Giáo án Trình bày ý kiến về một vấn đề xã hội (ý nghĩa của tiếng cười trong đời sống)

Huy động kiến thức nền và xác định vấn đề cần giải quyết: tiếng cười có giúp sửa thói xấu không, và giúp đến mức nào.

HS đọc câu hỏi trên bảng: “Tiếng cười giúp sửa thói xấu đến đâu?”. Mỗi HS viết một ý kiến ngắn trong 1 phút (có thể đồng ý, phản đối hoặc đồng ý có giới hạn). Sau đó 2 nhóm ghép ý kiến lên bảng và phân loại thành “giúp được” và “có thể gây hại”.

Bảng phân loại ý kiến nháp của lớp, ví dụ: giúp được – tiếng cười làm người mắc lỗi thấy mâu thuẫn trong chính hành vi của mình; có thể gây hại – tiếng cười nhắm vào ngoại hình hay hoàn cảnh khiến người khác tổn thương. Kết luận sơ bộ cần đạt: tiếng cười có tác dụng khi nhắm vào hành vi cụ thể, và phải có giới hạn.

Phân biệt được cười cùng, cười để phê phán hành vi và chế giễu người yếu thế; nêu được đặc điểm và tác động của từng kiểu.

Nhóm 4 HS làm Phiếu học tập số 1. HS đọc mẫu nói trong sách, tìm câu nói về tiếng cười giúp nhận ra mâu thuẫn, rồi trả lời: (1) Kiểu tiếng cười nào được mẫu nói ủng hộ? (2) Kiểu nào mẫu nói cảnh báo? (3) Dấu hiệu nào giúp em nhận ra tiếng cười đã thành tổn thương?

Đáp án dự kiến trên Phiếu số 1:

• Cười cùng: tiếng cười chung trước một lỗi, không nhắm vào con người cụ thể.
• Cười để phê phán hành vi: nhắm vào hành động cụ thể, ví dụ người hô tiết kiệm rồi lãng phí giấy; tiếng cười giúp hành vi tự phơi ra. Mẫu nói ủng hộ kiểu này.
• Chế giễu người yếu thế: nhắm vào ngoại hình, hoàn cảnh hoặc lỗi khiến người khác bị bêu riếu; có thể thành tổn thương. Mẫu nói cảnh báo kiểu này.
  Dấu hiệu nhận biết: tiếng cười lan sang con người, không còn gắn với hành vi.

Xác định được bằng chứng, kết quả có thể có, giới hạn và cách phản hồi của một ý kiến về tiếng cười.

Nhóm 3 HS làm Phiếu học tập số 2 theo kĩ thuật mảnh ghép: mỗi HS nhận một phần (bằng chứng, kết quả và giới hạn, cách phản hồi), tìm câu trong mẫu nói rồi chia sẻ với nhóm. Câu hỏi: Chi tiết nào làm bằng chứng cho luận điểm? Kết quả nào có thể xảy ra nếu tiếng cười đúng hướng? Giới hạn nào cần giữ? Nên phản hồi thế nào với người mắc lỗi?

Đáp án dự kiến trên Phiếu số 2:

• Bằng chứng: người hô tiết kiệm rồi lãng phí giấy, hành vi tự phơi ra khi được cười nhẹ.
• Kết quả có thể có: người mắc lỗi nhận ra mâu thuẫn giữa lời nói và việc làm, có động lực sửa.
• Giới hạn: không nhắm vào ngoại hình, hoàn cảnh hay lỗi khiến người khác bị bêu riếu.
• Cách phản hồi: phê bình hành vi cụ thể và để người mắc lỗi có cơ hội sửa.

Nêu được cách trình bày mạch lạc và cách nghe, ghi, trao đổi có chủ đích theo đúng tiến trình.

Cặp đôi làm Phiếu học tập số 3. HS đọc mẫu nói, sau đó sắp xếp tiến trình trao đổi về câu hỏi “Tiếng cười giúp sửa thói xấu đến đâu?” gồm năm bước: nghe đủ ý; tóm tắt; nêu đồng ý hoặc khác biệt; đưa lí do và bằng chứng; thống nhất điều đã rõ và câu hỏi còn mở. Sau đó HS đọc cách phản hồi mẫu: “Mình đồng ý với ý … vì …. Tuy nhiên, trong hoàn cảnh …, ta cần ….”

Thứ tự đúng trên Phiếu số 3: (1) Nghe hoặc đọc đủ ý kiến của người trước; (2) Tóm tắt đúng điều họ nói; (3) Nêu điểm đồng ý hoặc khác biệt; (4) Đưa lí do và bằng chứng cho phản hồi; (5) Thống nhất điều đã rõ và câu hỏi còn mở. Lưu ý: tóm đúng trước khi phản biện, tránh tranh luận với điều người khác không nói.
Khung ghi khi nghe: luận điểm; một lí do; một câu hỏi làm rõ khái niệm, giới hạn hoặc cách thực hiện.

