Giáo án Trình bày ý kiến về một vấn đề xã hội (một sản phẩm văn hóa truyền thống trong cuộc sống hiện tại)

Huy động vốn hiểu biết và thái độ ban đầu của HS về việc tạo hoạt động tìm hiểu ca Huế cho học sinh; xác định nhiệm vụ học tập của tiết học.

GV chiếu đề bài: “Có nên tạo hoạt động tìm hiểu ca Huế cho học sinh?”. HS ghi nhanh vào vở: (1) em đồng ý, chưa đồng ý hay còn phân vân; (2) một lí do và một điều em lo ngại. Sau đó HS trả lời các câu hỏi GV đặt ra: “Vì sao em chọn thái độ đó?”, “Nếu chỉ nghe tên làn điệu rồi chụp ảnh thì điều gì còn thiếu?”.

Mỗi HS có 2–3 dòng ghi thái độ và lí do ban đầu. Câu trả lời dự kiến: “Em đồng ý vì ca Huế là một sản phẩm văn hóa truyền thống, học sinh cần được biết đến.”; “Em lo nếu chỉ tham gia cho có, không hiểu gì.”; “Thiếu phần hiểu về nhạc cụ, bối cảnh và sự tôn trọng người biểu diễn.” Từ đó HS xác định nhiệm vụ: học cách trình bày ý kiến có luận điểm, lí lẽ, bằng chứng và cách diễn đạt phù hợp.

Nêu được các thành phần của một bài trình bày ý kiến; giải thích được vai trò của lí lẽ, bằng chứng và giải pháp trong mẫu nói về ca Huế.

HS đọc mẫu nói nguyên gốc (chiếu trên màn hình hoặc bảng phụ) và trả lời các câu hỏi: (1) Luận điểm chính của người nói là gì? (2) Người nói dùng những lí lẽ nào? (3) Bằng chứng hoặc tình huống cụ thể nào được nêu? (4) Người nói đưa ra giải pháp gì và có điều kiện nào? (5) Câu kết nhắn gửi điều gì? Nhiệm vụ 3 của bài tập: chọn một chi tiết hỗ trợ ý kiến và giải thích quan hệ của nó với luận điểm. Nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 1.

Phiếu học tập số 1 hoàn thành, nội dung chính: Luận điểm: “học sinh nên có cơ hội tìm hiểu ca Huế”. Giới hạn: “không chỉ nghe tên làn điệu rồi chụp ảnh”. Giải pháp: “mời người am hiểu giới thiệu một phần ngắn, giải thích nhạc cụ và bối cảnh”. Điều kiện: “nếu kinh phí hạn chế, cần chọn tư liệu hợp pháp và thảo luận sau khi nghe”. Câu kết: “Mục tiêu là hiểu và tôn trọng, không yêu cầu mọi bạn đều có cùng sở thích.” Chi tiết hỗ trợ được chọn và giải thích quan hệ: “Ta có thể mời người am hiểu…” là bằng chứng/giải pháp cụ thể, làm rõ cho luận điểm “có cơ hội tìm hiểu”.

Giải thích được cách nghe và ghi ý kiến của người khác; vận dụng được quy tắc trình bày và tiến trình trao đổi trong thảo luận.

GV yêu cầu HS đọc phần hướng dẫn trong sách về cách nghe và trình bày, sau đó trả lời: (1) Người nghe cần ghi những gì? (2) Vì sao không nên ngắt lời để đoán kết luận? (3) Khi trình bày, cần làm gì ở ý mới và ở phần giả định? (4) Sắp xếp tiến trình trao đổi: nghe/đọc đủ ý trước; tóm tắt đúng; nêu điểm đồng ý hoặc khác biệt; đưa lí do và bằng chứng; thống nhất điều đã rõ và câu hỏi còn mở.

Quy trình trao đổi đúng thứ tự: (1) Nghe hoặc đọc đủ ý kiến của người trước. (2) Tóm tắt đúng điều họ nói. (3) Nêu điểm đồng ý hoặc khác biệt. (4) Đưa lí do và bằng chứng cho phản hồi. (5) Thống nhất điều đã rõ và câu hỏi còn mở. Lưu ý: người nghe ghi luận điểm, bằng chứng và một câu hỏi; người nói nhìn người nghe, đọc chậm ở ý mới, nói rõ phần giả định; tóm đúng trước khi phản biện, không tranh luận với điều người khác không nói.

