Giáo án Trình bày ý kiến về một vấn đề xã hội (một thói xấu của con người trong xã hội hiện đại)

Huy động trải nghiệm của HS về việc chuyển tiếp tin trên mạng xã hội và xác định vấn đề cần giải quyết: vì sao cần dừng chia sẻ tin chưa kiểm chứng.

GV chiếu tình huống: “Nhóm lớp thông báo lịch nghỉ học thứ Bảy, nguồn tin là một bạn nghe lại từ người khác, chưa có xác nhận của giáo viên.” HS trả lời ba câu hỏi: (1) Nếu nhận được tin này, em sẽ làm gì? (2) Điều gì có thể xảy ra nếu tin đó sai? (3) Em đã từng chia sẻ một tin chưa chắc chắn chưa? Điều đó để lại hậu quả gì?

Mỗi HS ghi 2–3 dòng trả lời vào vở. GV tổng hợp trên bảng và nêu được vấn đề bài học: Vì sao cần dừng chia sẻ tin chưa kiểm chứng? Dự kiến HS trả lời: “Em sẽ hỏi lại giáo viên trước khi gửi”; “Có bạn đến lớp sai giờ”; “Em từng chuyển tiếp tin nhưng sau đó thấy sai và không biết đính chính ở đâu”.

Nêu được và giải thích được vai trò của từng phần trong bài trình bày ý kiến về một vấn đề xã hội, qua đoạn mẫu “Vì sao cần dừng chia sẻ tin chưa kiểm chứng?”.

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi cá nhân nhận một phần của đoạn mẫu, đối chiếu với Phiếu học tập số 1 để tìm: nội dung phần đó, từ ngữ hoặc câu làm dấu hiệu nhận biết, vai trò với toàn bài. Câu hỏi GV đặt ra: (1) Câu nào nêu luận điểm của cả bài? (2) Tình huống nào có ghi rõ giả định? Dấu hiệu nào cho thấy đó là giả định? (3) Phân tích ảnh hưởng đã nêu những hậu quả nào? (4) Ba bước kiểm tra là gì và cách đính chính có điểm gì đặc biệt?

Bảng trên khăn trải bàn của nhóm với bốn phần đã điền đủ:

• Nêu vấn đề: “Mình nghĩ một lượt chuyển tin cũng là một hành động có trách nhiệm.” Đây là luận điểm, đặt ở đầu bài.
• Tình huống minh họa: “Nếu lịch nghỉ chưa xác nhận được gửi khắp nhóm, một bạn có thể đến lớp sai giờ.” Giả định được nhận biết qua “có thể” và cụm “chưa xác nhận”.
• Phân tích ảnh hưởng: “Nói ‘mình chỉ chuyển tiếp’ không làm hậu quả biến mất”; người nhận có thể đến lớp sai giờ.
• Ba bước kiểm tra: kiểm tra nguồn, kiểm tra thời điểm, kiểm tra kênh xác nhận. Cách đính chính: nói rõ ở chính nơi đã gửi, không chỉ xóa riêng tin của mình.
  Kết luận nhóm: mỗi phần có vai trò riêng, tạo thành một lập luận từ luận điểm đến hành động cụ thể.

Nêu được cách nghe để ghi luận điểm, bằng chứng và câu hỏi; nêu được cách nói nhìn người nghe, đọc chậm ý mới và nói rõ phần giả định.

GV đọc (hoặc chiếu) đoạn mẫu nói. HS làm việc cặp đôi: một bạn đọc đoạn mẫu theo cách “nhìn người nghe, đọc chậm ở ý mới”, bạn kia ghi luận điểm, một bằng chứng và một câu hỏi, không ngắt lời. Sau đó đổi vai. Câu hỏi GV đặt ra: (1) Người nghe nên làm gì khi chưa hiểu điều người nói đang kết luận? (2) Vì sao không nên ngắt lời để đoán kết luận? (3) Khi trình bày, làm thế nào để người nghe biết phần nào là giả định?

