Ngữ vănLớp 8Bài 3. Lời sông núi

Giáo án Thực hành tiếng Việt trang 68

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH · 1 tiết (45 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Mục tiêu

1. Kiến thức

Nêu được đặc điểm của đoạn song song (các câu cùng triển khai một chủ đề, ngang hàng, không có câu chủ đề bao quát rõ ở đầu hoặc cuối) và đoạn phối hợp (câu chủ đề đầu, các câu giữa phát triển ý, câu kết khái quát hoặc tổng hợp ý).
Giải thích được vì sao cần xét ngữ cảnh khi áp dụng kiến thức về đoạn song song và đoạn phối hợp.
Vận dụng được kiến thức để nhận diện kiểu tổ chức của đoạn văn mẫu và viết đoạn phối hợp 4 câu có câu kết không chép nguyên xi câu mở.

2. Năng lực

a) Năng lực chung

Tự chủ và tự học: đọc lại phần ghi nhớ, tự đối chiếu đáp án trắc nghiệm và tự rà soát bài viết của mình để sửa lỗi lặp câu.
Giao tiếp và hợp tác: thảo luận nhóm, nêu lí do lựa chọn đáp án và lắng nghe, phản hồi ý kiến của bạn.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: xác định kiểu tổ chức của đoạn văn mới và viết câu kết tổng hợp ý phù hợp với ngữ cảnh cho trước.

b) Năng lực đặc thù

Năng lực ngôn ngữ (đọc, viết, nói và nghe): đọc hiểu cấu trúc đoạn văn qua ngữ liệu cụ thể; viết đoạn 4 câu theo kiểu phối hợp; trình bày và nghe nhận xét về lí do lựa chọn đáp án.
Năng lực văn học: nhận ra vai trò của trật tự câu, câu chủ đề và câu kết trong việc tổ chức ý của một đoạn văn ngắn.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: hoàn thành đủ phiếu học tập, bài tập luyện tập và đoạn văn viết ngắn trong thời gian quy định.
Trách nhiệm: tham gia đầy đủ nhiệm vụ nhóm, kiểm tra lại bài làm của mình và nhận xét khách quan bài của bạn.

II. Thiết bị dạy học và học liệu

1. Giáo viên

Máy chiếu hoặc bảng phụ ghi sẵn hai đoạn ngữ liệu mở đầu và phần ghi nhớ của bài.
Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 (in cho mỗi nhóm/cặp).
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/8/literature/bai-3-thuc-hanh-tieng-viet-trang-68), dùng ở hoạt động luyện tập để HS tự kiểm tra đáp án.

2. Học sinh

Sách giáo khoa Ngữ văn 8, tập một (bài 3: Lời sông núi).
Vở ghi, bút, giấy nháp, bút dạ hoặc giấy A4 để ghi kết quả nhóm.

III. Tiến trình dạy học

Hoạt động 1: Mở đầu · 5 phút

Nhận diện hai cách tổ chức đoạn văn

a) Mục tiêu

Huy động kiến thức nền và tạo tình huống để HS nhận thấy có hai cách tổ chức đoạn văn khác nhau.

b) Nội dung

GV chiếu hai đoạn ngữ liệu:

Đoạn (1): “Lan sửa gáy sách. Minh dán nhãn. Hoa sắp lại kệ.”
Đoạn (2): “Thư viện cần sự chăm sóc chung. Lan sửa gáy sách. Minh dán nhãn. Nhờ việc của mỗi người, sách phục vụ bạn đọc lâu hơn.”
HS trả lời: Các câu trong đoạn nào ngang hàng nhau? Đoạn nào có câu mở và câu kết nêu ý khái quát?

