Giáo án Xe đêm

Kích hoạt kiến thức nền và tạo tâm thế đọc hiểu; giúp HS hình dung vì sao một người có vẻ ngoài bình thường vẫn có thể giàu tình cảm và trí tưởng tượng.

HS suy nghĩ cá nhân trả lời hai câu hỏi: (1) Em có từng gặp một người có vẻ ngoài giản dị, nhút nhát nhưng lại rất tinh tế, tốt bụng không? (2) Khi nhìn người lạ trên chuyến đi, em thường nghĩ gì về họ? Sau đó GV dẫn vào bài Xe đêm, giới thiệu tác giả Côn-xtan-tin Pau-xtốp-xki và thể loại truyện lồng truyện.

Mỗi HS viết được 2–3 câu nêu trải nghiệm hoặc suy nghĩ của bản thân. Kết luận dự kiến: vẻ ngoài không quyết định giá trị con người; tưởng tượng về người khác có thể thể hiện sự quan tâm và thiện chí.

HS phân tích được chi tiết ngoại hình và tâm hồn của nhân vật An-đéc-xen, giải thích được vì sao giá trị nhân vật không nằm ở vẻ ngoài.

HS làm việc theo nhóm 4 bạn với Phiếu học tập số 1, phần A. Đọc bản tóm lược văn bản Xe đêm và trả lời: (1) An-đéc-xen được miêu tả với những đặc điểm bên ngoài nào? (2) Những đặc điểm tâm hồn nào được nêu bên cạnh vẻ ngoài đó? (3) Sự đối lập này cho thấy điều gì về cách đánh giá con người?

Bảng nhóm gồm hai cột: Vẻ ngoài (vụng về, nhút nhát) và Tâm hồn (nhạy cảm, nhân hậu), kèm một câu kết luận: 'Giá trị nhân vật không nằm ở vẻ ngoài; người kể muốn người đọc nhìn vào tâm hồn và cách đối xử với người khác.'

HS phân tích được chi tiết An-đéc-xen dùng trí tưởng tượng để nói về khả năng đẹp đẽ trong cuộc đời người mới quen và nêu được ý nghĩa của sự quan tâm, hi vọng dành cho người khác.

HS làm việc theo cặp đôi với Phiếu học tập số 1, phần B. Trả lời: (1) An-đéc-xen hình dung điều gì về những người mới gặp trong chuyến xe? (2) Lời hình dung ấy thể hiện thái độ gì của người kể đối với người khác? (3) Vì sao lời hình dung đó chưa phải là lời tiên đoán có kiểm chứng?

Phiếu hoàn thành phần B gồm: Chi tiết (lời hình dung về khả năng đẹp đẽ trong cuộc đời người mới gặp); Thái độ (quan tâm, thiện chí, hi vọng); Nhận xét (đây là sáng tạo và mong ước, không phải thông tin thực chứng).

HS giải thích được quan hệ giữa hình thức truyện lồng truyện với ý nghĩa tác phẩm: câu chuyện đem vui cho trẻ làm rõ sức tác động của tưởng tượng và khắc họa một nhà văn biết nhìn ra điều kì diệu từ đời sống.

HS làm việc theo nhóm 4 bạn với Phiếu học tập số 2. Nhóm vẽ sơ đồ hai tầng: tầng ngoài là chuyến xe đêm, tầng trong là câu chuyện An-đéc-xen kể về việc đem niềm vui đến một đứa trẻ. Sau đó trả lời: (1) Nếu bỏ câu chuyện trong chuyện, ý nghĩa tác phẩm sẽ thay đổi thế nào? (2) Kết cấu này làm rõ điều gì về sức tác động của tưởng tượng? (3) Vì sao nói tác giả khắc họa một nhà văn qua khả năng nhìn ra điều kì diệu từ đời sống?

Sơ đồ hai tầng (tầng ngoài: chuyến xe đêm, gặp gỡ người mới quen; tầng trong: câu chuyện đem niềm vui đến đứa trẻ, trí tưởng tượng làm kí ức tuổi thơ ấm áp hơn) và đoạn kết luận nhóm: 'Hình thức truyện lồng truyện giúp tác giả cho thấy tưởng tượng có sức mạnh nâng đỡ con người và khắc họa nhà văn có khả năng nhìn ra điều kì diệu từ đời sống.'

Củng cố kiến thức về truyện lồng truyện, chi tiết nghệ thuật và ý nghĩa tác phẩm; rèn kĩ năng đọc hiểu và trả lời có lí lẽ.

HS làm bài tập tương tác trên NeoEdu (neoedu.vn/learn/8/literature/bai-8-xe-dem) trong 8 phút, sau đó làm Phiếu học tập số 2, phần B cá nhân trong 7 phút. Bài tập gồm: (1) Dạng văn bản của Xe đêm; (2) Nối chi tiết với ý nghĩa phân tích; (3) Nhân vật nhà văn trong chuyến xe đêm; (4) Trả lời một đoạn có bằng chứng: Có thể coi những hình dung của An-đéc-xen là dự báo chắc chắn không?

Đáp án đối chiếu với sản phẩm HS: (1) A. truyện; truyện lồng truyện. (2) Ngoại hình vụng về đối lập tâm hồn giàu có – Giá trị nhân vật không nằm ở vẻ ngoài; Hình dung tương lai người mới gặp – Tưởng tượng bộc lộ sự quan tâm và niềm hi vọng dành cho người khác; Chuyện đem vui cho trẻ được lồng vào chuyến xe – Kết cấu làm rõ sức tác động của tưởng tượng trong đời sống. (3) C. An-đéc-xen (Pau-xtốp-xki viết về nhân vật An-đéc-xen, không phải người viết và nhân vật là một). (4) Không. Những hình dung thể hiện khả năng sáng tạo, mong muốn điều tốt và cách nhìn nhân ái; đọc như tiên tri sẽ làm mất ý nghĩa nghệ thuật và nhầm tưởng tượng với thông tin thực chứng.

Vận dụng kiến thức về chi tiết, truyện lồng truyện và ý nghĩa tác phẩm vào viết đoạn văn; liên hệ có chừng mực với đời sống của bản thân.

HS viết đoạn văn 6–8 câu về một ý nghĩa em rút ra từ bản tóm lược Xe đêm. Yêu cầu: (1) Nêu một chi tiết cụ thể và giải thích quan hệ của chi tiết với ý nghĩa; (2) Phân biệt rõ điều văn bản cho thấy với suy nghĩ riêng của em; (3) Liên hệ phù hợp tình huống, không phán xét người khác. Có thể hoàn thành ở lớp (5 phút viết nháp) và hoàn thiện ở nhà.

Đoạn văn 6–8 câu gồm: câu chủ đề nêu ý nghĩa; 2–3 câu phân tích chi tiết (ví dụ: lời hình dung về khả năng đẹp đẽ trong cuộc đời người mới gặp thể hiện sự quan tâm và hi vọng dành cho người khác); 1–2 câu liên hệ bản thân; câu kết khẳng định ý nghĩa và giới hạn của tưởng tượng.