NeoEdu
Giáo án Ngữ văn 8
Ngữ vănLớp 8Bài 7. Tin yêu và ước vọng

Giáo án Viết đoạn văn ghi lại cảm nghĩ về một bài thơ tự do

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH · 1 tiết (45 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Mục tiêu

1. Kiến thức

  • Nêu được yêu cầu của đoạn văn ghi lại cảm nghĩ về bài thơ tự do: nêu bài thơ, ấn tượng, cảm xúc và chi tiết gợi cảm xúc, không kể lại nội dung.
  • Giải thích được vì sao một nhận xét cần có chi tiết và lí giải, không chỉ là nhãn khen chung chung như “hay” hay “em rất thích”.
  • Nhận biết được cấu trúc ba phần của đoạn cảm nghĩ (mở, giữa, kết) qua bài mẫu nguyên gốc.
  • Vận dụng được cách sửa một nhận xét chung chung thành nhận xét có chi tiết và lí do cụ thể.

2. Năng lực

a) Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS tự đối chiếu đoạn văn của mình với checklist tự kiểm và tự chọn cách sửa phù hợp.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS trao đổi theo cặp đôi và nhóm để thống nhất chi tiết, ấn tượng và lí do trước khi trình bày trước lớp.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS tìm cách diễn đạt cảm xúc qua chi tiết cụ thể của bài thơ, không sao chép bài mẫu.

b) Năng lực đặc thù

  • Năng lực ngôn ngữ (đọc, viết, nói và nghe): đọc hiểu bài thơ tự do và đoạn mẫu; viết đoạn văn có mở, giữa, kết; trình bày, nghe nhận xét và điều chỉnh câu chữ.
  • Năng lực văn học: nhận ra hình ảnh khoảng nắng, ngắt dòng, chiếc lá rơi và lí giải vì sao các yếu tố này gợi cảm xúc chờ đợi.

3. Phẩm chất

  • Trách nhiệm: HS hoàn thành đầy đủ phiếu học tập, bản nháp và đoạn văn về nhà, ghi rõ nguồn chi tiết lấy từ bài thơ.
  • Nhân ái: HS nhận ra ý nghĩa của việc dành chỗ, giữ kiên nhẫn cho người khác và chia sẻ cảm nhận của mình một cách tôn trọng cảm nhận của bạn.
  • Chăm chỉ: HS tích cực tham gia phát biểu, sửa đoạn văn của bản thân và đổi chéo góp ý với bạn.

II. Thiết bị dạy học và học liệu

1. Giáo viên

  • Máy chiếu hoặc bảng phụ ghi bài thơ Chỗ ngồi chờ bạn và đoạn mẫu nguyên gốc
  • Phiếu học tập số 1, Phiếu học tập số 2 (in sẵn hoặc chiếu lên bảng)
  • Bảng phụ hoặc bảng trắng để ghi ví dụ sửa câu
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/8/literature/bai-7-viet-doan-van-ghi-lai-cam-nghi-ve-mot-bai-tho-tu-do

2. Học sinh

  • Sách Ngữ văn 8 (Kết nối tri thức với cuộc sống)
  • Vở ghi, bút, bút chì, thước
  • Giấy nháp hoặc mảnh giấy nhỏ để ghi ý khi làm việc nhóm

III. Tiến trình dạy học

Hoạt động 1: Mở đầu · 5 phút

Khoảnh khắc giữ chỗ

a) Mục tiêu

HS huy động trải nghiệm về sự chờ đợi và xác định nhiệm vụ viết đoạn cảm nghĩ về bài thơ tự do.

b) Nội dung

GV đọc diễn cảm bài thơ Chỗ ngồi chờ bạn và chiếu lên bảng. GV đặt câu hỏi: “Khi đọc bài thơ, em hình dung thấy điều gì đầu tiên?” và “Em đã bao giờ giữ chỗ hoặc được ai giữ chỗ cho mình chưa?”. Từ đó GV nêu nhiệm vụ của tiết học: viết một đoạn văn ghi lại cảm nghĩ về bài thơ tự do.

c) Sản phẩm

HS nêu được 1–2 hình ảnh đầu tiên gợi ra trong bài thơ (ví dụ: ghế đá, khoảng nắng, cuốn vở, chiếc lá rơi) và xác định được nhiệm vụ: đoạn văn phải nêu bài thơ, ấn tượng, cảm xúc và chi tiết gợi cảm xúc, không kể lại nội dung.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chiếu bài thơ, đọc diễn cảm một lượt và nêu hai câu hỏi khởi động. Yêu cầu HS suy nghĩ trong 30 giây trước khi trả lời.