Phiếu học tập số 2 của mỗi HS có ba mục đã điền: Luận điểm: “Chuyển tin là hành động có trách nhiệm.”; Bằng chứng: “Lịch nghỉ chưa xác nhận gửi khắp nhóm, bạn có thể đến lớp sai giờ.”; Câu hỏi: “Nhóm mình nên kiểm tra kênh xác nhận nào trước?” (câu hỏi làm rõ cách thực hiện). Kết luận kĩ năng: nghe không ngắt lời và ghi đủ ba ý; nói nhìn người nghe, đọc chậm ý mới và dùng từ “có thể”, “nếu” để đánh dấu giả định.

Vận dụng được quy trình trao đổi và cách ghi nghe để thực hiện các bài tập 4, 5, 6 trong sách; phản hồi được ý kiến của người khác một cách lịch sự, có lí lẽ.

Bài tập 1 (đề: sắp xếp tiến trình trao đổi về “Vì sao cần dừng chia sẻ tin chưa kiểm chứng?”): Sắp xếp các bước: (a) Nghe hoặc đọc đủ ý kiến của người trước; (b) Tóm tắt đúng điều họ nói; (c) Nêu điểm đồng ý hoặc khác biệt; (d) Đưa lí do và bằng chứng cho phản hồi; (e) Thống nhất điều đã rõ và câu hỏi còn mở.
Bài tập 2 (đề: nghe đoạn ý kiến rồi ghi luận điểm, một lí do và một câu hỏi muốn làm rõ): GV đọc đoạn “Mình nghĩ một lượt chuyển tin cũng là một hành động có trách nhiệm. Nếu lịch nghỉ chưa xác nhận được gửi khắp nhóm, một bạn có thể đến lớp sai giờ…”, HS ghi ra phiếu.
Bài tập 3 (đề: soạn một phản hồi lịch sự nêu điểm đồng ý và một giới hạn cho ý kiến trên): HS viết 3–4 câu theo mẫu “Mình đồng ý với ý… vì… Tuy nhiên, trong hoàn cảnh… ta cần…”.

Đáp án và kết quả tham chiếu:

• Bài tập 1: thứ tự đúng là (a) → (b) → (c) → (d) → (e). Lưu ý: tóm tắt đúng trước khi phản biện, tránh tranh luận với điều người khác không nói.
• Bài tập 2 (bản ghi tham khảo): Luận điểm: chuyển tin là hành động có trách nhiệm. Lí do: lịch nghỉ chưa xác nhận gửi khắp nhóm có thể khiến bạn đến lớp sai giờ. Câu hỏi: “Bạn có ví dụ nào về việc kiểm tra kênh xác nhận không?” (câu hỏi cần làm rõ một khái niệm, giới hạn hoặc cách thực hiện, không hỏi thông tin riêng).
• Bài tập 3 (phản hồi mẫu): “Mình đồng ý với ý chuyển tin là có trách nhiệm vì tin sai có thể khiến nhiều bạn đi học sai giờ. Tuy nhiên, trong hoàn cảnh chưa có xác nhận, ta cần kiểm tra nguồn trước khi gửi.” Chấp nhận cách diễn đạt khác có lí lẽ và bằng chứng.

Vận dụng được cấu trúc bài trình bày ý kiến, cách nói và cách nghe để trình bày một ý kiến về thói xấu của con người trong xã hội hiện đại; tự đánh giá bài nói của bản thân.

Mỗi HS chọn một thói xấu của con người trong xã hội hiện đại, lập dàn ý theo bốn phần (nêu vấn đề, tình huống minh họa có ghi giả định, phân tích ảnh hưởng, đề xuất 3 bước và cách đính chính/khắc phục). Thực hành nói 2–3 phút theo cặp, bạn nghe ghi luận điểm, một bằng chứng và một câu hỏi. Sau đó đổi vai. Về nhà: hoàn thiện bài nói, ghi lại một lần nói (ghi âm hoặc viết lại) và tự đánh giá theo Phiếu học tập số 2.

Dàn ý nói 2–3 phút của mỗi HS có đủ bốn phần, trong đó tình huống minh họa có từ ngữ chỉ giả định (ví dụ: “có thể”, “nếu”). Bản tự đánh giá gồm: một điểm đạt (ví dụ: “Câu luận điểm mở đầu rõ, bạn nghe nhắc lại đúng”) và hai việc sẽ sửa ở lần nói sau (ví dụ: “Ở phần bằng chứng nói quá nhanh; cần chia ý thành hai câu và dừng sau mỗi lí do”).