c) Sản phẩm

Đoạn (1): ba câu ngang hàng, cùng kể về việc chăm sóc sách, không có câu chủ đề bao quát rõ đầu hoặc cuối → đoạn song song.
Đoạn (2): câu đầu nêu ý chung, câu giữa nêu việc cụ thể của Lan và Minh, câu cuối tổng hợp lợi ích chung → đoạn phối hợp.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV chiếu hai đoạn ngữ liệu và nêu nhiệm vụ: “Đọc thầm hai đoạn, cho biết câu nào nêu ý chung, câu nào nêu chi tiết, câu nào tổng hợp ý.”
Học sinh
HS đọc thầm hai đoạn, suy nghĩ cá nhân khoảng 1 phút và ghi nhanh câu trả lời vào giấy nháp.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV quan sát, gợi ý khi HS lúng túng: “Hãy xem câu đầu của đoạn (2) có nêu ý chung không?”
Học sinh
HS làm việc cá nhân, đối chiếu với đoạn (1) để thấy điểm khác nhau về quan hệ giữa các câu.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời 2–3 HS trình bày và yêu cầu các em nêu lí do.
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “Đoạn (1) các câu ngang hàng, không có câu nào nêu ý chung.” “Đoạn (2) có câu đầu nêu chủ đề, câu cuối tổng hợp.”
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV nhận xét và dẫn vào bài: Đoạn (1) là đoạn song song, đoạn (2) là đoạn phối hợp; hôm nay ta sẽ hệ thống hoá đặc điểm của hai kiểu đoạn này.
Học sinh
HS ghi tên bài vào vở.

Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới · 13 phút

Hệ thống hoá đặc điểm đoạn song song và đoạn phối hợp

a) Mục tiêu

Phân biệt rõ đặc điểm của đoạn song song và đoạn phối hợp; hiểu vai trò của câu chủ đề, câu khái quát và câu kết; hiểu vì sao phải xét ngữ cảnh.

b) Nội dung

HS làm việc nhóm 4, hoàn thành Phiếu học tập số 1 dựa trên phần ghi nhớ SGK và hai đoạn ngữ liệu ở hoạt động mở đầu. Nội dung phiếu gồm các câu hỏi:
(1) Các câu trong đoạn song song có quan hệ với nhau như thế nào?
(2) Đoạn phối hợp gồm những phần nào và mỗi phần làm nhiệm vụ gì?
(3) Câu kết cần làm gì, và cần tránh lỗi nào?
(4) Vì sao không nên áp dụng máy móc kiến thức về hai kiểu đoạn?

c) Sản phẩm

Kết quả nhóm ghi trên Phiếu học tập số 1:

Đoạn song song: các câu cùng triển khai chủ đề, ngang hàng về nội dung, không có câu chủ đề bao quát rõ ở đầu hoặc cuối.
Đoạn phối hợp: câu chủ đề đầu nêu ý chung; các câu giữa phát triển ý bằng chi tiết; câu kết khái quát hoặc tổng hợp ý.
Câu kết cần nâng hoặc tổng hợp ý, không chép nguyên xi câu đầu.
Xét ngữ cảnh: đoạn song song vẫn có chủ đề chung nhưng không bắt buộc có câu chủ đề hiện rõ; việc chọn kiểu tổ chức phải dựa vào mục đích và nội dung đoạn văn, nếu không sẽ gây lặp ý hoặc thừa câu.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV chia lớp thành các nhóm 4, phát Phiếu học tập số 1 và nêu yêu cầu: “Đọc phần ghi nhớ, đối chiếu hai đoạn ngữ liệu, hoàn thành phiếu trong 6 phút.”
Học sinh
HS nhận phiếu, phân công người đọc, người ghi, người trình bày.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV đi quanh lớp, hỗ trợ nhóm đang thảo luận chậm; nhắc HS dùng từ “câu chủ đề”, “câu khái quát”, “câu kết” khi trình bày.
Học sinh
Nhóm đọc ghi nhớ, thảo luận và ghi đáp án. Dự kiến HS nói: “Câu kết không nên chép lại câu mở, mà phải nói thêm ý tổng hợp.”
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời hai nhóm trình bày câu (1) và câu (2); nhóm khác nhận xét, bổ sung.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày: “Đoạn song song các câu ngang hàng, không có câu chủ đề rõ. Đoạn phối hợp có câu đầu, câu giữa và câu kết tổng hợp.” Nhóm khác bổ sung về câu kết.
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt kiến thức bằng sơ đồ hai cột: đoạn song song (các câu ngang hàng) và đoạn phối hợp (mở – giữa – kết). GV nhấn mạnh câu kết phải nâng hoặc tổng hợp ý; xét ngữ cảnh trước khi áp dụng.
Học sinh
HS ghi phần chốt vào vở, đọc lại ghi nhớ ở SGK.

