NeoEdu
Giáo án Ngữ văn 8
Ngữ vănLớp 8Bài 1. Câu chuyện của lịch sử

Giáo án Viết bài văn kể lại một chuyến đi (tham quan một di tích lịch sử, văn hóa)

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH · 1 tiết (45 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Mục tiêu

1. Kiến thức

  • Nêu được các yêu cầu của bài văn kể lại một chuyến đi tham quan di tích lịch sử, văn hóa: có điểm đến, lí do, trình tự, sự việc đáng nhớ và suy ngẫm, đan xen miêu tả và cảm xúc.
  • Giải thích được vì sao phải ghi rõ tình huống giả định, ghi nguồn cho dữ kiện lịch sử và phân biệt lời hướng dẫn với cảm nhận riêng.
  • Vận dụng được cấu trúc mở – thân – kết để lập dàn ý và viết một đoạn mở hoặc đoạn kết cho bài văn kể chuyến đi.
  • Nhận xét và sửa được một câu nhận xét chung chung bằng câu có chi tiết và lí lẽ.

2. Năng lực

a) Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: tự lập dàn ý theo quy trình, tự đối chiếu tiêu chí và tự sửa bài viết của mình.
  • Giao tiếp và hợp tác: trao đổi nhóm đôi, nêu lí do khi nhận xét bài mẫu và góp ý cho bạn bằng lời lẽ tôn trọng.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: chọn chi tiết và sự việc đáng nhớ để tạo thay đổi nhận thức, từ đó tìm cách diễn đạt riêng.

b) Năng lực đặc thù

  • Năng lực ngôn ngữ: viết đúng thể loại, sắp xếp ý theo trình tự thời gian và không gian; dùng câu có chi tiết cụ thể thay cho lời khen chung chung; nói rõ lí do khi nhận xét bài mẫu.
  • Năng lực văn học: nhận ra cách đan xen miêu tả, cảm xúc và suy ngẫm trong bài kể chuyến đi, từ đó phân biệt được chi tiết tạo cảm xúc với lời khen sáo rỗng.

3. Phẩm chất

  • Chăm chỉ: hoàn thành dàn ý, đoạn viết và phiếu tự sửa đúng thời gian quy định.
  • Trách nhiệm: ghi nguồn cho dữ kiện lịch sử và ghi rõ khi viết tình huống giả định, không bịa tri thức.
  • Trung thực: nhận xét đúng bài viết của bản thân và bạn, không khen chung chung chỉ để động viên.
  • Nhân ái: góp ý cho bạn bằng lời lẽ xây dựng, nêu điểm đạt trước rồi mới nêu điểm cần sửa.

II. Thiết bị dạy học và học liệu

1. Giáo viên

  • Bảng phụ hoặc máy chiếu ghi yêu cầu bài viết, sơ đồ cấu trúc mở – thân – kết và bài mẫu nguyên gốc (tình huống giả định)
  • Phiếu học tập số 1, Phiếu học tập số 2
  • Bút dạ và bảng nhóm
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/8/literature/bai-1-viet-bai-van-ke-lai-mot-chuyen-di-tham-quan-mot-di-tich-lich-su-van-hoa

2. Học sinh

  • Vở ghi, bút, thước
  • Phiếu học tập số 1 (điền theo cặp đôi), bút chì để sửa
  • Giấy nháp để viết đoạn mở hoặc đoạn kết

III. Tiến trình dạy học

Hoạt động 1: Mở đầu · 5 phút

Chuyến đi đáng nhớ

a) Mục tiêu

Kết nối trải nghiệm tham quan của HS với nhiệm vụ viết bài và xác định việc cần làm trong tiết học.

b) Nội dung

GV đặt câu hỏi: “Khi nhắc đến một chuyến tham quan, điều gì khiến em nhớ nhất: một địa điểm, một người, một hành động hay một câu hỏi còn đọng lại?” HS nêu nhanh 2–3 chi tiết trong vở, sau đó đoán xem một bài viết kể chuyến đi cần có những phần nào.

c) Sản phẩm

Danh sách 2–3 chi tiết HS nhớ nhất (ví dụ: âm thanh của sân, một hành động của bạn, một điều thắc mắc). HS nêu được ý ban đầu: bài kể chuyến đi cần có điểm đến, lí do, diễn biến và suy nghĩ sau chuyến đi.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chiếu câu hỏi gợi mở và yêu cầu HS suy nghĩ 1 phút, ghi 2–3 chi tiết nhớ nhất vào vở. GV nói: “Hôm nay chúng ta sẽ biến một chuyến đi thành bài văn có chi tiết và suy ngẫm.”

