Giáo án Thực hành đọc: Giá không có ruồi

Kích hoạt trải nghiệm của HS về việc nói nhiều về dự định nhưng chưa bắt đầu; xác định vấn đề cần tìm hiểu trong bài: mâu thuẫn lời nói–hành động và cái cớ nhỏ.

GV đặt câu hỏi: “Em đã bao giờ nói ‘Mai con sẽ học bài’ hay ‘Tuần sau em sẽ tập thể dục’ nhưng chưa làm chưa? Lúc đó em viện lí do gì?” HS suy nghĩ 1 phút, ghi nhanh vào vở, sau đó chia sẻ với bạn cùng bàn.

Mỗi HS nêu được 1 tình huống có thật hoặc giả định, kèm lí do được viện dẫn (ví dụ: “Trời mưa nên chưa đi học thêm được”). Từ đó HS nhận ra: lí do nhỏ có thể trở thành cái cớ để chưa bắt đầu việc đã định.

HS phân tích được hai chi tiết cốt lõi (ước muốn lớn đi với trì hoãn; trở ngại nhỏ lặp thành cái cớ) và giải thích được cơ chế tạo tiếng cười châm biếm.

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn, đọc bản tóm lược (đối chiếu bản sách hợp pháp khi cần) và hoàn thành Phiếu học tập số 1. Nhiệm vụ: (1) Tìm chi tiết thể hiện ước muốn lớn của nhân vật; (2) Tìm chi tiết về trở ngại nhỏ (ruồi) và vai trò của nó; (3) Giải thích vì sao khoảng cách giữa lời nói và việc làm lại tạo tiếng cười. Mỗi cá nhân viết ý ở ô riêng, sau đó thống nhất ý chung ở giữa khăn.

Kết quả nhóm trên khăn trải bàn (theo Phiếu học tập số 1):

• Chi tiết ước muốn lớn: nhân vật nói nhiều về những điều mình có thể làm; vai trò: tạo tham vọng lớn trong lời nói; hiệu quả: khoảng cách với việc không hành động làm tiếng cười bật ra.
• Chi tiết trở ngại nhỏ: ruồi trở thành cái cớ thuận tiện; chỉ cần điều kiện chưa hoàn hảo, nhân vật chưa bắt đầu; vai trò: làm rõ cơ chế né tránh được phóng rõ.
• Kết luận nhóm: tiếng cười đến từ mâu thuẫn giữa điều nói và điều làm, còn trở ngại nhỏ là phương tiện khiến mâu thuẫn ấy lộ rõ.

HS giải thích được quan hệ giữa hình thức (kết cấu ngắn, tập trung một thói xấu) với ý nghĩa (tiếng cười hướng nhận thức và tự sửa), đồng thời biết đối chiếu hai chi tiết để thấy vai trò khác nhau.

HS làm việc cặp đôi, trả lời hai câu hỏi: (1) Vì sao truyện ngắn và chỉ tập trung một thói xấu lại làm thói xấu ấy hiện rõ hơn? (2) Chi tiết “ước muốn lớn” và kết cấu ngắn góp phần vào ý nghĩa chung theo hai cách khác nhau ra sao? Không thêm sự kiện ngoài bản tóm lược.

Phiếu ghi cặp đôi:

• Kết cấu ngắn, tập trung một thói xấu: không dàn trải nhiều chuyện nên người đọc chỉ chú ý vào thói trì hoãn; tiếng cười vì thế hướng về nhận thức và tự sửa.
• Ước muốn lớn (chi tiết nội dung) tạo mâu thuẫn để gây cười; kết cấu ngắn (hình thức) giữ mâu thuẫn ấy ở mức rõ ràng, khiến người đọc tự soi chiếu bản thân.
• Kết luận: hình thức phục vụ ý nghĩa, không chỉ là cách viết gọn.

Củng cố khả năng nối chi tiết với ý nghĩa phân tích và nhận diện đúng vai trò của hình ảnh ruồi trong lối ứng xử của nhân vật.

HS làm bài tập 3 (nối chi tiết với ý nghĩa phân tích) và bài tập 4 (ruồi giữ vai trò nào trong lối ứng xử của nhân vật? A. Người hướng dẫn công việc; B. Phần thưởng cho nỗ lực; C. Bằng chứng đã thành công; D. Cái cớ trì hoãn). HS làm cá nhân 3 phút, sau đó đối chiếu với bạn cùng bàn. Có thể dùng học liệu bài tập tương tác trên NeoEdu nếu lớp có thiết bị.

Đáp án:

• Bài 3: Ước muốn lớn đi với trì hoãn – Mâu thuẫn lời nói–hành động tạo chất hài. Trở ngại nhỏ lặp thành cái cớ – Cơ chế né tránh được phóng rõ. Kết cấu ngắn, tập trung một thói xấu – Tiếng cười hướng nhận thức và tự sửa.
• Bài 4: D. Cái cớ trì hoãn (nhân vật viện trở ngại nhỏ để chưa bắt đầu công việc).

HS viết được đoạn văn 6–8 câu nêu một ý nghĩa rút ra từ bản tóm lược, phân biệt điều văn bản cho thấy và liên hệ riêng, đồng thời phân biệt trở ngại cần hỗ trợ với lời biện hộ tự tạo.

HS viết đoạn văn 6–8 câu về một ý nghĩa em rút ra từ bản tóm lược. Đoạn cần: (1) nêu ý nghĩa; (2) chỉ ra chi tiết trong văn bản làm căn cứ; (3) liên hệ bản thân hoặc tình huống thực tế, nhưng không biến người khác thành đối tượng chế giễu. GV gợi ý cấu trúc: câu chủ đề – câu dẫn chứng – câu giải thích – câu liên hệ – câu kết.

Đoạn văn mẫu tham khảo (HS có thể diễn đạt khác nếu có lí lẽ và bằng chứng): “Truyện cười Giá không có ruồi nhắc chúng ta rằng việc trì hoãn thường được che bằng một lí do nhỏ. Nhân vật nói nhiều về những điều mình có thể làm, nhưng viện ruồi để chưa bắt đầu, nên khoảng cách giữa lời nói và việc làm khiến người đọc bật cười và nhận ra thói xấu. Khi liên hệ bản thân, em cần phân biệt khó khăn thật, cần người khác hỗ trợ, với cái cớ tự tạo để né nỗ lực; không nên dùng tiếng cười để chế giễu những người đang gặp khó khăn lớn hơn khả năng của họ.”