Giáo án Đọc mở rộng trang 58

Huy động trải nghiệm sẵn có của HS về tình bạn và sự sẻ chia, từ đó dẫn vào văn bản “Gửi người bạn nghỉ học”.

HS trả lời nhanh ba câu hỏi của GV: (1) Khi một bạn trong lớp nghỉ học, em thường làm gì để bạn yên tâm? (2) Theo em, điều gì quan trọng hơn: học nhanh hay sẵn sàng chờ bạn cùng tiến? (3) Một “chỗ ngồi” trong lớp gợi cho em điều gì ngoài chiếc ghế?

Khoảng ba đến năm ý kiến ngắn của HS, ví dụ: giúp bạn chép bài, ghi lại nội dung đã học, hỏi thăm bạn; sẵn sàng chờ bạn cùng tiến vì tình bạn quan trọng hơn tốc độ; chỗ ngồi còn là sự quan tâm, sự có mặt của người bạn. GV ghi nhanh các ý lên bảng để dẫn vào bài.

Nêu được tên, thể loại, chủ đề và một chi tiết của văn bản; biết ghi phiếu đọc đúng yêu cầu.

HS đọc thầm văn bản “Gửi người bạn nghỉ học” (thơ tự do, ba khổ). Sau đó hoàn thành Phiếu học tập số 1 gồm: tên văn bản, thể loại, chủ đề, một chi tiết tiêu biểu, một câu hỏi về văn bản, và nguồn (tác giả hoặc thông tin xuất xứ nếu có trong ngữ liệu).

Phiếu học tập số 1 hoàn chỉnh, ví dụ:

• Tên: Gửi người bạn nghỉ học.
• Thể loại: thơ tự do.
• Chủ đề: tình bạn; sự chờ đợi và sẻ chia khi có bạn nghỉ học rồi trở lại lớp.
• Chi tiết: “Chiếc bàn của bạn đã lau sạch bụi” và “cuốn vở tôi chép thêm đặt nghiêng bên cửa” – hành động cụ thể thể hiện sự quan tâm.
• Câu hỏi: Vì sao người viết chọn “đi chậm” thay vì “chạy cho kịp”?
• Nguồn: ghi theo thông tin của ngữ liệu; nếu chưa có thông tin về tác giả thì ghi “chưa rõ trong ngữ liệu”.

Giải thích được tác dụng của quan hệ tương phản và hình ảnh biểu tượng trong văn bản.

HS làm việc theo cặp, tìm: (1) một cặp từ ngữ đối lập trong văn bản; (2) một hình ảnh gợi nghĩa; (3) một quan hệ nguyên nhân–kết quả ngầm hiểu. Mỗi cặp trả lời các câu hỏi: “Cặp đối lập ấy làm nổi bật điều gì?”, “Hình ảnh ‘một chỗ ngồi không chỉ bằng gỗ’ gợi ý nghĩa gì?”.

• Tương phản: “chạy cho kịp” (vội vã, sợ bị bỏ lại) đối lập “đi chậm” (kiên nhẫn, sẵn lòng chờ). Tác dụng: nhấn mạnh tình bạn đặt ở sự chờ đợi chứ không ở tốc độ học tập.
• Hình ảnh gợi nghĩa: “chỗ ngồi” là vật chất (bằng gỗ) nhưng giá trị thật nằm ở “người biết đợi và người biết sẻ chia”. Hình ảnh chuyển từ vật thể sang phẩm chất con người.
• Quan hệ nguyên nhân–kết quả ngầm: bạn nghỉ học → bạn bè lau bàn, chép vở → bạn trở lại có chỗ ngồi và bài học để theo kịp.
• Kết luận: văn bản ca ngợi sự đợi chờ và sẻ chia thể hiện bằng hành động nhỏ, cụ thể.

Trình bày được cảm nhận và dùng hai chi tiết hỗ trợ; phân biệt rõ điều có trong ngữ liệu với liên hệ cá nhân.

Bài tập 3: Nêu điều em đồng tình hoặc cảm nhận và dùng hai chi tiết hỗ trợ.
Bài tập 4: Phân biệt điều có trong ngữ liệu với một liên hệ cá nhân của em; ghi thành hai phần riêng.
HS hoàn thành Phiếu học tập số 2 theo cặp rồi trình bày.

Phiếu học tập số 2 mẫu, ví dụ:
Bài tập 3:

• Cảm nhận: văn bản cho thấy tình bạn đẹp nằm ở sự quan tâm nhỏ bé.
• Chi tiết 1: “chiếc bàn đã lau sạch bụi”, chứng tỏ bạn bè giữ chỗ cho người vắng mặt.
• Chi tiết 2: “cuốn vở tôi chép thêm đặt nghiêng bên cửa”, chứng tỏ sự sẻ chia bài vở.
  Bài tập 4:
• Phần 1 – Có trong ngữ liệu: bạn nghỉ học, người bạn lau bàn, chép vở, chờ bạn cùng đi qua những bài còn thiếu.
• Phần 2 – Liên hệ cá nhân (ghi rõ là ý riêng, không gán cho tác giả): em nghĩ mình có thể ghi bài và gửi cho bạn khi bạn vắng mặt.
  Lưu ý: cảm nhận khác có lí lẽ và chi tiết vẫn được chấp nhận.

Viết được câu mở đầu giới thiệu văn bản và đề xuất một văn bản khác để tự đọc, có ghi cách kiểm tra nguồn và bản quyền.

Trong lớp: HS viết một câu giới thiệu văn bản “Gửi người bạn nghỉ học” theo cách mời người đọc bằng câu hỏi có ý nghĩa, và ghi tên một văn bản khác em muốn tự tìm đọc.
Về nhà: viết lời giới thiệu 100–120 chữ cho văn bản “Gửi người bạn nghỉ học” (không sao chép toàn văn) và hoàn thiện phần đề xuất văn bản tự đọc.

• Câu giới thiệu mẫu: “Khi bạn vắng mặt, điều gì giữ chỗ cho bạn trong lớp?” (câu hỏi mở, không hứa tác phẩm phù hợp với mọi người).
• Đề xuất văn bản khác: tên văn bản, tác giả hoặc thông tin xuất bản (nếu có), lí do chọn theo chủ đề.
• Cách kiểm tra nguồn và bản quyền: xem nguồn xuất bản hợp pháp (sách, trang của nhà xuất bản, thư viện), ghi rõ tác giả; không tải bản sao trái phép; chỉ trích dẫn ngắn khi cần.