Giáo án Ôn tập học kì I — Phiếu học tập số 2

Huy động trải nghiệm của HS về các thông báo, khẩu hiệu trong trường lớp; dẫn dắt vào ngữ liệu trào phúng và nhiệm vụ viết nghị luận.

GV đặt câu hỏi: “Trong lớp hoặc trường em đã thấy những khẩu hiệu hay thông báo nào mà sau đó không ai làm theo?” và “Vì sao một lời nhắc nhiều lần lại có thể không có tác dụng?”. HS ghi nhanh 2 ví dụ vào vở, sau đó nói với bạn bên cạnh.

Danh sách 2 ví dụ thực tế ghi trong vở. Kết luận nêu được: nhiều lời nhắc không thay thế được hành động cụ thể; khẩu hiệu chỉ có ích khi đi kèm việc làm.

Nhận diện mâu thuẫn gây cười, chi tiết tăng cấp sự lãng phí và tác dụng châm biếm của tiếng cười trong truyện trào phúng.

HS đọc văn bản “Tấm bảng tiết kiệm” rồi làm Phiếu học tập số 2 (nội dung ở phần worksheets). Các câu hỏi trọng tâm: (1) Mâu thuẫn gây cười chính là gì? (2) Chỉ ra chi tiết tăng cấp sự lãng phí. (3) Câu “Càng nhiều thông báo, chúng ta càng tiết kiệm” có gì trái logic? (4) Kết thúc có cho thấy trưởng nhóm thay đổi không? Chứng minh. Hoạt động theo nhóm 4 bằng kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi HS ghi ý kiến cá nhân vào một ô, sau đó nhóm thống nhất ý chung vào ô giữa.

Kết quả khăn trải bàn của nhóm gồm các nội dung: (a) Mâu thuẫn gây cười: lời kêu gọi tiết kiệm đối lập với việc in nhiều tờ không cần thiết. (b) Chi tiết tăng cấp: in một tờ nhắc cho mỗi bàn, một tờ cho mỗi ngăn tủ, thêm một tờ lớn chỉ để thông báo các tờ nhỏ đã được phát; thông báo thêm không tạo giá trị mới. (c) Câu nói trái logic: nhiều giấy dùng để nhắc tiết kiệm có thể làm tăng lãng phí; khẩu hiệu không tự thay hành động. (d) Kết thúc có thay đổi: trưởng nhóm gom giấy chưa dùng làm nháp, chuyển sang một bảng chung và ghi việc đã thực sự làm. Kết luận: tiếng cười trào phúng phơi bày sự nghịch lí giữa lời nói và việc làm.

Hệ thống hoá các thành phần của bài nghị luận: quan điểm, lí lẽ, tình huống minh họa có ghi giả định, phản biện và việc làm cụ thể; lập dàn ý cho đề bài.

Kĩ thuật mảnh ghép. Mỗi nhóm nhận một mảnh (A: mở bài và quan điểm; B: thân bài với lí lẽ và tình huống; C: phản biện và đề xuất hành động; D: kết bài và cách diễn đạt). Sau khi tìm hiểu mảnh của mình, HS quay về nhóm ban đầu để ghép thành dàn ý hoàn chỉnh cho đề: “Viết bài nghị luận về thói nói nhiều khẩu hiệu nhưng ít hành động”. Yêu cầu: không công kích một cá nhân có thật; nếu dùng tình huống thì ghi rõ giả định.

Dàn ý hoàn chỉnh gồm: (1) Mở bài: nêu vấn đề nói khẩu hiệu nhưng ít hành động và quan điểm. (2) Thân bài: giải thích biểu hiện của thói hình thức; phân tích nguyên nhân và hậu quả qua tình huống giả định (ví dụ: “Giả sử một lớp in thật nhiều tờ nhắc tiết kiệm giấy nhưng không ai theo dõi”); phân biệt lời nhắc có ích với thói hình thức; phản biện ý kiến cho rằng khẩu hiệu luôn vô ích. (3) Đề xuất việc làm cụ thể (ví dụ: lập một bảng chung, ghi việc đã làm, kiểm tra định kì). (4) Kết bài: khẳng định lại thông điệp về hành động.

Củng cố kĩ năng đọc hiểu và tự kiểm tra câu trả lời theo đáp án gợi ý; rèn cách trả lời có dẫn chứng.

HS đối chiếu câu trả lời của mình với đáp án gợi ý ở product, bổ sung phần còn thiếu. Đề bài: Phiếu học tập số 2 gồm các câu: (1) Nêu mâu thuẫn gây cười chính. (2) Chỉ ra một chi tiết tăng cấp sự lãng phí. (3) Câu “Càng nhiều thông báo, chúng ta càng tiết kiệm” có gì trái logic? (4) Phản hồi của người bạn có đặc điểm gì đáng học? (5) Kết thúc cho thấy trưởng nhóm có thay đổi không? Chứng minh. (6) Rút một bài học nhưng nêu giới hạn, không kết tội toàn bộ người làm thông báo.

Đáp án gợi ý và tiêu chí chấm (10 điểm, không chấm tự động; đáp ứng yêu cầu 3 điểm, chi tiết/ví dụ 3 điểm, giải thích và tổ chức ý 3 điểm, diễn đạt rõ 1 điểm):

• Câu 1: Lời kêu gọi tiết kiệm đối lập với việc in nhiều tờ không cần thiết.
• Câu 2: In một tờ lớn chỉ để thông báo các tờ nhỏ đã phát; thêm thông báo không tạo giá trị mới.
• Câu 3: Nhiều giấy dùng chỉ để nhắc tiết kiệm có thể làm tăng lãng phí; khẩu hiệu không tự thay hành động.
• Câu 4: Đề xuất cách thay thế cụ thể, lịch sự, không bêu tên hay xúc phạm người mắc lỗi.
• Câu 5: Có: gom giấy chưa dùng làm nháp, giảm còn một bảng chung và theo dõi việc thật.
• Câu 6: Cần đối chiếu phương tiện với mục tiêu; thông báo vẫn cần nếu đúng chỗ, đủ rõ. Không phải mọi in ấn đều lãng phí.
  Chấp nhận cách diễn đạt và kết luận khác có lí lẽ, bằng chứng; không buộc chép bài mẫu.

Vận dụng cấu trúc và cách lập luận để viết một đoạn văn nghị luận về thói nói nhiều khẩu hiệu nhưng ít hành động, gắn với thực tế trường lớp.

HS viết một đoạn văn (khoảng 10–12 câu) theo đề: “Viết đoạn văn nghị luận nêu quan điểm về thói nói nhiều khẩu hiệu nhưng ít hành động. Có lí lẽ, tình huống minh họa có ghi giả định, phản biện và một việc làm cụ thể. Không công kích một cá nhân có thật.” HS tự kiểm tra theo tiêu chí, sau đó đổi bài với bạn cùng bàn để góp ý. Phần còn lại của bài viết hoàn thiện ở nhà.

Đoạn văn nghị luận có: câu chủ đề nêu quan điểm; một lí lẽ kèm tình huống giả định (ví dụ: “Giả sử một lớp dán khẩu hiệu tiết kiệm nước khắp hành lang nhưng vòi nước vẫn chảy”); một câu phản biện; một việc làm cụ thể. Tiêu chí tự kiểm tra: đúng vấn đề; có tình huống cụ thể và giả định rõ; phân biệt lời nhắc có ích với thói hình thức; diễn đạt mạch lạc.