Vận dụng cấu trúc dàn ý, viết được lời mở và ghi đúng luận điểm, lí do, câu hỏi khi nghe một đoạn ý kiến.

Cặp đôi làm lần lượt các bài tập 1, 2 và 5 trong sách, có thể kết hợp bài tương tác trên NeoEdu. (1) Lập dàn ý nói 2–3 phút cho đề “Tiếng cười giúp sửa thói xấu đến đâu?”. (2) Viết lời mở 30 giây nêu vấn đề và thái độ của em. (3) Đổi bài, một bạn đọc đoạn ý kiến, bạn kia ghi luận điểm, một lí do và một câu hỏi.

Đáp án tham khảo:

• Bài 1: dàn ý gồm (a) luận điểm: tiếng cười có thể giúp ta nhận ra mâu thuẫn mà một lời mắng khó làm rõ; (b) bằng chứng: chuyện người hô tiết kiệm rồi lãng phí giấy; (c) giới hạn: không nhắm vào ngoại hình, hoàn cảnh hay lỗi khiến người khác bị bêu riếu; (d) cách phản hồi: phê bình hành vi cụ thể và để người mắc lỗi có cơ hội sửa.
• Bài 2: ví dụ “Em đồng tình rằng tiếng cười có thể giúp ta nhận ra mâu thuẫn trong hành vi, nhưng em cho rằng cần có giới hạn rõ ràng.” Chấp nhận cách diễn đạt khác có lí lẽ.
• Bài 5: bản ghi tham khảo gồm luận điểm “tiếng cười giúp nhận ra mâu thuẫn”, lí do “chuyện người hô tiết kiệm rồi lãng phí giấy”, và câu hỏi làm rõ giới hạn, ví dụ: “Thế nào là nhắm vào hành vi chứ không nhắm vào con người?”

Trình bày được bài nói 2–3 phút có lí lẽ và bằng chứng; phản hồi lịch sự và tự đánh giá được bản nói của mình.

Nhóm 3 HS thực hiện bài 7: mỗi người nói 2–3 phút theo dàn ý, người nghe hỏi một câu và trả lời có lí do. Sau đó người nghe phản hồi theo khung ở bài 6 (điểm đồng ý và một giới hạn). Cuối cùng HS làm bài 8: tự đánh giá một điểm đạt và hai việc sẽ sửa ở lần nói sau, dựa trên phản hồi của bạn.

Phiếu đánh giá cá nhân (đáp án tham khảo cho bài 8):

• Điểm đạt: giữ đúng trọng tâm “tiếng cười nhắm vào hành vi”, nêu được ví dụ người hô tiết kiệm rồi lãng phí giấy.
• Việc sẽ sửa 1: ở phần bằng chứng nói quá nhanh; cần dừng khoảng một giây sau mỗi câu.
• Việc sẽ sửa 2: chia ý thành hai câu và dừng sau mỗi lí do.
  Tiêu chí: tự đánh giá phải chỉ đúng thời điểm hoặc câu cụ thể trong bài nói của em. Thứ tự tiến trình trao đổi theo bài 4: nghe đủ ý, tóm tắt, nêu đồng ý hoặc khác biệt, đưa lí do và bằng chứng, thống nhất điều đã rõ và câu hỏi còn mở.

Vận dụng cấu trúc trình bày ý kiến về ý nghĩa của tiếng cười trong đời sống vào một tình huống quen thuộc ở trường lớp.

HS chọn một tình huống thực tế ở lớp, trường hoặc gia đình, trong đó tiếng cười đã phê phán một hành vi (có thể giúp sửa lỗi) hoặc đã làm ai đó bị tổn thương. Viết dàn ý gồm: luận điểm, tình huống, kết quả có thể có, giới hạn và cách phản hồi. Sau đó nói thử 2 phút trước bạn cùng bàn.

Dàn ý hoàn chỉnh 5 dòng và một đoạn nói 2–3 phút. Ví dụ dàn ý: Luận điểm: tiếng cười có thể giúp sửa thói xấu khi nhắm vào hành vi cụ thể. Tình huống: một bạn trong lớp nói tiết kiệm nước nhưng để vòi chảy mãi. Kết quả: bạn ấy nhận ra và sửa lại. Giới hạn: không chế giễu ngoại hình hay hoàn cảnh của bạn. Cách phản hồi: nhắc hành vi cụ thể và để bạn sửa.