Giáo án Ôn tập học kì II — Phiếu học tập số 1

Huy động kiến thức nền về ngôi kể và nhận ra cách đánh giá nhân vật ban đầu của người kể, từ đó xác định vấn đề cần ôn tập.

HS đọc thầm ngữ liệu “Ca trực không có tiếng vỗ tay” trong 2 phút và trả lời hai câu hỏi: (1) Người kể trong truyện xưng gì? (2) Ban đầu người kể nghĩ gì về Huy và vì sao?

(1) Người kể xưng “tôi”, là nhân vật trong truyện, trực tiếp quan sát và kể lại sự việc.
(2) Ban đầu người kể nghĩ Huy không tham gia gì vì suốt buổi chẳng thấy lên sân khấu; cách nhìn này dựa trên việc có xuất hiện nổi bật hay không.
Kết luận định hướng: Truyện có sự thay đổi nhận thức của người kể về Huy, và điều đó sẽ được làm rõ qua ngôi kể và hành động của nhân vật.

Nhận biết ngôi kể, giới hạn hiểu biết của người kể và ý nghĩa hành động đặt máy ảnh xuống, qua đó hiểu cách ngôi kể tạo sự thay đổi nhận thức.

HS làm việc theo cặp với Phiếu học tập số 1, câu 1 và câu 2: (1) Người kể xưng gì? (2) Nêu một giới hạn hiểu biết thể hiện trong đoạn. Sau đó trả lời câu 3: Hành động đặt máy ảnh xuống ở cuối đoạn có ý nghĩa gì?

(1) Người kể xưng “tôi”.
(2) Giới hạn hiểu biết: người kể chỉ suy đoán Huy không tham gia gì, chưa biết phần việc âm thầm Huy đã làm.
(3) Người kể chuyển từ quan sát, ghi hình sang cùng làm việc (giúp xếp chiếc ghế cuối); nhận thức mới được thể hiện bằng hành động chứ không chỉ bằng lời.
Kiến thức HS rút ra: ngôi kể “tôi” giúp người đọc đi cùng sự hiểu lầm rồi nhận ra sự thật, nên sự thay đổi nhận thức trở nên tự nhiên và thuyết phục.

Phân tích nhân vật Huy qua các hành động cụ thể, giải thích lí do ứng xử và câu nói của Huy.

Nhóm 4 HS hoàn thành câu 4–6 của Phiếu học tập số 1: (4) Chỉ ra hai việc cụ thể Huy làm sau buổi lễ. (5) Vì sao Huy không gọi tên người mượn trước đám đông? (6) Câu “Mai có lớp khác tới đọc mà” bộc lộ điều gì?

(4) Hai việc cụ thể (chọn đúng hai trong các việc): kiểm tra phiếu cùng cô thư viện, đặt cuốn sách nơi được hướng dẫn để xử lí; (ngoài ra có thể nêu: ghi lại chỗ cần sửa).
(5) Huy chưa rõ nguyên nhân nên cần kiểm tra trước; hành động thận trọng, tôn trọng người khác và tránh buộc tội vội trước đám đông.
(6) Động cơ hướng về người dùng sau: Huy coi việc giữ sách sẵn sàng cho lớp sau quan trọng hơn lời khen hay sự nổi bật.
Kiến thức HS rút ra: nhân vật Huy được khắc họa chủ yếu qua hành động và lời nói ngắn, không qua lời tự nhận là người tốt.

Viết được nhận xét về ngữ liệu có chủ đề rõ, chứng minh bằng hai chi tiết và có lí giải, không chỉ kể lại.

HS hoàn thành bài tập 7 và bài tập 10 trong Phiếu học tập số 1:

• Bài 7: Nêu chủ đề của truyện và chứng minh bằng hai chi tiết, không chỉ kể lại.
• Bài 10: Chọn một nhận xét của em về ngữ liệu và thêm bằng chứng, lí giải để nó thuyết phục hơn.
  HS viết vào vở, khoảng 8–10 câu cho mỗi bài.

Đáp án gợi ý, chấp nhận cách diễn đạt khác có lí lẽ và bằng chứng:
Bài 7: Chủ đề là giá trị của sự cống hiến âm thầm và trách nhiệm với người khác. Chi tiết 1: Huy cùng cô thư viện kiểm tra phiếu và đặt cuốn sách đúng nơi xử lí. Chi tiết 2: Câu “Mai có lớp khác tới đọc mà” cho thấy Huy nghĩ đến người đọc sau, và người kể cùng giúp xếp ghế. Đây là chứng minh bằng chi tiết, không kể lại theo trình tự.
Bài 10 (gợi ý): Nhận xét “Huy coi trọng việc có ích hơn sự nổi bật.” Bằng chứng: Huy không gọi tên người mượn trước đám đông và cười khi được hỏi có tiếc vì không được khen. Lí giải: hành động cho thấy giá trị của Huy nằm ở trách nhiệm chứ không ở việc được chú ý.
Tiêu chí chấm (GV dùng để đối chiếu): đúng yêu cầu; có chi tiết hoặc ví dụ phù hợp; giải thích và tổ chức ý mạch lạc; diễn đạt rõ ràng.

Vận dụng kiến thức để lập dàn ý bài phân tích nhân vật Huy và cách ngôi kể tạo sự thay đổi nhận thức, tự kiểm tra theo tiêu chí và xác định việc hoàn thiện bài ở nhà.

HS lập dàn ý cho nhiệm vụ viết: “Phân tích nhân vật Huy và cách ngôi kể tạo sự thay đổi nhận thức trong truyện nguyên gốc trên. Bài có luận điểm, bằng chứng và lí giải, không chỉ kể lại.” HS tự kiểm tra dàn ý theo 4 tiêu chí: có luận điểm rõ; có bằng chứng là chi tiết trong truyện; có lí giải; không chỉ kể lại.

Dàn ý gợi ý (chấp nhận cách tổ chức khác có lí lẽ):

• Mở bài: giới thiệu truyện, nêu nhận định: Huy được khắc họa qua hành động âm thầm, và ngôi kể “tôi” cho thấy sự thay đổi nhận thức của người kể.
• Thân bài 1: Huy qua hành động. Luận điểm: Huy có trách nhiệm và tôn trọng người khác. Bằng chứng: kiểm tra phiếu cùng cô thư viện, không gọi tên người mượn trước đám đông, đặt sách đúng nơi xử lí. Lí giải: Huy chọn cách thận trọng, không buộc tội vội.
• Thân bài 2: Ngôi kể và sự thay đổi nhận thức. Luận điểm: ngôi kể “tôi” làm rõ sự hiểu lầm ban đầu rồi thay đổi. Bằng chứng: “Tôi tưởng bạn không tham gia gì…”; “Tôi đặt máy ảnh xuống, giúp bạn xếp chiếc ghế cuối.” Lí giải: hành động thể hiện nhận thức mới.
• Kết bài: khẳng định giá trị của sự cống hiến âm thầm qua nhân vật và cách kể.
  Tiêu chí tự kiểm tra: có luận điểm rõ, có ít nhất hai bằng chứng cụ thể, có lí giải, không chỉ kể lại.