Giáo án Viết bài thuyết minh giới thiệu cuốn sách yêu thích

HS xác định được nhiệm vụ viết bài thuyết minh giới thiệu một cuốn sách và những thông tin cần có để người đọc hiểu, tin và muốn đọc sách.

GV nêu câu hỏi: “Nếu một người bạn chưa biết cuốn sách em thích, em cần cho bạn biết những gì để bạn quyết định có đọc hay không?” HS thảo luận theo cặp đôi trong 3 phút, ghi ra giấy nháp. Sau đó HS chia sẻ và GV chiếu sơ đồ gồm: thông tin thư mục, nội dung khái quát, nét nổi bật, người đọc phù hợp, lí do lựa chọn.

Mỗi cặp hoàn thành danh sách ít nhất 4 thông tin cần giới thiệu. Ví dụ: tên sách, tác giả, thể loại, nhà xuất bản và năm in theo ấn bản đang cầm; nội dung khái quát không kể hết cốt truyện; nét nổi bật về cách kể hoặc hình ảnh; đối tượng người đọc; lí do em chọn cuốn sách này. Kết luận: bài thuyết minh cung cấp thông tin để người đọc tự quyết định, còn cảm nhận cá nhân là phần đánh giá cần tách riêng.

HS nêu được yêu cầu về thông tin thư mục và cách tìm ý; phân biệt được phần giới thiệu khách quan với phần đánh giá cá nhân.

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn với Phiếu học tập số 1. Nhóm đọc đoạn mẫu nguyên gốc về Lá cờ thêu sáu chữ vàng của Nguyễn Huy Tưởng, gạch chân các câu thuộc loại thông tin thư mục, nội dung khái quát, nét riêng về cách kể hình ảnh, và các câu đánh giá. Nhóm điền vào bảng phân loại. Câu hỏi GV đặt ra: “Câu nào cho người đọc biết thông tin đã kiểm chứng được? Câu nào thể hiện ý kiến của người viết?”

Bảng phân loại của nhóm: (1) Thông tin thư mục: thể loại “truyện lịch sử”; nhà xuất bản và năm in theo đúng ấn bản đang đọc, không đoán từ ảnh bìa trên mạng. (2) Giới thiệu khách quan: nội dung khái quát về một đất nước đứng trước nguy cơ xâm lược, tập trung vào khát vọng góp sức của Trần Quốc Toản; nét riêng là chi tiết quả cam bị bóp nát thể hiện cảm xúc dồn nén. (3) Đánh giá cá nhân: “Tôi muốn giới thiệu cuốn sách vì hai lí do” và phần nhận xét về ý nghĩa của sách với người đọc. Kết luận nhóm: thông tin thư mục phải chính xác; đánh giá phải đi kèm lí do và bằng chứng.

HS trình bày được bố cục mở – thân – kết và nội dung từng phần; lập được dàn ý cho cuốn sách của mình.

HS làm việc theo nhóm 4 theo kĩ thuật trạm: 3 trạm gồm Trạm 1 (Mở bài: cuốn sách và lí do), Trạm 2 (Thân bài: tác giả, thể loại, nội dung không tiết lộ hết, nét riêng về cách kể/hình ảnh, hai lí do có bằng chứng), Trạm 3 (Kết bài: đối tượng đọc và câu hỏi mời trao đổi). Mỗi trạm có một câu hỏi: “Phần này cần viết gì? Vì sao không kể hết nội dung?”. Sau khi hoàn thành các trạm, nhóm ghép ý thành dàn ý chung cho một cuốn sách mẫu.

Dàn ý ba phần có trình tự: I. Mở bài: giới thiệu cuốn sách và nêu lí do chọn. II. Thân bài: 1) Tác giả, thể loại; 2) Nội dung khái quát, chỉ gợi không kể hết; 3) Nét riêng về cách kể hoặc hình ảnh; 4) Hai lí do giới thiệu, mỗi lí do kèm một bằng chứng cụ thể. III. Kết bài: đối tượng đọc phù hợp và một câu hỏi mời người đọc trao đổi sau khi đọc. Lưu ý: nếu ghi một lí do nhưng không có chi tiết minh chứng thì phải bổ sung hoặc ghi rõ đó là cảm nhận cá nhân.

HS sửa được một cách hiểu sai về thông tin thư mục và phát triển được một ý của dàn ý thành đoạn văn có chi tiết và giải thích.

Bài 1: Sửa cách viết/cách hiểu sau và giải thích vì sao: “Sách xuất bản năm nào cũng được, không cần kiểm tra.” Bài 2: Dựa vào ý “Điều hấp dẫn không chỉ là những sự kiện lớn” trong đoạn mẫu, phát triển thành một đoạn 5–7 câu có chi tiết cụ thể và giải thích. HS làm cá nhân 8 phút, sau đó đổi bài cho bạn cùng bàn để nhận xét theo tiêu chí. Có thể đối chiếu đáp án trên trang bài học NeoEdu.

Đáp án bài 1: Viết lại thành “Ghi năm và nhà xuất bản theo trang thông tin ấn bản đang dùng.” Giải thích: thư mục cần chính xác, cùng một tên sách có thể có nhiều ấn bản khác nhau nên phải ghi đúng ấn bản người viết đọc. Chấp nhận cách diễn đạt khác nếu có lí lẽ. Gợi ý đoạn bài 2: “Điều hấp dẫn của Lá cờ thêu sáu chữ vàng không chỉ nằm ở các sự kiện lớn. Chi tiết quả cam bị bóp nát khi Trần Quốc Toản nghe tin giặc ngoài bờ cõi cho thấy cảm xúc dồn nén của một cậu bé. Chi tiết nhỏ ấy giúp người đọc hiểu quyết tâm của nhân vật không chỉ là lời nói, mà còn được bộc lộ qua hành động.” Tiêu chí chấm 10 điểm: đúng yêu cầu 3; có chi tiết/ví dụ 3; có giải thích 3; diễn đạt rõ 1.

HS viết được bản đầu bài thuyết minh giới thiệu cuốn sách yêu thích theo dàn ý, tự đối chiếu tiêu chí và sửa ít nhất hai chỗ.

HS viết bản đầu theo dàn ý ở hoạt động 3 (khoảng 300 chữ), sau đó dùng Phiếu học tập số 2 để tự kiểm: bài đúng thể loại chưa; chi tiết có nguồn hoặc ghi giả định chưa; mỗi nhận xét có lí giải chưa; đã phân biệt bản viết mới với tác phẩm gốc chưa. Sau đó HS đổi bài cho bạn để nhận phản hồi, rồi lập bảng tự sửa. Bài tập về nhà: hoàn thiện bài và nộp.

Bài thuyết minh hoàn chỉnh gồm: mở bài nêu cuốn sách và lí do; thân bài có tác giả, thể loại, nội dung khái quát không kể hết, nét riêng, hai lí do kèm bằng chứng; kết bài nêu đối tượng đọc và một câu hỏi mời trao đổi. Bảng tự sửa gồm: vấn đề, câu/đoạn trước sửa, câu/đoạn sau sửa, lí do; ít nhất 2 thay đổi thật. Ví dụ: “Sách hay lắm” (đánh giá không có lí do) sửa thành “Tôi đánh giá cao cách kể chuyện qua hành động vì chi tiết quả cam bị bóp nát cho thấy cảm xúc của nhân vật”.