    Học sinh

    HS đọc câu hỏi, suy nghĩ và ghi nhanh các chi tiết vào vở.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV đi quanh lớp, nhắc HS ghi cụ thể (ví dụ “bức tường đá rêu phong” thay vì “đẹp”).

    Học sinh

    HS ghi chi tiết. Dự kiến: “Em nhớ tiếng ve ở sân đình.” “Em nhớ bạn nhặt rác.” “Em tự hỏi vì sao bia đá được khắc tên.”

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2–3 HS chia sẻ, sau đó hỏi: “Nếu viết bài kể chuyến đi, em sẽ bắt đầu từ đâu?”

    Học sinh

    HS trả lời. Dự kiến: “Em bắt đầu từ lí do đi.” “Em kể theo thứ tự đến – tham quan – về.”

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: bài văn kể chuyến đi không chỉ kể lại việc đã làm mà còn chọn chi tiết đáng nhớ và nêu suy ngẫm; mọi dữ kiện lịch sử cần ghi nguồn hoặc ghi rõ là giả định.

    Học sinh

    HS ghi tên bài học và mục tiêu tiết học vào vở.

Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới · 12 phút

Yêu cầu, cấu trúc và cách tìm ý

a) Mục tiêu

Nắm được yêu cầu của bài văn kể chuyến đi và cách sắp xếp ý theo cấu trúc mở – thân – kết.

b) Nội dung

HS làm việc theo cặp đôi với Phiếu học tập số 1. Các cặp đọc phần yêu cầu, sau đó trả lời ba câu hỏi: (1) Bài viết phải có những yếu tố nào? (2) Phần mở, thân, kết cần kể những gì? (3) Vì sao phải ghi rõ tình huống giả định và ghi nguồn cho dữ kiện lịch sử?

c) Sản phẩm

Phiếu học tập số 1 đã điền. Kiến thức HS rút ra: Bài văn gồm điểm đến, lí do, trình tự, sự việc đáng nhớ và suy ngẫm, đan xen miêu tả và cảm xúc. Mở: hoàn cảnh, lí do đến di tích. Thân: chuẩn bị, di chuyển, hai điểm quan sát, một sự việc tạo thay đổi nhận thức. Kết: điều hiểu thêm và cách ứng xử sau chuyến đi. Ghi nguồn cho dữ kiện lịch sử; phân biệt lời hướng dẫn với cảm nhận riêng; tình huống giả định phải được ghi rõ.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV phát Phiếu học tập số 1 và yêu cầu các cặp đọc phần yêu cầu trên bảng. GV nhấn mạnh: “Chúng ta làm việc hai phút đầu để hiểu đề, sau đó điền phiếu.”

    Học sinh

    HS đọc đề, chia việc trong cặp: một bạn đọc, một bạn ghi.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV đi kiểm tra từng cặp và gợi ý nếu cặp bế tắc: “Lí do đến di tích là thông tin ở phần mở hay phần thân?”

    Học sinh

    HS điền Phiếu số 1. Dự kiến: “Phần mở ghi hoàn cảnh, lí do.” “Phần thân có hai điểm quan sát và một sự việc tạo thay đổi nhận thức.” “Phải ghi rõ nếu là tình huống giả định để người đọc không hiểu nhầm là trải nghiệm thật.”

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời một cặp trình bày cấu trúc ba phần, một cặp khác nêu lí do về nguồn và giả định. GV hỏi thêm: “Vì sao không nên viết ‘di tích rất đẹp’ như một kết luận?”

    Học sinh

    HS trình bày. Dự kiến: “Vì câu đó không có chi tiết và không cho người đọc thấy vì sao đẹp.”

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt sơ đồ cấu trúc mở – thân – kết lên bảng, nhấn mạnh ba điểm: chọn chi tiết có thay đổi nhận thức; ghi nguồn hoặc ghi rõ giả định; phân biệt lời hướng dẫn với cảm nhận riêng.

    Học sinh

    HS hoàn chỉnh phiếu và ghi sơ đồ vào vở.

Hoạt động 3: Luyện tập · 15 phút

Sửa câu chung chung và đọc bài mẫu

a) Mục tiêu

Vận dụng tiêu chí đã học để sửa câu nhận xét chung chung và nhận xét bài mẫu có lí lẽ.

b) Nội dung

Nhiệm vụ 1 (bài 5): Sửa câu “Di tích rất đẹp, rất hay, rất bổ ích.” và giải thích vì sao. Nhiệm vụ 2 (bài 7): Đọc bài mẫu nguyên gốc (tình huống giả định, về Văn Miếu–Quốc Tử Giám), nêu một điểm đạt và một điểm em muốn làm khác, kèm lí do; không viết lại toàn bộ bài mẫu. Làm theo nhóm 4 bạn, mỗi bạn nhận một câu hỏi để trình bày.

