Giáo án Thảo luận về một vấn đề trong đời sống phù hợp với lứa tuổi (ý thức trách nhiệm với cộng đồng của học sinh)

Gợi nhớ thực tế sách dùng chung bị hỏng và xác định nhiệm vụ nói về cách giữ sách tốt hơn.

HS nhìn lại kinh nghiệm mượn sách ở thư viện trường, kể nhanh một lần thấy sách bị rách, quên trang hoặc ghi bậy. GV nêu câu hỏi: “Làm gì để giữ sách dùng chung tốt hơn?” và yêu cầu HS xác định nhiệm vụ của tiết học là nói một đề xuất có lí do và bằng chứng.

HS nêu được ít nhất hai hiện tượng cụ thể làm sách hỏng (ví dụ: rách trang, quên đánh dấu chỗ sách bị hư, ghi chú lên trang sách) và viết đúng đề bài vào vở: “Làm gì để giữ sách dùng chung tốt hơn?”.

Nêu được cấu trúc bài nói về một vấn đề đời sống và biết so sánh các cách giải quyết bằng lí lẽ và bằng chứng.

Nhóm 4 HS làm khăn trải bàn với ba cột: “Cách báo hỏng”, “Cách nhắc nhở”, “Cách phân công”. Mỗi cột ghi: cách làm cụ thể, lợi ích, rủi ro hoặc việc phát sinh, bằng chứng hoặc tình huống thực tế. Sau đó HS rút ra cấu trúc bài nói gồm: nêu vấn đề, đưa đề xuất và bằng chứng, so sánh cách làm, kết luận và đề nghị hỏi người quản lí.

Khăn trải bàn nhóm có ba cột. Ví dụ nội dung đúng: Cách báo hỏng (phiếu báo hỏng khi trả sách) – lợi ích: cô thư viện biết vấn đề sớm; rủi ro: người mượn có thể thấy phiền nếu thủ tục rườm rà. Cách nhắc nhở (thông báo, bảng nhắc ở cửa thư viện) – lợi ích: dễ thực hiện; rủi ro: nhắc nhiều dễ thành thói quen bỏ qua. Cách phân công (mỗi lớp có một bạn kiểm tra sách trước khi trả) – lợi ích: có người chịu trách nhiệm rõ; rủi ro: bạn được phân công có thể quá tải nếu không có kế hoạch. Cấu trúc bài nói: vấn đề – đề xuất và bằng chứng – so sánh cách làm – kết luận và đề nghị.

Giải thích được vai trò của lí do và bằng chứng trong bài nói, đồng thời nêu được cách nghe và cách trình bày phù hợp.

HS đọc đoạn nói mẫu (mẫu nói nguyên gốc trong bài) và làm Phiếu học tập số 1: tách đề xuất, lí do thứ nhất, lí do thứ hai, vai trò của cô thư viện và người mượn, câu hỏi hoặc phần giả định. Sau đó HS đọc mục cách nghe: ghi luận điểm, bằng chứng và một câu hỏi; không ngắt lời để đoán kết luận; nhìn người nghe, đọc chậm ý mới, nói rõ phần giả định.

Phiếu học tập số 1 (đã điền): Đề xuất – có phiếu báo hỏng đơn giản khi trả sách. Lí do 1 – nếu chỉ phạt, một số bạn có thể giấu trang rách (bằng chứng về hành vi có thể xảy ra). Lí do 2 – nếu thiếu trách nhiệm thì sách tiếp tục hỏng. Lợi ích – phiếu giúp cô thư viện biết vấn đề sớm; người mượn phải nói thật và cùng tìm cách sửa. Giả định cần nói rõ – “có thể tạo thêm quá nhiều việc” nên cần hỏi người quản lí. Cách nghe đúng: ghi luận điểm, lí do và câu hỏi; không ngắt lời.

Vận dụng được cách sắp xếp tiến trình trao đổi, ghi luận điểm, lí do, câu hỏi và soạn phản hồi lịch sự cho một ý kiến.

GV đọc (hoặc HS nghe qua bản ghi) đoạn ý kiến mẫu về phiếu báo hỏng. HS làm Phiếu học tập số 2: ghi luận điểm, một lí do và một câu hỏi muốn làm rõ; sắp xếp tiến trình trao đổi (bài tập 4 trong sách); soạn phản hồi có nêu điểm đồng ý và một giới hạn theo mẫu “Mình đồng ý với ý… vì… Tuy nhiên, trong hoàn cảnh… ta cần… Bạn có thể giải thích thêm… không?”. Hoạt động này thực hiện theo cặp đôi, sau đó đổi vai.

Phiếu học tập số 2 (đáp án tham khảo): Luận điểm – nên có phiếu báo hỏng khi trả sách. Lí do – phiếu giúp cô thư viện biết sớm và người mượn cùng tìm cách sửa. Câu hỏi – “Phiếu báo hỏng có làm tăng việc cho cô thư viện không?” (câu hỏi làm rõ cách thực hiện, không hỏi thông tin riêng).
Thứ tự đúng tiến trình trao đổi: (1) Nghe hoặc đọc đủ ý kiến của người trước; (2) Tóm tắt đúng điều họ nói; (3) Nêu điểm đồng ý hoặc khác biệt; (4) Đưa lí do và bằng chứng cho phản hồi; (5) Thống nhất điều đã rõ và câu hỏi còn mở. Tóm đúng trước khi phản biện, tránh tranh luận với điều người khác không nói.
Phản hồi mẫu: “Mình đồng ý với ý phiếu báo hỏng vì nó giúp thư viện biết sớm. Tuy nhiên, trong hoàn cảnh phiếu quá nhiều thủ tục, ta cần giữ phiếu thật gọn. Bạn có thể giải thích thêm cách ghi phiếu không?”

Thực hiện được bài nói 2–3 phút về một đề xuất giữ gìn tài sản chung, đồng thời tự đánh giá bài nói của bản thân.

Mỗi nhóm 4 HS, mỗi em nói khoảng 1 phút 30 giây về đề xuất của mình (giữ sách dùng chung hoặc giữ gìn một tài sản chung khác ở trường). Người nghe ghi luận điểm, một lí do và một câu hỏi, sau đó đưa một phản hồi theo mẫu. Cuối cùng, mỗi HS tự đánh giá một điểm đạt và hai việc sẽ sửa.

Mỗi HS có một bài nói ngắn (khoảng 1 phút 30 giây) gồm đề xuất, ít nhất một lí do và một bằng chứng, một câu hỏi mời người nghe. Phần tự đánh giá nêu: một điểm đạt (có chỉ rõ câu nào làm tốt) và hai việc sẽ sửa ở lần nói sau (ví dụ: “Câu thứ ba nói quá nhanh ở phần bằng chứng; cần dừng sau mỗi lí do”).