Hoạt động 3: Luyện tập · 17 phút

Luyện tập nhận diện kiểu đoạn và chức năng câu kết

a) Mục tiêu

Vận dụng kiến thức để nhận diện kiểu tổ chức của đoạn văn, xác định vai trò của câu kết và giải thích lí do lựa chọn bằng ngữ liệu.

b) Nội dung

HS làm việc theo cặp đôi, hoàn thành Phiếu học tập số 2 (bài tập 2 đến 5 trong SGK trang 68). Sau đó, cặp đôi truy cập trang bài học NeoEdu để tự kiểm tra bài tập tương tác.
Nội dung Phiếu học tập số 2:
(a) “Lan sửa gáy sách. Minh dán nhãn. Hoa sắp lại kệ.” Kiểu tổ chức của đoạn này là gì? A. song song; B. diễn dịch; C. quy nạp; D. phối hợp.
(b) “Thư viện cần sự chăm sóc chung. Lan sửa gáy sách. Minh dán nhãn. Nhờ việc của mỗi người, sách phục vụ bạn đọc lâu hơn.” Kiểu đoạn này là gì? A. song song; B. diễn dịch; C. quy nạp; D. phối hợp.
(c) Trong đoạn phối hợp ở câu (b), câu cuối chủ yếu làm gì? A. Chỉ kể lại hành động của Lan; B. Đưa một ý trái chủ đề; C. Khái quát đóng góp riêng thành lợi ích chung; D. Nêu thêm một ví dụ không liên quan.
(d) Đoạn song song có bắt buộc không có chủ đề không? A. Có; các câu không cần liên quan nhau; B. Không; vẫn có chủ đề chung nhưng không nhất thiết có câu chủ đề hiện rõ.

c) Sản phẩm

Đáp án và lí giải:

(a) Đáp án A. Ba câu ngang hàng về hoạt động.
(b) Đáp án D. Có nhận định đầu, chi tiết giữa, kết tổng hợp.
(c) Đáp án C. Câu cuối nối đóng góp riêng của từng người với lợi ích chung.
(d) Đáp án B. Đoạn song song vẫn có chủ đề chung, nhưng không nhất thiết có câu chủ đề hiện rõ.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV phát Phiếu học tập số 2, nêu yêu cầu: “Đọc từng câu hỏi, chọn đáp án và ghi lí do ngắn gọn. Sau đó kiểm tra nhanh trên trang bài học NeoEdu.”
Học sinh
HS nhận phiếu, làm việc theo cặp đôi, một bạn đọc câu hỏi, một bạn trả lời và giải thích.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV theo dõi, gợi ý khi cặp đôi chọn sai: “Hãy tìm xem câu đầu của đoạn có nêu ý chung không?”
Học sinh
Cặp đôi làm bài khoảng 8 phút, sau đó mở trang NeoEdu để đối chiếu kết quả tương tác.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV gọi ngẫu nhiên 2 cặp đôi trình bày đáp án câu (b) và câu (c), yêu cầu nêu lí do bằng chi tiết trong đoạn.
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “Câu (b) chọn D vì câu đầu nêu ý chung, câu giữa là việc cụ thể, câu cuối tổng hợp.” “Câu (c) chọn C vì câu cuối nối việc riêng của Lan và Minh với lợi ích chung.”
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV nhận xét, chốt đáp án và nhấn mạnh: nhận diện đúng kiểu đoạn phải dựa vào quan hệ giữa các câu, không chỉ dựa vào số lượng câu.
Học sinh
HS sửa lại đáp án nếu sai và ghi đáp án đúng vào Phiếu học tập số 2.

Hoạt động 4: Vận dụng · 10 phút

Viết đoạn phối hợp về đọc có câu hỏi

a) Mục tiêu

Vận dụng kiến thức về đoạn phối hợp để viết đoạn 4 câu có câu chủ đề, các câu giữa phát triển và câu kết tổng hợp ý, gắn với việc đọc sách của bản thân.

b) Nội dung

HS viết đoạn văn phối hợp 4 câu về chủ đề: đọc có câu hỏi. Yêu cầu: câu đầu nêu ý chung; hai câu giữa nêu cách làm cụ thể (dừng ở chi tiết lạ, dự đoán, kiểm tra dự đoán); câu kết nâng hoặc tổng hợp ý, không lặp nguyên xi câu đầu. HS có thể đưa ví dụ từ việc đọc sách của mình.
GV gợi ý: “Câu kết hãy trả lời câu hỏi: việc đó đem lại điều gì cho người đọc?”