Vận dụng được cấu trúc bài trình bày ý kiến để lập dàn ý nói 2–3 phút và viết lời mở 30 giây cho đề “Có nên tạo hoạt động tìm hiểu ca Huế cho học sinh?”.

Bài tập 1: Lập dàn ý nói 2–3 phút cho đề “Có nên tạo hoạt động tìm hiểu ca Huế cho học sinh?”, nêu giá trị, vấn đề tiếp cận, giải pháp tôn trọng nghệ nhân; không biến di sản thành đồ trang trí; đề xuất có nguồn lực và người hướng dẫn. Bài tập 2: Viết lời mở 30 giây, nêu rõ vấn đề và thái độ của em. HS làm cá nhân 5 phút, sau đó đổi bài trong nhóm đôi để góp ý.

Đề bài 1 và đáp án gợi ý: Dàn ý gồm (a) Mở: nêu vấn đề và thái độ; (b) Thân 1: giá trị của ca Huế như một sản phẩm văn hóa truyền thống cần được hiểu đúng; (c) Thân 2: vấn đề tiếp cận, không chỉ nghe tên làn điệu rồi chụp ảnh; (d) Thân 3: giải pháp: mời người am hiểu giới thiệu phần ngắn, giải thích nhạc cụ và bối cảnh; nếu kinh phí hạn chế thì chọn tư liệu hợp pháp và thảo luận sau khi nghe; (e) Kết: mục tiêu là hiểu và tôn trọng. Đề bài 2 và đáp án gợi ý: “Theo mình, học sinh nên có cơ hội tìm hiểu ca Huế, nhưng không chỉ nghe tên làn điệu rồi chụp ảnh.” Chấp nhận cách diễn đạt khác có lí lẽ, bằng chứng; không buộc chép mẫu.

Nghe và ghi đúng luận điểm, lí do và câu hỏi của người nói; soạn được phản hồi lịch sự nêu điểm đồng ý và một giới hạn.

Bài tập 5: GV đọc đoạn ý kiến mẫu (mẫu nói nguyên gốc). HS ghi luận điểm, một lí do và một câu hỏi muốn làm rõ. Bài tập 6: Soạn một phản hồi lịch sự cho ý kiến trên, nêu điểm đồng ý và một giới hạn theo mẫu câu: “Mình đồng ý với ý…vì…Tuy nhiên, trong hoàn cảnh…ta cần…Bạn có thể giải thích thêm…”.

Đáp án bài tập 5 (bản ghi tham khảo): Luận điểm: học sinh nên có cơ hội tìm hiểu ca Huế. Lí do: không chỉ nghe tên làn điệu rồi chụp ảnh; cần người am hiểu giới thiệu. Câu hỏi: “Bạn có thể nói rõ hơn về cách chọn người giới thiệu phù hợp không?” (câu hỏi liên quan đến cách thực hiện). Đáp án bài tập 6 (mẫu): “Mình đồng ý với ý học sinh nên có cơ hội tìm hiểu ca Huế vì đây là sản phẩm văn hóa truyền thống. Tuy nhiên, trong hoàn cảnh kinh phí hạn chế, ta cần chọn tư liệu hợp pháp và thảo luận sau khi nghe. Bạn có thể giải thích thêm cách tổ chức buổi thảo luận không?”

Vận dụng kiến thức của bài để tự đánh giá một điểm đạt và hai việc cần sửa trong bài nói; chuẩn bị bài nói 2–3 phút về một sản phẩm văn hóa truyền thống trong cuộc sống hiện tại.

HS chọn một sản phẩm văn hóa truyền thống mà em quan tâm (không nhất thiết là ca Huế), viết dàn ý nói 2–3 phút theo cấu trúc đã học. Sau khi nói thử với bạn ở nhà hoặc ghi âm, HS tự đánh giá: một điểm đạt và hai việc sẽ sửa, dẫn đúng câu hoặc đoạn trong bài thực của mình. Câu hỏi GV đặt ra: “Em đã dùng bằng chứng nào cho luận điểm?”, “Phần nào em nói quá nhanh?”.

Bài nói về nhà gồm: dàn ý 4 phần (mở, thân có lí lẽ và bằng chứng/giải pháp, kết); phần tự đánh giá ghi một điểm đạt và hai việc sẽ sửa, kèm câu cụ thể trong bài nói của em. Ví dụ: “Điểm đạt: luận điểm nêu rõ ngay ở câu mở. Việc sẽ sửa: (1) phần bằng chứng nói quá nhanh, cần dừng sau mỗi lí do; (2) câu kết chưa nêu lại ý chính.”