Giáo án Ôn tập học kì II — Phiếu học tập số 2

Huy động trải nghiệm của HS về môi trường sân trường và xác định nhiệm vụ ôn tập: đọc hiểu văn bản thông tin và viết văn bản kiến nghị.

GV chiếu câu hỏi: “Giờ ra chơi, sân trường em có chỗ nào nóng hoặc thiếu bóng mát không? Nếu muốn đề nghị nhà trường cải thiện, em sẽ đề nghị điều gì và dựa vào đâu để nói điều đó?” HS thảo luận cặp đôi trong 2 phút, ghi nhanh một đề nghị và một lí do.

Mỗi cặp nêu được một đề nghị cụ thể (ví dụ: trồng thêm cây ở khu sân nắng, bố trí ghế đá dưới tán cây) kèm một lí do ban đầu. Từ đó HS nhận ra một đề nghị thuyết phục cần có lí lẽ, dữ kiện và người có thẩm quyền để tiếp nhận.

Nhận diện mục đích, cách trình bày và giới hạn kết luận của văn bản thông tin; phân biệt dữ kiện quan sát với lời giải thích cơ chế.

HS đọc thầm văn bản “Đo để hiểu bóng mát” (đoạn trong SGK và phiếu), làm việc nhóm 4 với khăn trải bàn để trả lời phần A của Phiếu học tập số 2:
a) Mục đích chính của văn bản là gì? Văn bản trình bày theo trình tự nào?
b) Nhóm chọn hai vị trí nào để đo? Đo bằng gì và ghi những điều kiện nào?
c) Nêu một dữ kiện quan sát và một lời giải thích cơ chế có trong văn bản.
d) Vì sao nhóm không vội kết luận mọi cây đều tạo mức chênh như nhau?

Khăn trải bàn của nhóm gồm:
a) Mục đích: tìm hiểu bóng cây làm sân trường dịu hơn ra sao; trình bày theo trình tự câu hỏi → phương pháp → kết quả có giới hạn → đề xuất; không chỉ biểu cảm ca ngợi cây.
b) Hai vị trí: một dưới tán cây, một ngoài nắng; đo bằng cùng loại dụng cụ trong cùng khoảng thời gian; ghi mặt sân, giờ đo và tình trạng gió.
c) Dữ kiện: trong buổi đo, nơi có bóng mát hơn. Giải thích: tán lá có thể giảm bức xạ tới bề mặt; độ ẩm, gió và vật liệu sân cũng ảnh hưởng.
d) Mới quan sát trong một buổi, ít vị trí; nhiều yếu tố như gió, độ ẩm, mặt sân, loài cây cùng ảnh hưởng nên chưa thể khái quát.

Nêu được các thành phần của văn bản kiến nghị và nguyên tắc tôn trọng thẩm quyền, an toàn khi đề xuất cải thiện môi trường học đường.

Nhóm hoàn thành sơ đồ tư duy về văn bản kiến nghị theo các nhánh: người nhận, vấn đề, bằng chứng hoặc tình huống giả định, giải pháp khả thi, lời cam kết, nguyên tắc (thẩm quyền và an toàn). GV chiếu đoạn mở đầu của văn bản mẫu có tình huống giả định (“Kính gửi Ban Giám hiệu nhà trường. Chúng em là nhóm học sinh lớp 8 A, xin trình bày một vấn đề tại khu rửa tay cạnh dãy lớp học...”) để nhóm đối chiếu với sơ đồ.

Sơ đồ tư duy gồm:

• Người nhận: người có thẩm quyền xử lí vấn đề (ví dụ Ban Giám hiệu nhà trường), đúng với nội dung kiến nghị.
• Vấn đề: nêu rõ vị trí và hiện tượng cụ thể, không chung chung.
• Bằng chứng hoặc tình huống giả định: ghi rõ điều đã quan sát hoặc giả định, không trình bày như sự thật đã kiểm chứng khi chưa có dữ liệu.
• Giải pháp khả thi: nêu việc cần làm, ai phối hợp, thời gian dự kiến.
• Lời cam kết: nhóm học sinh sẽ làm gì để phối hợp, hỗ trợ.
• Nguyên tắc: không đề nghị vượt thẩm quyền; mọi đề xuất phải bảo đảm an toàn cho người học và cây, công trình trong trường.

