Giáo án Đọc như một hành trình

Huy động trải nghiệm đọc sách của HS và xác định nhiệm vụ của tiết học: biến việc đọc thành một hành trình có mục tiêu, có lịch và có sản phẩm.

GV chiếu câu hỏi: “Em đã từng bỏ dở cuốn sách nào chưa? Điều gì khiến em dừng lại?” và “Nếu phải đọc một cuốn sách trong hai tuần, em sẽ chia việc đọc thế nào?”. HS suy nghĩ 1 phút, trao đổi nhanh với bạn ngồi cạnh rồi phát biểu 2–3 ý. Sau đó GV dẫn vào bài: đọc như một hành trình gồm trước đọc, trong đọc và sau đọc.

HS nêu được ít nhất một lí do dẫn đến việc bỏ dở sách (ví dụ: không rõ mục tiêu đọc, đọc quá dài, không có câu hỏi dẫn dắt) và hiểu nhiệm vụ của tiết học: hoàn thiện một hành trình đọc có ba giai đoạn và có bằng chứng.

HS nắm được nhiệm vụ cụ thể của từng giai đoạn đọc (trước, trong, sau) và biết vì sao phải dựa vào chi tiết để ghi chép và nhận định.

HS làm việc nhóm 4 theo Phiếu học tập số 1, hoàn thành bảng ba cột: Trước đọc, Trong đọc, Sau đọc. Với mỗi cột, nhóm ghi nhiệm vụ, một ví dụ cụ thể và một lưu ý. GV dùng sản phẩm mẫu nguyên gốc về Lá cờ thêu sáu chữ vàng (tác giả Nguyễn Huy Tưởng, thể loại truyện lịch sử; mục tiêu: hiểu cách hành động thể hiện tâm trạng) để minh hoạ. Mẫu gồm: câu hỏi trước đọc “Tại sao tuổi nhỏ thành một rào cản?”; chi tiết trong đọc “quả cam và quyết định tập hợp lực lượng”; nhận định sau đọc “cảm xúc chỉ có ý nghĩa cộng đồng khi chuyển thành việc làm có trách nhiệm”; câu hỏi còn mở “chi tiết nào là nền sử, chi tiết nào được hư cấu?”.

Bảng hệ thống hoá của nhóm, gồm nội dung chính sau:

• Trước đọc: đặt hai câu hỏi (một về mâu thuẫn, một về cách kể) và dự đoán có căn cứ; không đặt câu hỏi không liên quan đến thể loại.
• Trong đọc: ghi chi tiết kèm số trang, phân biệt rõ điều đọc thấy với suy đoán; không chép nguyên văn dài.
• Sau đọc: đưa nhận định có bằng chứng và nêu điều còn mở, ví dụ: “Chi tiết nào là nền sử, chi tiết nào được hư cấu?”.
  Lưu ý chung: ấn bản cần được đối chiếu với trang thông tin của cuốn sách thật; không đoán năm in hoặc gán tác giả khi không có căn cứ.

HS vận dụng cách đặt mục tiêu đọc quan sát được và viết câu hỏi trước đọc phù hợp với cuốn sách đã chọn.

Bài tập 2: Đặt một mục tiêu đọc quan sát được. Bài tập 4: Viết hai câu hỏi trước đọc phù hợp sách đã chọn (một về mâu thuẫn, một về cách kể). HS làm cá nhân 4 phút, sau đó đổi vở cho bạn cùng cặp để chấm chéo theo tiêu chí 10 điểm (đáp ứng yêu cầu 3, chi tiết/ví dụ 3, giải thích và tổ chức ý 3, diễn đạt 1). Hoạt động có dùng Phiếu học tập số 2. Có thể làm thêm bài tương tác trên trang NeoEdu nếu thời gian cho phép.

Đáp án gợi ý:

• Bài 2: Mục tiêu đọc quan sát được, ví dụ: “Ghi ba chi tiết bộc lộ nhân vật chính và giải thích mỗi chi tiết trong chương đầu.” Không chấp nhận mục tiêu chung chung kiểu “đọc cho hay”.
• Bài 4: Hai câu hỏi, ví dụ: “Mâu thuẫn chính giữa nhân vật và hoàn cảnh xuất hiện ở đâu?”; “Tác giả kể theo ngôi nào và điều đó ảnh hưởng thế nào đến cách em cảm nhận nhân vật?”.
  Tiêu chí chấm: câu hỏi đúng thể loại, có ví dụ, có giải thích. Chấp nhận cách diễn đạt khác có lí lẽ và bằng chứng; không buộc chép bài mẫu.

HS lập được lịch đọc ba mốc có thời gian dự phòng và biết nêu một dự đoán đã thay đổi kèm bằng chứng từ sách đã đọc.

Bài tập 3: Lập lịch đọc có ba mốc và thời gian dự phòng. Bài tập 6: Nêu một dự đoán trước đọc đã thay đổi và bằng chứng khiến em sửa. HS làm cá nhân 3 phút, sau đó trao đổi nhóm 2 với bạn cùng bàn trong 3 phút và nhận xét lịch đọc của nhau.

Đáp án gợi ý:

• Bài 3: Mốc 1: khảo sát mục lục, đọc lời giới thiệu và dự đoán; mốc 2: đọc, ghi chi tiết theo mục tiêu; mốc 3: tổng hợp, đọc lại đoạn khó. Có thời gian dự phòng khoảng 1–2 buổi và điều chỉnh theo độ dài cuốn thật.
• Bài 6: Ví dụ dự đoán ban đầu: nhân vật chỉ tức giận; sau khi đọc, nhận ra bước chuyển thành tổ chức hành động qua chi tiết cụ thể, ghi rõ trang. Phải dựa vào cuốn sách HS thực đọc, không lấy từ tóm tắt.
  Tiêu chí: có ba mốc rõ ràng, có thời gian dự phòng, dự đoán thay đổi có bằng chứng. Chấp nhận cách diễn đạt khác có lí lẽ.

HS vận dụng toàn bộ quy trình đọc để viết tổng kết ngắn về hành trình đọc của mình và tự đánh giá lịch đọc, đề xuất điều chỉnh có lí do.

HS viết đoạn tổng kết 100–150 chữ về hành trình đọc: nêu mục tiêu ban đầu, hai phát hiện trong quá trình đọc, một điểm còn mở. Sau đó HS tự đánh giá lịch đọc: chỉ rõ chỗ đọc vội hoặc ghi quá nhiều và đề xuất một điều chỉnh có lí do. Bài viết được nộp về nhà kèm nhật kí đọc và danh mục nguồn (tên sách, tác giả, thể loại, cách kiểm tra ấn bản).

Đoạn tổng kết 100–150 chữ có đủ ba nội dung: mục tiêu ban đầu, hai phát hiện có dẫn chi tiết, một điểm còn mở; phần tự đánh giá nêu ít nhất một chỗ cần điều chỉnh kèm lí do và bước tiếp theo cụ thể. Không báo đã hoàn thành cuốn sách nếu mới xem tóm tắt. Nhật kí và danh mục nguồn phải là bằng chứng thật, không chỉ là ảnh trang trí.