Giáo án Về đích: Ngày hội với sách

Gợi lại trải nghiệm đọc của HS, dẫn vào nhiệm vụ “về đích” và thống nhất bốn sản phẩm cần hoàn thành.

HS trả lời hai câu hỏi của GV: (1) Cuốn sách nào khiến em suy nghĩ khác đi? (2) Em nhớ nhất chi tiết nào trong sách và vì sao? HS ghi nhanh câu trả lời vào nhật kí đọc, sau đó chia sẻ theo cặp trong 2 phút.

Mỗi HS nêu được tên sách, một chi tiết cụ thể và một lí do giải thích. Cả lớp xác định bốn nhiệm vụ: (1) đọc có chứng cứ; (2) bài giới thiệu 2 phút; (3) sản phẩm sáng tạo ghi rõ người sáng tạo; (4) danh mục nguồn và phiếu đánh giá theo bốn tiêu chí.

Hệ thống hoá bốn tiêu chí của một cách đọc có chứng cứ và cách trình bày; HS biết chỉ ra bằng chứng cụ thể trong nhận xét về văn bản.

Kĩ thuật khăn trải bàn. Mỗi nhóm 4 HS, mỗi HS phụ trách một ô tương ứng một tiêu chí: (1) Thông tin chính xác; (2) Hai bằng chứng; (3) Trình bày rõ; (4) Lắng nghe và phản hồi. Các thành viên ghi ý kiến vào ô của mình, sau đó cả nhóm thống nhất một mẫu nhận xét đủ ba thành phần: nhận xét – bằng chứng – giải thích.
Câu hỏi GV: “Nhận xét ‘nhân vật thay đổi’ cần có những gì để người nghe tin?” “Bằng chứng là gì và khác gì với cảm nhận chung?”

Khăn trải bàn của nhóm gồm bốn ô tiêu chí và một mẫu nhận xét đúng. Ví dụ mẫu: “Nhân vật X trở nên thận trọng hơn (nhận xét). Ở trang đầu, X từ chối ngay lời mời; ở đoạn cuối, X cân nhắc và hỏi lại (bằng chứng 1 và 2). Sự đổi thái độ này cho thấy nhân vật đã học cách chậm lại để nghe người khác (giải thích).” Kết luận: bằng chứng là chi tiết có thể kiểm chứng trong sách (hành động, lời thoại, đoạn văn), không phải cảm xúc chung.

Phân biệt cách ghi tác giả cho sách gốc, bài diễn giải và sản phẩm sáng tạo; nêu nguyên tắc sử dụng ảnh và trích dẫn hợp pháp.

Kĩ thuật mảnh ghép. Vòng 1 (nhóm chuyên gia): mỗi nhóm nghiên cứu một thẻ mẫu – sách gốc, bài diễn giải, sản phẩm sáng tạo. Vòng 2 (nhóm mới): mỗi nhóm có một HS từ mỗi nhóm chuyên gia, truyền đạt lại cách ghi.
Câu hỏi GV: “Nếu em viết lại một đoạn kể theo lời một nhân vật, ai là người sáng tạo?” “Ảnh bìa sách có được chụp và đưa vào sản phẩm không? Vì sao?”

Danh mục nguồn ba dòng: (1) Sách gốc: ghi tên tác giả, tên sách, ấn bản (nếu có). (2) Diễn giải: ghi người viết bài diễn giải, không ghi là tác giả gốc. (3) Sáng tạo: ghi người sáng tạo (ví dụ: “Người sáng tạo: [tên HS], viết lại theo ngôi kể khác”), nêu rõ phần nào là sáng tạo. Ảnh: chỉ dùng ảnh có nguồn hợp pháp và ghi nguồn; không phát bản chụp toàn sách.

Vận dụng cấu trúc 30 phút, viết lời mở rõ ràng và soạn câu hỏi trao đổi có giá trị để chuẩn bị cho buổi chia sẻ.

HS làm việc cặp đôi với Phiếu học tập số 1, gồm ba nhiệm vụ: (1) Lập lịch 30 phút có thời lượng cộng đúng và phân một người điều phối; (2) Viết lời mở giới thiệu mục tiêu và quy tắc; (3) Soạn ba câu hỏi cho phần trao đổi.
Câu hỏi GV: “Thời gian hỏi và phần kết có thể bị bỏ qua không? Vì sao?” “Câu hỏi nào làm đổi cách hiểu sách, câu hỏi nào chỉ đố thông tin vụn?”

Đáp án tham khảo cho Phiếu học tập số 1:

• Lịch 30 phút: mở và quy tắc 3 phút; ba nhóm giới thiệu sách 10 phút; đọc sản phẩm sáng tạo 8 phút; hỏi–đáp 6 phút; bình chọn theo tiêu chí và tổng kết 3 phút. Cộng 3+10+8+6+3=30 phút. Người điều phối giữ thời gian.
• Lời mở: “Chúng ta chia sẻ cách đọc, không thi ai nhớ nhiều nhất. Mỗi nhận xét cần một chi tiết; xin hỏi sau khi bạn nói xong.”
• Ba câu hỏi: (1) “Chi tiết nào trong đoạn bạn trích làm bạn hiểu nhân vật khác đi?” (2) “Vì sao bạn chọn cách kể này khi giới thiệu sách?” (3) “Liên hệ của bạn với đời sống có giới hạn nào, và điều gì trong sách không nên suy diễn?”
  Lưu ý: chấp nhận cách diễn đạt khác nếu có lí lẽ và bằng chứng; không yêu cầu chép đúng mẫu.

Tổ chức buổi chia sẻ theo kịch bản 30 phút, vận dụng cách đọc có chứng cứ và cách ghi nguồn để giới thiệu sách và trình bày sản phẩm sáng tạo.

Kịch bản 30 phút (chia theo nhiệm vụ): 3 phút mở và quy tắc; 10 phút ba nhóm giới thiệu sách, mỗi nhóm khoảng 2 phút trình bày bài giới thiệu và một chi tiết làm bằng chứng; 8 phút đọc sản phẩm sáng tạo ngắn, người đọc nêu rõ người sáng tạo; 6 phút hỏi–đáp theo ba câu hỏi đã soạn; 3 phút bình chọn theo phiếu đánh giá và tổng kết. Thêm 7 phút để người quan sát hoàn thiện phiếu đánh giá và cả lớp ghi biên bản, lưu minh chứng.
Câu hỏi GV: “Bằng chứng nào trong bài giới thiệu giúp người nghe kiểm tra được thông tin?” “Bạn đã nói đủ tên tác giả và nguồn chưa?”

• Ba bài giới thiệu sách 2 phút, có thông tin chính xác và hai bằng chứng.
• Một đoạn sáng tạo ngắn ghi rõ người sáng tạo, không gán cho tác giả gốc.
• Phiếu đánh giá của người quan sát cho mỗi nhóm, có ví dụ quan sát được (xem Phiếu đánh giá số 2).
• Biên bản buổi chia sẻ ghi lịch thực tế, người điều phối, số câu hỏi và kết quả bình chọn theo tiêu chí; không dùng ảnh dàn dựng thay cho hoạt động thật.