Giáo án Đọc mở rộng trang 123

Huy động trải nghiệm của HS về cách ứng xử khi gặp điều chưa biết; dẫn vào tình huống của truyện và xác định nhiệm vụ đọc mở rộng.

GV nêu câu hỏi: 'Khi gặp một chữ hoặc một kiến thức em chưa biết, em thường làm gì? Nếu một người nhận dạy học mà đoán bừa cách đọc thì điều gì có thể xảy ra?' HS suy nghĩ cá nhân khoảng 1 phút, sau đó trả lời trước lớp.

Ba đến bốn ý kiến của HS, ví dụ: 'Em hỏi thầy cô hoặc tra từ điển'; 'Nếu đoán bừa thì người học sẽ đọc sai và hiểu sai'; 'Người dạy phải kiểm tra lại, không thể giấu sự thiếu hiểu biết'. GV ghi bảng các ý và nêu nhiệm vụ: đọc văn bản Tam đại con gà, tìm những hành động của người dạy chữ và thái độ mà truyện phê phán.

HS đọc văn bản Tam đại con gà nguyên gốc, nhận diện tên, thể loại, chủ đề, một chi tiết tiêu biểu và đặt được một câu hỏi về văn bản.

HS đọc thầm văn bản nguyên gốc (từ nguồn hợp pháp), sau đó điền Phiếu học tập số 1. GV yêu cầu HS đối chiếu với bản tóm tắt trong sách: người dạy bịa cách đọc chữ, bắt trẻ đọc nhỏ, đi xin dấu may rủi, khi trẻ đọc to thì bố nhận ra sai và người dạy dựng chuỗi quan hệ vô lí để chống chế.

Phiếu học tập số 1 hoàn thiện với các nội dung sau:

• Tên văn bản: Tam đại con gà.
• Thể loại: truyện cười (truyện dân gian).
• Chủ đề: phê phán thái độ giấu dốt, nhận trách nhiệm dạy nhưng không kiểm tra, sửa sai; không chê người đang học chưa biết.
• Một chi tiết tiêu biểu: người dạy gặp chữ không biết liền bịa cách đọc rồi bắt trẻ đọc nhỏ; khi trẻ đọc to, bố nhận ra sai.
• Một câu hỏi: 'Vì sao người dạy không nhận lỗi mà lại dựng thêm một chuỗi quan hệ vô lí để biện hộ?'

HS giải thích được quan hệ nguyên nhân – kết quả, tương phản và ý nghĩa của hình ảnh 'dấu may rủi' trong truyện.

Theo nhóm 4 HS (kĩ thuật khăn trải bàn), HS hoàn thành Phiếu học tập số 2: sắp xếp chuỗi nguyên nhân – kết quả từ lúc nhận dạy đến lúc bị phát hiện; tìm cặp đối lập 'chưa biết' và 'nhận trách nhiệm dạy'; giải thích vì sao việc xin dấu may rủi lại là chi tiết gợi nghĩa.

Phiếu học tập số 2 có nội dung như sau:

• Chuỗi nguyên nhân – kết quả: nhận dạy chữ vì muốn được coi là giỏi → gặp chữ không biết nên bịa cách đọc → sợ bị phát hiện nên bắt trẻ đọc nhỏ → khi trẻ đọc to, bố nhận ra sai → người dạy dựng chuỗi quan hệ vô lí để chống chế.
• Tương phản: người chưa biết không đáng chê; điều đáng phê phán là nhận trách nhiệm dạy nhưng không kiểm tra, sửa sai.
• Hình ảnh gợi nghĩa: 'xin dấu may rủi' thay cho tra cứu cho thấy người dạy muốn tự tin bằng may mắn chứ không bằng học tập; chi tiết này làm nổi bật sự giả tạo của người dạy.

Củng cố kĩ năng chỉ ra quan hệ nguyên nhân – kết quả, tương phản, hình ảnh gợi nghĩa; phân biệt nội dung của ngữ liệu với liên hệ cá nhân.

HS làm cặp đôi hai bài tập sau, dùng học liệu NeoEdu để kiểm tra nhanh:

• Bài 2: Tìm một quan hệ nguyên nhân – kết quả, tương phản hoặc hình ảnh gợi nghĩa trong ngữ liệu và giải thích.
• Bài 4: Phân biệt điều có trong ngữ liệu với một liên hệ cá nhân của em.

Đề và đáp án tham khảo:

• Bài 2: Quan hệ nguyên nhân – kết quả: 'Gặp một chữ mình không biết, anh không hỏi mà bịa cách đọc, rồi sợ bị phát hiện nên bắt trẻ đọc nhỏ.' Giải thích: nỗi sợ bị lộ dốt khiến người dạy che giấu bằng cách bắt trẻ đọc nhỏ, càng làm sai lệch việc dạy học. Hoặc hình ảnh gợi nghĩa: 'xin dấu may rủi để tự tin', cho thấy người dạy tìm sự chắc chắn ở may rủi thay vì tri thức.
• Bài 4: Điều có trong ngữ liệu: người dạy bịa cách đọc, bắt trẻ đọc nhỏ, bố nhận ra sai. Liên hệ cá nhân (ví dụ): 'Em từng hỏi lại thầy cô khi chưa hiểu bài và thấy mình tiến bộ hơn'. HS phải ghi rõ đâu là chi tiết trong văn bản, đâu là kinh nghiệm riêng của mình.

HS vận dụng cách đọc đã học để viết lời giới thiệu ngắn 100–120 chữ cho truyện, không sao chép toàn văn, và đề xuất một văn bản khác để tự đọc.

HS viết lời giới thiệu 100–120 chữ cho Tam đại con gà, nêu tên, thể loại, chủ đề, một chi tiết và một câu hỏi gợi mở; sau đó đề xuất một văn bản khác em sẽ tự tìm đọc, ghi nguồn, cách kiểm tra bản quyền và độ phù hợp.

Đoạn giới thiệu khoảng 100–120 chữ, ví dụ: 'Tam đại con gà là truyện cười dân gian kể về một người ít học nhận dạy chữ cho trẻ. Vì muốn tỏ ra giỏi, anh bịa cách đọc chữ không biết, bắt trẻ đọc nhỏ và xin dấu may rủi. Khi trẻ đọc to, bố nhận ra sai, nhưng người dạy vẫn dựng lí lẽ để chống chế. Truyện phê phán việc nhận trách nhiệm dạy nhưng không kiểm tra, sửa sai. Em đọc truyện này để thấy vì sao giấu dốt lại khiến người ta lộ sự thiếu hiểu biết.' Kèm theo: tên văn bản tự chọn, nguồn hợp pháp, tác giả hoặc thông tin xuất bản (nếu có), lí do phù hợp chủ đề.