì sao.
• Chỉ đổi nhan đề là không đủ để được nhận là sáng tạo; sản phẩm nhóm phải thể hiện đóng góp thật và tôn trọng tác giả.
• Trích dẫn phải có nguồn và tôn trọng bản quyền.

Vận dụng được kiến thức đã học để nhận định đúng sai, chọn đáp án đúng và xử lí tình huống ghi nhật kí có bằng chứng.

HS làm bài tập (kèm đáp án) theo hình thức cá nhân rồi đối chiếu cặp đôi:
Câu 1. Thông tin nào phải lấy theo đúng ấn bản cuốn sách đang đọc? A. Sở thích người đọc; B. Nhà xuất bản và năm in; C. Cảm xúc khi đọc; D. Câu hỏi thảo luận của nhóm.
Câu 2. Xét các nhận định: a) Nhật kí đọc nên tách tóm tắt với nhận xét. b) Chỉ đổi nhan đề là được nhận tác phẩm người khác làm của mình. c) Sản phẩm nhóm cần thể hiện đóng góp thật.
Câu 3. Nếu viết đoạn kết mới cho truyện dân gian đã đọc, cần ghi thế nào để không nhầm tác giả?
Học sinh có thể mở học liệu NeoEdu để làm thêm bài tập tương tác.

Đáp án:

• Câu 1: B. Thư mục gắn với ấn bản cụ thể; sở thích, cảm xúc và câu hỏi là sản phẩm của người đọc.
• Câu 2: a) Đúng (cần tách tóm tắt với nhận xét); b) Sai (chỉ đổi nhan đề chưa phải sáng tạo thật, không được nhận tác phẩm của người khác); c) Đúng (cần thể hiện đóng góp thật, đánh giá bằng minh chứng).
• Câu 3: Ghi tên truyện hoặc nguồn cảm hứng, ghi “Đoạn kết do em/nhóm sáng tạo”, phân biệt với phần kể lại, không gán đoạn mới cho nguồn gốc.
  HS đạt yêu cầu khi đúng cả ba câu và giải thích được lý do bằng một câu ngắn.

Vận dụng được cách ghi nhật kí có bằng chứng, phân biệt tóm tắt, nhận xét và câu hỏi trên ngữ liệu mới do HS tự chọn.

HS viết một đoạn nhật kí đọc gồm ba phần: (1) Thông tin thư mục theo đúng ấn bản; (2) Một tóm tắt ngắn, một nhận xét có chi tiết chứng minh, một câu hỏi còn băn khoăn; (3) Nếu có đoạn kết sáng tạo, ghi “Đoạn kết do em sáng tạo” và giải thích thay đổi ảnh hưởng chủ đề thế nào.
Sau khi viết, HS đổi bài cho bạn bên cạnh và kiểm tra theo ba tiêu chí.

Mỗi HS có một đoạn nhật kí khoảng 6–8 dòng gồm: thông tin thư mục đầy đủ; ít nhất một nhận xét kèm chi tiết cụ thể (hành động hoặc lời nói) và lời giải thích; một câu hỏi về điều chưa rõ. Nếu không có đoạn kết sáng tạo, HS không cần ghi phần (3).