Giáo án Viết một nhan đề và sáng tạo một tác phẩm mới

Huy động vốn đọc của HS và dẫn dắt vào nhiệm vụ viết một nhan đề và một tác phẩm mới từ cảm hứng đọc.

HS trả lời nhanh các câu hỏi: (1) Em đã bao giờ làm hỏng hoặc mất một cuốn sách của thư viện hay của bạn chưa? Em đã xử lí thế nào? (2) Nếu viết tiếp hoặc viết lại một câu chuyện em đã đọc, em sẽ giữ lại điều gì và thay đổi điều gì? GV nêu nhiệm vụ của tiết học: viết một nhan đề và sáng tạo một tác phẩm mới, ghi rõ tác giả mới.

Khoảng ba đến bốn ý kiến ngắn của HS về trải nghiệm đọc và trách nhiệm với sách. Kết luận được tiết học hướng tới nhiệm vụ: sáng tạo từ cảm hứng đọc nhưng không sao chép, không chỉ đổi tên.

HS nắm ba yêu cầu của bài viết và cách tìm ý qua các thành phần: cảm hứng, hình ảnh trung tâm, xung đột, kết và nhan đề.

HS làm việc theo nhóm 4 với Phiếu học tập số 1. Nhóm đọc phần “Yêu cầu và cách tìm ý” trong sách, rồi điền vào phiếu: (1) Ba yêu cầu của bài viết; (2) Các thành phần tìm ý với ví dụ mẫu “trang sách rách”; (3) Nhan đề mẫu và điều nhan đề ấy nhấn mạnh; (4) Một nhan đề khác mà nhóm đề xuất và điều nhan đề đó nhấn mạnh.

Phiếu học tập số 1 hoàn chỉnh, gồm:

• Yêu cầu 1: sáng tạo từ cảm hứng đọc nhưng tạo nội dung mới, ghi rõ tác giả mới.
• Yêu cầu 2: nhan đề liên hệ hình ảnh và chủ đề; không sao chép tác phẩm rồi đổi tên.
• Yêu cầu 3: giữ ranh giới phần gốc, phần sáng tạo và ghi nguồn cảm hứng.
• Thành phần tìm ý mẫu: cảm hứng “chăm sóc người đọc sau”; hình ảnh trung tâm “trang sách rách”; xung đột “muốn nộp nhanh nhưng cần sửa”; kết “nhận trách nhiệm”; nhan đề “Trang dành cho người đến sau”.
• Ví dụ nhan đề khác: “Mép sách xơ” (nhấn vào hình ảnh vật chất và chi tiết nhỏ) so với “Trang dành cho người đến sau” (nhấn vào đối tượng người nhận và trách nhiệm).

HS nhận ra cách bài mẫu dựng tình huống, nhân vật và lời kể mới từ một chủ đề, đồng thời nhận ra ranh giới giữa việc sáng tạo và việc sao chép.

HS đọc truyện “Trang dành cho người đến sau” (bài mẫu nguyên gốc trong sách) và điền Phiếu học tập số 2: (1) Tình huống chính và nhân vật; (2) Hình ảnh trung tâm và xung đột; (3) Chi tiết cho thấy đây là câu chuyện viết mới (ghi chú sáng tạo); (4) Một điểm em thấy hay và một điểm em muốn làm khác.

Phiếu học tập số 2 hoàn chỉnh, gồm:

• Tình huống: Minh trả sách muộn, làm rách một trang, đến thư viện và phải đối mặt với việc sửa sách.
• Nhân vật: Minh, cô thủ thư, bạn nhỏ đang chờ cuốn sách.
• Hình ảnh trung tâm: trang sách rách, ở mép trang giữa đoạn kết.
• Xung đột: Minh có thể đặt sách vào chồng trả mà không ai biết, nhưng em chọn nói ra và sửa.
• Chi tiết chứng tỏ bài viết mới: ghi chú “Câu chuyện do người biên soạn viết mới, từ chủ đề trách nhiệm với của dùng chung; không phải đoạn trích của một tác phẩm đã xuất bản.”
• Điểm hay: câu “Đoạn hay nhất vẫn còn” kết nối hình ảnh với ý nghĩa trách nhiệm. Điểm muốn làm khác: HS nêu một cách xử lí khác và giải thích lí do.

HS vận dụng đúng quy trình viết và viết được một đoạn mở đầu có tình huống, nhân vật và chi tiết cụ thể.

Bài tập 1: Sắp xếp quy trình viết cho nhiệm vụ “Viết một nhan đề và sáng tạo một tác phẩm mới”, gồm các bước: đối chiếu tiêu chí và sửa; xác định mục đích, người đọc và tư liệu; lập dàn ý có trình tự; tìm ý và chọn trọng tâm; viết bản đầu theo dàn ý.
Bài tập 3: Dựa vào kế hoạch “chăm sóc người đọc sau; trang sách rách; muốn nộp nhanh nhưng cần sửa; nhận trách nhiệm; nhan đề Trang dành cho người đến sau”, viết một đoạn mở bài khoảng 4–5 câu.

Bài tập 1, đáp án: (1) Xác định mục đích, người đọc và tư liệu cần có; (2) Tìm ý và chọn trọng tâm; (3) Lập dàn ý có trình tự; (4) Viết bản đầu theo dàn ý; (5) Đối chiếu tiêu chí, nhận phản hồi và sửa. Quy trình bắt đầu từ mục đích và kết thúc ở sửa, không nộp ngay bản đầu.
Bài tập 3, gợi ý mở bài: “Hạn trả sách là chiều nay, nhưng Minh vẫn đứng lặng trước cửa thư viện. Trong tay em là cuốn sách có một trang rách ngay đoạn kết. Chỉ cần đặt sách vào chồng trả là xong, nhưng em biết mình không thể làm như vậy.”

HS viết một nhan đề và một đoạn sáng tạo mới, tự đối chiếu bài với tiêu chí, sửa ít nhất hai chỗ và ghi rõ nguồn cảm hứng.

HS chọn một cảm hứng đọc của riêng mình (một cuốn sách đã đọc hoặc một tình huống liên quan đến sách) và viết một nhan đề kèm đoạn văn khoảng 120–150 chữ. Sau đó HS lập bảng tự sửa gồm: vấn đề, câu/đoạn trước sửa, câu/đoạn sau sửa, lí do; ghi rõ nguồn cảm hứng và phần mình sáng tạo. Bài làm chính thức giao về nhà để hoàn thiện.

Một nhan đề và một đoạn sáng tạo có ghi nguồn cảm hứng và tác giả mới. Bảng tự sửa có ít nhất hai thay đổi thật, mỗi thay đổi có lí do. Ví dụ: vấn đề “nhan đề chỉ nhắc đồ vật” → câu trước sửa “Trang sách rách” → câu sau sửa “Mép trang chưa ai biết” → lí do: nhan đề giờ gợi người đọc và tình huống trách nhiệm.