Trả lời đúng các câu hỏi đọc hiểu, viết nhận xét có chi tiết và lí giải; hiểu cách tự đánh giá theo tiêu chí 10 điểm.

HS làm cặp đôi phần B của Phiếu học tập số 2 (câu 2–7). Đề:
2. Xác định mục đích chính và cách trình bày nổi bật của đoạn văn bản.
3. Nêu hai điều nhóm giữ hoặc ghi để so sánh có cơ sở.
4. Phân biệt dữ kiện quan sát với lời giải thích cơ chế.
5. Tại sao không kết luận mọi cây đều tạo mức chênh như nhau?
6. Tìm một kiến nghị và nêu vì sao cần người chuyên môn.
7. Viết 4–5 câu đánh giá quan niệm “chỉ cần ảnh đẹp là đủ thuyết phục trồng cây”.

Đáp án định hướng (chấp nhận cách diễn đạt khác nếu có lí lẽ, bằng chứng; thang 10 điểm: đáp ứng yêu cầu 3, chi tiết/ví dụ 3, giải thích và tổ chức ý 3, diễn đạt rõ 1):
2. Mục đích: tìm hiểu bóng mát, từ câu hỏi đến phương pháp, kết quả có giới hạn và đề xuất; không chỉ ca ngợi cây.
3. Cùng loại dụng cụ, cùng thời gian; ghi mặt sân, giờ đo, tình trạng gió. Chọn đúng hai điều và giải thích để đối chiếu điều kiện giữa hai vị trí.
4. Dữ kiện: trong buổi đo, nơi có bóng mát hơn. Giải thích: tán lá giảm bức xạ tới bề mặt; không đồng nhất một quan sát với kết luận phổ quát.
5. Mới một buổi, ít vị trí; nhiều yếu tố như gió, độ ẩm, mặt sân, loài cây đều ảnh hưởng.
6. Kiến nghị: tiếp tục quan sát nhiều ngày hoặc hỏi về loài cây, an toàn rễ, cành. Cần chuyên môn để cân nhắc điều kiện và nguy cơ.
7. Ảnh gợi hứng nhưng không thay dữ kiện, điều kiện và an toàn; cần thông tin về nơi trồng, loài, chăm sóc và tác động; không phủ nhận giá trị truyền thông của hình ảnh.

Lập được dàn ý văn bản kiến nghị về một cải thiện môi trường học đường, có người nhận, vấn đề, bằng chứng hoặc tình huống giả định, giải pháp khả thi và lời cam kết; tự kiểm tra và sửa theo tiêu chí.

Đề: Viết văn bản kiến nghị về một cải thiện môi trường học đường em thấy cần thiết. Có người nhận, vấn đề, bằng chứng hoặc tình huống ghi rõ giả định, giải pháp khả thi và lời cam kết; tôn trọng thẩm quyền và an toàn.
HS chọn một vấn đề, lập dàn ý theo phần C của Phiếu học tập số 2; sau đó đổi bài cho bạn cùng bàn và sửa theo bốn tiêu chí: đúng người nhận, vấn đề cụ thể, giải pháp khả thi, lời cam kết và nguyên tắc an toàn.

Dàn ý mẫu:
I. Phần đầu: Kính gửi người nhận (đúng thẩm quyền); tên người viết; nêu lí do viết kiến nghị.
II. Phần nội dung:

• Vấn đề: vị trí và hiện tượng cụ thể.
• Bằng chứng hoặc tình huống giả định: ghi rõ thời gian, cách quan sát hoặc điều giả định.
• Giải pháp khả thi: việc cần làm, người phối hợp, thời gian dự kiến; nêu cách bảo đảm an toàn.
  III. Phần kết: lời cam kết của nhóm học sinh (phối hợp, theo dõi, báo cáo lại); lời cảm ơn.
  Tiêu chí tự kiểm tra: người nhận đúng; có vấn đề và bằng chứng/giả định rõ; giải pháp khả thi và an toàn; có lời cam kết.