c) Sản phẩm

Đoạn văn 4 câu có đủ ba phần (mở – giữa – kết). Tham khảo: “Đặt câu hỏi giúp ta đọc chủ động hơn. Ta dừng ở chi tiết lạ để dự đoán. Ta kiểm tra dự đoán bằng phần sau. Nhờ vậy, đọc trở thành quá trình tìm hiểu chứ không chỉ nhìn qua chữ.” Chấp nhận cách diễn đạt khác nếu có lí lẽ, bằng chứng rõ ràng.
Tiêu chí tự đánh giá (10 điểm): đáp ứng đúng yêu cầu 3; chi tiết hoặc bước thực hiện phù hợp 3; giải thích và tổ chức ý 3; diễn đạt rõ 1.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV nêu đề và tiêu chí tự đánh giá, nhắc HS: “Câu kết không được chép lại câu mở.”
Học sinh
HS ghi đề vào vở và suy nghĩ 1 phút về ý của từng câu.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV đi quanh lớp, nhắc HS kiểm tra lại câu kết; nhắc những HS viết xong sớm tự đọc to và rà lỗi lặp từ.
Học sinh
HS viết đoạn văn 4 câu trong khoảng 6 phút, sau đó tự đối chiếu theo tiêu chí.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời 2 HS đọc đoạn văn; cả lớp nhận xét về câu kết có tổng hợp ý hay không.
Học sinh
HS đọc đoạn văn. Dự kiến nhận xét: “Câu kết nói được lợi ích của việc đọc có câu hỏi, không lặp câu mở.”
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV nhận xét chung, chỉ ra một lỗi phổ biến (câu kết lặp nguyên câu mở hoặc thiếu lí lẽ) và yêu cầu HS hoàn thiện bài ở nhà.
Học sinh
HS ghi nhận xét vào vở và chỉnh sửa đoạn văn của mình.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhóm: ………… Thành viên: ………………………………
Đọc phần ghi nhớ SGK và hai đoạn ngữ liệu, hoàn thành các nội dung sau:

(1) Các câu trong đoạn song song có quan hệ với nhau như thế nào?
(2) Đoạn phối hợp gồm những phần nào? Mỗi phần làm nhiệm vụ gì?
(3) Câu kết cần làm gì? Cần tránh lỗi nào?
(4) Vì sao phải xét ngữ cảnh trước khi áp dụng kiến thức về hai kiểu đoạn?
Bảng so sánh cần điền (dạng danh sách):
Đoạn song song: quan hệ giữa các câu – ……………; có câu chủ đề hiện rõ không? – ……………
Đoạn phối hợp: câu đầu – ……………; câu giữa – ……………; câu kết – ……………

Phiếu học tập số 2

Họ tên: ………………………………… Cặp đôi: …………………
Đọc kĩ từng câu, chọn đáp án đúng và ghi lí do ngắn gọn:

(a) “Lan sửa gáy sách. Minh dán nhãn. Hoa sắp lại kệ.” Kiểu tổ chức? A. song song; B. diễn dịch; C. quy nạp; D. phối hợp. Đáp án: ……… Lí do: ………………
(b) “Thư viện cần sự chăm sóc chung. Lan sửa gáy sách. Minh dán nhãn. Nhờ việc của mỗi người, sách phục vụ bạn đọc lâu hơn.” Kiểu đoạn? A. song song; B. diễn dịch; C. quy nạp; D. phối hợp. Đáp án: ……… Lí do: ………………
(c) Trong đoạn ở câu (b), câu cuối chủ yếu làm gì? A. Chỉ kể lại hành động của Lan; B. Đưa một ý trái chủ đề; C. Khái quát đóng góp riêng thành lợi ích chung; D. Nêu thêm một ví dụ không liên quan. Đáp án: ……… Lí do: ………………
(d) Đoạn song song có bắt buộc không có chủ đề không? A. Có; các câu không cần liên quan nhau; B. Không; vẫn có chủ đề chung nhưng không nhất thiết có câu chủ đề hiện rõ. Đáp án: ……… Lí do: ………………

Hướng dẫn về nhà

Hoàn thiện đoạn phối hợp 4 câu về đọc có câu hỏi: kiểm tra câu kết có tổng hợp ý và không lặp nguyên xi câu mở; tự chấm theo tiêu chí 10 điểm rồi ghi điểm tự đánh giá vào vở.
Tìm trong một bài văn hoặc đoạn văn đã học một ví dụ đoạn song song hoặc đoạn phối hợp, chép lại và ghi rõ vai trò của từng câu.
Đọc trước phần Viết của bài 3 (Lời sông núi) trong SGK Ngữ văn 8 và chuẩn bị ý kiến về một việc nên làm để giữ gìn sách trong thư viện trường.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.