    Học sinh

    HS lắng nghe, suy nghĩ và chuẩn bị câu trả lời ngắn.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV gọi 2–3 HS trả lời, không ghi điểm, chỉ ghi nhanh các hình ảnh HS nêu lên bảng.

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: “Em thấy chiếc ghế đá dưới gốc bàng và khoảng nắng.”; “Em nhớ lần bạn giữ chỗ ngồi cho em ở sân trường.”

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV nối các hình ảnh HS vừa nêu với nhiệm vụ viết: “Hôm nay các em sẽ viết đoạn cảm nghĩ về bài thơ, nên cần bắt đầu từ chính những hình ảnh làm em chú ý.”

    Học sinh

    HS ghi nhiệm vụ của tiết học vào vở.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: đoạn cảm nghĩ là đoạn nêu ấn tượng và cảm xúc, dựa trên chi tiết cụ thể của bài thơ, không chỉ kể lại nội dung.

    Học sinh

    HS nhắc lại yêu cầu của đoạn văn.

Hoạt động 2.1: Hình thành kiến thức mới · 12 phút

Tìm ý từ chi tiết của bài thơ

a) Mục tiêu

HS xác định được chi tiết gợi cảm xúc trong bài thơ và giải thích được vì sao chi tiết đó tạo ấn tượng.

b) Nội dung

HS làm việc theo cặp đôi với Phiếu học tập số 1. Nhiệm vụ: đọc lại bài thơ Chỗ ngồi chờ bạn, chọn ít nhất ba chi tiết (hình ảnh, cách ngắt dòng, khoảng trống) và điền vào bảng. Câu hỏi GV đặt ra: “Chi tiết nào khiến em chú ý nhất? Cảm xúc nào xuất hiện khi em đọc chi tiết đó? Vì sao chi tiết ấy gợi được cảm xúc?”

c) Sản phẩm

Phiếu học tập số 1 hoàn thành với nội dung dự kiến: khoảng nắng được giữ trên ghế, như chỗ dành cho người chưa đến, gợi cảm giác chờ đợi được nhìn thấy; các dòng ngắn và chỗ ngắt dòng làm nhịp đọc chậm, gợi sự kiên nhẫn; chiếc lá rơi khẽ làm nổi bật khoảng lặng và cảm giác “lòng mình đang đợi”. Kiến thức HS rút ra: muốn có cảm xúc, cần chỉ ra chi tiết cụ thể và giải thích vì sao nó gợi cảm xúc.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chiếu Phiếu học tập số 1 và nêu yêu cầu: mỗi cặp chọn ít nhất ba chi tiết, ghi ấn tượng và lí giải. GV làm mẫu một dòng: “khoảng nắng trên ghế | cảm giác được giữ chỗ | vì ánh sáng được hình dung như chỗ dành sẵn”.

    Học sinh

    HS lắng nghe, đọc lại yêu cầu và làm mẫu cùng GV.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV đi quanh lớp, gợi ý khi cặp đôi chỉ nêu cảm xúc mà chưa chỉ ra chi tiết: “Em thấy câu thơ nào khiến em nghĩ như vậy?”

    Học sinh

    Các cặp đôi điền bảng. Dự kiến HS ghi: ghế đá, khoảng nắng; cuốn vở và trang giấy không vội; các dòng ngắn; chiếc lá rơi khẽ.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2–3 cặp trình bày, yêu cầu các cặp khác nhận xét xem lí giải đã đủ chưa.

    Học sinh

    Đại diện cặp trình bày, ví dụ: “Chúng em chọn khoảng nắng vì nó giống chỗ được giữ cho người vắng mặt.” Các cặp khác bổ sung: “Chiếc lá rơi làm lớp lặng hơn, nên mình nghe được lòng mình đang đợi.”

