Giáo án Tập làm một bài thơ tự do

HS nhận ra hình ảnh trung tâm và cảm xúc trong một bài thơ tự do, từ đó xác định đích cho bài viết của mình.

GV chiếu bài “Chỗ ngồi chờ bạn” (3 khổ). HS đọc thầm, sau đó trả lời hai câu hỏi: (1) Hình ảnh nào được lặp lại và giữ chỗ cho một người vắng mặt? (2) Bài thơ thể hiện cảm xúc gì và được thể hiện qua những chi tiết nào?

Hình ảnh trung tâm: khoảng nắng trên ghế đá dưới cây bàng, được hình dung như chỗ giữ cho bạn (“chừa một khoảng nắng / như chừa chỗ / cho tiếng cười hôm qua”). Cảm xúc: chờ đợi bạn trở lại, thể hiện qua câu “tôi nghe lòng mình đang đợi”. Hình ảnh phụ: cuốn vở, trang giấy, chiếc lá rơi.

HS hệ thống được các bước viết thơ tự do: chọn cảm xúc và hình ảnh trung tâm, tìm hình ảnh phụ, tổ chức nhịp và ngắt dòng, kiểm tra và sửa.

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật sơ đồ tư duy, hoàn thiện 4 nhánh: (1) Chọn cảm xúc và hình ảnh trung tâm; (2) Tìm hình ảnh phụ; (3) Nhịp và ngắt dòng; (4) Kiểm tra và sửa. GV gợi ý hai câu hỏi: Vì sao thơ tự do không cần số tiếng bằng nhau? Ngắt dòng để làm gì?

Sơ đồ tư duy 4 nhánh với nội dung cụ thể: Nhánh 1: Chọn cảnh ghế trống trong sân trường; cảm xúc chờ bạn trở lại; chỉ chọn một hình ảnh trung tâm. Nhánh 2: Hình ảnh phụ như lá, nắng, trang vở, phục vụ hình ảnh trung tâm. Nhánh 3: Thơ tự do không bắt buộc số tiếng bằng nhau; ngắt dòng để nhấn hình ảnh hoặc tạo nhịp chậm, không xuống dòng ngẫu nhiên. Nhánh 4: Viết thử, đọc thành tiếng, đổi chỗ ngắt, so nhịp; không chỉ cắt mỗi câu thành hai dòng.

HS vận dụng các yêu cầu đã học để sửa một cách hiểu sai về thơ tự do và nhận xét một bài mẫu bằng lí lẽ cụ thể.

HS làm Phiếu học tập số 1 theo cặp đôi. Câu 1: sửa cách hiểu “Em cắt mỗi câu thành hai dòng là thành thơ.” Câu 2: đọc bài mẫu “Chỗ ngồi chờ bạn” và nêu một điểm đạt, một điểm em muốn làm khác, kèm lí do; không viết lại toàn bộ bài mẫu.

Đáp án Phiếu học tập số 1. Câu 1: Cách hiểu sai vì chỉ đổi dòng máy móc thì chưa tạo nhịp hay hình ảnh. Cách sửa đúng: “Chọn chỗ ngắt để tạo nhịp hoặc nhấn hình ảnh; rồi đọc lại xem ý và cảm xúc có rõ hơn không.” Câu 2 (gợi ý, chấp nhận cách diễn đạt khác có lí lẽ): Điểm đạt: khoảng nắng được hình dung như chỗ giữ cho bạn, tạo sự chờ đợi mà không kể hết câu chuyện. Điểm muốn làm khác: có thể thêm một chi tiết để người đọc thấy rõ hơn chỗ ngồi đang trống, vì lí do bài mẫu chỉ gợi ý mà chưa cho người đọc hình dung rõ người vắng mặt là ai. Tiêu chí GV dùng khi chấm: đáp ứng đúng yêu cầu 3 điểm; có chi tiết hoặc ví dụ 3 điểm; giải thích, tổ chức ý 3 điểm; diễn đạt rõ 1 điểm.

HS vận dụng ba bước đã học để viết một khổ thơ tự do từ một cảnh thật ở trường và kiểm tra bài bằng cách đọc thành tiếng.

HS chọn một cảnh thật ở trường (ghế đá, sân trường, cửa lớp, cây bàng...), xác định một cảm xúc thật và một hình ảnh trung tâm, viết thử một khổ thơ tự do khoảng 4 đến 6 dòng. Sau đó HS đọc thành tiếng cho bạn cùng bàn nghe, đổi chỗ ngắt một lần và so nhịp hai bản.

Một khổ thơ tự do có cảm xúc thật và hình ảnh trung tâm rõ; mỗi chỗ ngắt dòng có lí do (nhấn hình ảnh hoặc tạo nhịp); một ghi chú ngắn về lí do chọn chỗ ngắt cuối cùng.