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: một đoạn cảm nghĩ tốt cần chi tiết cụ thể và lời giải thích. Chỉ nói “em rất xúc động” là chưa đủ. GV nhấn mạnh: cảm xúc có thể hình thành qua cảnh (khoảng nắng, nhịp ngắt dòng, chiếc lá rơi) mà không cần gọi tên ngay.

    Học sinh

    HS ghi vào vở: chi tiết + ấn tượng + lí giải.

Hoạt động 2.2: Hình thành kiến thức mới · 8 phút

Cấu trúc đoạn cảm nghĩ qua bài mẫu

a) Mục tiêu

HS nhận biết được ba phần mở, giữa, kết của đoạn cảm nghĩ và vai trò của từng phần qua đoạn mẫu nguyên gốc.

b) Nội dung

HS chia ba nhóm, mỗi nhóm đọc một phần của đoạn mẫu nguyên gốc: nhóm 1 đọc câu 1 (phần mở); nhóm 2 đọc các câu 2 đến 5 (phần giữa); nhóm 3 đọc câu 6 và câu 7 (phần kết). Câu hỏi GV đặt ra: “Phần của nhóm em nêu điều gì về bài thơ? Có chi tiết nào được dẫn ra không? Phần này nối với phần trước và phần sau bằng cách nào?”

c) Sản phẩm

Kết luận của nhóm dự kiến: Phần mở (câu 1) nêu bài thơ và cảm giác chờ đợi làm ấn tượng chính. Phần giữ (câu 2–5) phân tích khoảng nắng, nhịp dòng ngắn và chiếc lá rơi, mỗi chi tiết đi kèm lời giải thích. Phần kết (câu 6–7) liên hệ ý nghĩa của việc dành chỗ cho người khác và ghi rõ đây là cảm nhận của người viết. Kiến thức HS rút ra: đoạn cảm nghĩ có ba phần rõ ràng, phần kết không khẳng định mọi người phải đọc giống nhau.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chiếu đoạn mẫu nguyên gốc, chia nhóm, giao phần đọc và Phiếu học tập số 1 (mặt sau hoặc phần trống) để ghi nhận xét ngắn của nhóm.

    Học sinh

    HS nhận nhiệm vụ, đọc phần được giao và tìm từ khóa.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV nhắc các nhóm tìm xem câu nào nêu ấn tượng, câu nào dẫn chi tiết, câu nào liên hệ.

    Học sinh

    Nhóm thảo luận và ghi nhanh đặc điểm của phần mình, ví dụ: “Câu 2 có khoảng nắng và giải thích vì sao khoảng nắng là chỗ giữ cho người vắng mặt.”

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời mỗi nhóm trình bày trong 1 phút và yêu cầu nhóm khác nhận xét phần kết có gì khác với nhận xét chung chung.

    Học sinh

    Nhóm 1 trình bày phần mở; nhóm 2 nêu hai chi tiết và cách lí giải; nhóm 3 nêu cách kết bằng liên hệ và câu “Liên hệ ấy là cảm nhận của tôi”.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt sơ đồ ba phần: Mở (nêu bài thơ, ấn tượng) – Giữa (chi tiết và lí giải) – Kết (liên hệ, ý nghĩa). GV nhấn mạnh: có thể khác đoạn mẫu về chi tiết, nhưng phải có cấu trúc này và lí lẽ rõ ràng.

    Học sinh

    HS vẽ sơ đồ ba phần vào vở.

Hoạt động 3: Luyện tập · 10 phút

Sửa nhận xét chung chung

a) Mục tiêu

HS sửa được nhận xét chung chung thành nhận xét có chi tiết và lí do, đồng thời tự kiểm tra đoạn văn theo tiêu chí.

b) Nội dung

Bước 1: GV viết lên bảng câu “Bài thơ hay vì rất hay và em rất thích.” và yêu cầu HS sửa cách viết và cách hiểu, giải thích vì sao. Bước 2: HS dùng Phiếu học tập số 2 để tự kiểm đoạn cảm nghĩ của cá nhân (nếu đã viết) hoặc đối chiếu câu mẫu theo bốn tiêu chí. Câu hỏi GV đặt ra: “Câu này thiếu điều gì để người đọc hiểu vì sao em thích bài thơ?”

c) Sản phẩm

Đáp án dự kiến: Câu sửa là “Em thích hình ảnh khoảng nắng được giữ trên ghế vì nó biến sự chờ đợi thành một điều có thể nhìn thấy.” Giải thích: câu gốc lặp từ “hay”, không chỉ ra chi tiết và không nêu lí do; câu sửa nêu rõ chi tiết và lí giải. HS chấp nhận cách diễn đạt khác nếu có chi tiết và lí lẽ. Phiếu tự kiểm: HS trả lời có/chưa cho bốn câu hỏi tự kiểm về thể loại, nguồn chi tiết, lí giải và phân biệt với tác phẩm gốc.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV nêu câu cần sửa và chiếu Phiếu học tập số 2 với bốn câu tự kiểm. Yêu cầu HS làm cá nhân trong 4 phút, sau đó trao đổi với bạn cùng bàn trong 2 phút.

    Học sinh

    HS đọc câu, suy nghĩ và ghi phương án sửa vào vở nháp.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV quan sát, hỏi nhanh HS còn lúng túng: “Em có thể thay từ ‘hay’ bằng một chi tiết nào trong bài thơ?”

    Học sinh

    HS làm bài. Dự kiến HS đề xuất: “Em thích khoảng nắng trên ghế vì…”, “Bài thơ khiến em nghĩ đến chỗ ngồi chờ…”.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 HS đọc câu đã sửa và giải thích. GV yêu cầu lớp nhận xét xem câu sửa đã có chi tiết và lí do chưa.

    Học sinh

    HS đọc câu sửa và giải thích, ví dụ: “Em thay ‘hay’ bằng chi tiết khoảng nắng vì câu này chỉ rõ điều em thích và lí do.”

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: không dùng nhãn khen chung chung; mỗi nhận xét cần chi tiết và lời giải thích. GV hướng dẫn HS dùng Phiếu học tập số 2 để tự kiểm trước khi nộp.

    Học sinh

    HS ghi đáp án đúng và bốn tiêu chí tự kiểm vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng · 10 phút

Viết đoạn cảm nghĩ về một bài thơ tự do

a) Mục tiêu

HS vận dụng cấu trúc mở – giữa – kết, chi tiết và lí giải để viết đoạn cảm nghĩ về một bài thơ tự do, liên hệ với trải nghiệm thực tế của bản thân.

b) Nội dung

Trong lớp, HS viết bản nháp phần mở và một ý phần giữa (khoảng 3–4 câu) về bài thơ Chỗ ngồi chờ bạn hoặc một bài thơ tự do khác mà em đã đọc. Yêu cầu: nêu bài thơ và ấn tượng; dẫn ít nhất một chi tiết hình thức (ngắt dòng, khoảng trắng) và một hình ảnh; giải thích vì sao chi tiết gợi cảm xúc. Phần kết hoàn thiện ở nhà, liên hệ ý nghĩa của việc quan tâm, giữ chỗ hoặc kiên nhẫn chờ đợi trong cuộc sống.

c) Sản phẩm

Đoạn văn hoàn chỉnh 7–9 câu có ba phần rõ ràng: mở nêu bài thơ và ấn tượng; giữa có chi tiết và lí giải; kết liên hệ thực tế và có câu thể hiện đây là cảm nhận cá nhân. Tiêu chí tự kiểm: đúng thể loại, có nguồn chi tiết, mỗi nhận xét có lí giải, phân biệt bản viết của mình với tác phẩm gốc.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV nêu nhiệm vụ, nhắc HS viết bản nháp trong lớp, hoàn thiện phần kết ở nhà và đổi chéo đoạn văn với bạn để đối chiếu checklist trước buổi học sau.

    Học sinh

    HS nhận nhiệm vụ và ghi yêu cầu vào vở.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV đi quanh lớp, nhắc HS không chép nguyên văn bài mẫu và không chỉ nói “em rất xúc động”.

    Học sinh

    HS viết bản nháp. Dự kiến câu mở: “Bài thơ Chỗ ngồi chờ bạn khiến em nhớ đến những lần phải đợi một người bạn ở sân trường.”

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2–3 HS đọc nhanh câu mở hoặc một ý giữa, cả lớp nhận xét theo tiêu chí đã học.

    Học sinh

    HS đọc và nhận xét bạn: “Bạn đã nêu chi tiết khoảng nắng và giải thích vì sao khoảng nắng gợi chờ đợi.”

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV nhận xét chung, nhấn mạnh việc đối chiếu tiêu chí trước khi nộp và yêu cầu HS hoàn thiện đoạn văn về nhà.

    Học sinh

    HS ghi điều cần sửa vào vở và chuẩn bị hoàn thiện đoạn văn.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhiệm vụ: Đọc lại bài thơ Chỗ ngồi chờ bạn, chọn ít nhất ba chi tiết và điền vào bảng sau (kẻ bảng vào vở, không dùng bảng Markdown).

  • Cột 1: Chi tiết trong bài thơ (ví dụ: khoảng nắng trên ghế; các dòng ngắn; chiếc lá rơi)
  • Cột 2: Ấn tượng hoặc cảm xúc em có khi đọc chi tiết đó
  • Cột 3: Vì sao chi tiết đó gợi được cảm xúc (một câu giải thích)

Câu hỏi thảo luận:

  • Chi tiết nào khiến em chú ý nhất? Vì sao?
  • Cảm xúc chờ đợi được hình thành qua chi tiết nào?
  • Nếu chỉ nói “em rất xúc động” thì người đọc còn thiếu điều gì?

Đáp án tham khảo:

  • Khoảng nắng trên ghế | Cảm giác có người sắp đến | Ánh sáng được hình dung như chỗ được giữ cho người vắng mặt
  • Các dòng ngắn, cuốn vở đặt về phía gió | Nhịp đọc chậm, sự kiên nhẫn | Các dòng ngắn làm nhịp đọc chậm như người chưa muốn gấp vở
  • Chiếc lá rơi khẽ | Khoảng lặng bên trong | Âm thanh rất nhẹ khiến người đọc nghe được lòng mình đang đợi

Phiếu học tập số 2

Phiếu tự kiểm đoạn cảm nghĩ về bài thơ tự do (trả lời Có hoặc Chưa, ghi kèm câu hoặc đoạn minh họa trong bài của em):

  • Bài đã đúng thể loại đoạn cảm nghĩ về bài thơ chưa (nêu bài thơ, ấn tượng, cảm xúc, không chỉ kể lại nội dung)?
  • Các chi tiết và ví dụ có lấy từ bài thơ không, hay em đã ghi rõ đây là giả định hoặc cảm nhận cá nhân?
  • Mỗi nhận xét đã có lời giải thích (vì sao) chưa, hay mới dừng ở nhãn khen như “hay”, “rất thích”?
  • Em đã phân biệt bản viết của mình với bài thơ gốc và đoạn mẫu chưa?

Bảng tự sửa (kẻ bảng vào vở, gồm 4 cột):

  • Vấn đề (ví dụ: nhận xét chung chung)
  • Câu hoặc đoạn trước khi sửa
  • Câu hoặc đoạn sau khi sửa
  • Lí do sửa

Yêu cầu: nêu ít nhất 2 thay đổi thật từ bản nháp của em; không chỉ ghi “đã sửa”.

Hướng dẫn về nhà

  • Hoàn thiện đoạn văn ghi lại cảm nghĩ về bài thơ Chỗ ngồi chờ bạn hoặc một bài thơ tự do khác em đã đọc, khoảng 7–9 câu, có đủ ba phần mở, giữa, kết.
  • Phần kết cần liên hệ ý nghĩa của việc dành chỗ, giữ kiên nhẫn hoặc quan tâm đến người khác trong cuộc sống của em; ghi rõ đây là cảm nhận cá nhân.
  • Dùng Phiếu học tập số 2 để tự kiểm đoạn văn; ghi ít nhất 2 thay đổi vào bảng tự sửa.
  • Đổi đoạn văn với một bạn trong lớp, đối chiếu theo bốn tiêu chí tự kiểm và ghi một nhận xét có lí do vào tờ góp ý.
  • Tham khảo thêm bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/8/literature/bai-7-viet-doan-van-ghi-lai-cam-nghi-ve-mot-bai-tho-tu-do để luyện thêm trước buổi học sau.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.