c) Sản phẩm

Đáp án bài 5 – đề: “Di tích rất đẹp, rất hay, rất bổ ích.” Sửa: “Khoảng sân yên tĩnh và những dòng tên trên bia khiến tôi đặt câu hỏi về trách nhiệm của người học.” Lí do: câu sửa có chi tiết cụ thể và thể hiện sự thay đổi nhận thức, không chỉ là ba lời khen. Chấp nhận cách sửa khác có lí lẽ và chi tiết.
Đáp án bài 7 – gợi ý: Điểm đạt: đoạn “Qua cổng, nhịp bước của cả nhóm chậm lại” dùng chi tiết không gian và âm thanh để gợi không khí trang nghiêm. Điểm làm khác: phần kết “món quà tốt nhất” còn khái quát; có thể thay bằng một việc làm cụ thể sau chuyến đi, ví dụ đối chiếu dữ kiện với tài liệu của di tích trước khi viết báo cáo, kèm lí do là làm rõ nguồn và tăng tính thuyết phục.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chia lớp thành nhóm 4, phát câu hỏi trên bảng. GV nói: “Mỗi bạn nhận một nhiệm vụ nhỏ; khi trình bày, nhớ nêu lí do.”

    Học sinh

    HS nhận nhiệm vụ, đọc kĩ câu và bài mẫu.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV theo dõi các nhóm, gợi ý: “Câu nào có thể thay bằng chi tiết mà người đọc nhìn thấy hoặc cảm nhận được?”

    Học sinh

    HS thảo luận và viết câu sửa vào giấy nháp. Dự kiến: “Chữ ‘rất đẹp’ không cho biết đẹp ở đâu, nên phải thay bằng chi tiết cụ thể.”

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời đại diện nhóm trình bày; các nhóm khác nhận xét: “Nhóm mình đồng ý vì…” hoặc “Nhóm mình có cách sửa khác vì…”.

    Học sinh

    HS trình bày và phản biện nhau bằng lí lẽ. Dự kiến: “Điểm đạt là đoạn có âm thanh và không gian.” “Điểm làm khác là kết chưa có việc làm cụ thể.”

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: nhận xét về bài văn phải có chi tiết và lí giải; không dùng lời khen chung để thay phân tích. GV nêu đáp án gợi ý trong product và khuyến khích cách nghĩ khác có lí lẽ.

    Học sinh

    HS ghi nhận xét đúng vào vở và sửa câu của mình nếu có.

Hoạt động 4: Vận dụng · 13 phút

Viết đoạn mở và tự sửa theo tiêu chí

a) Mục tiêu

Vận dụng cấu trúc và cách tìm ý để viết đoạn mở hoặc đoạn kết cho chuyến đi của chính HS, sau đó tự đối chiếu và sửa.

b) Nội dung

HS viết một đoạn mở (hoặc đoạn kết) 5–7 câu theo chuyến đi của em hoặc tình huống giả định (ghi rõ “giả định” nếu không phải trải nghiệm thật). Sau đó đổi bài cho bạn cùng bàn, dùng Phiếu học tập số 2 để đối chiếu và nêu ít nhất hai chỗ cần sửa. Đoạn mở cần có hoàn cảnh, lí do đến di tích; đoạn kết cần có điều hiểu thêm và cách ứng xử.

c) Sản phẩm

Một đoạn mở hoặc đoạn kết HS viết hoàn chỉnh, có chi tiết cụ thể và có ghi rõ giả định nếu cần. Phiếu học tập số 2 đã điền, gồm ít nhất hai thay đổi: câu trước sửa, câu sau sửa, lí do. Kiến thức HS rút ra: một câu nhận xét hay một câu kể chỉ có giá trị khi có chi tiết và lí do đi kèm.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV phát Phiếu học tập số 2 và nêu yêu cầu: “Viết trong 6 phút, sau đó đổi bài và sửa trong 4 phút. Đừng quên ghi rõ nếu là giả định.”

    Học sinh

    HS đọc yêu cầu và chuẩn bị giấy nháp.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV đi quanh lớp, nhắc HS dùng chi tiết cụ thể, kiểm tra việc ghi nguồn hoặc ghi giả định.

    Học sinh

    HS viết đoạn mở hoặc kết; đổi bài bạn và đối chiếu tiêu chí. Dự kiến: “Câu này còn chung chung, mình thêm một chi tiết nhìn thấy được.”

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 HS đọc đoạn viết và nêu một chỗ đã sửa, yêu cầu lớp nhận xét bằng một lí do cụ thể.

    Học sinh

    HS đọc và nhận xét. Dự kiến: “Câu sửa có hình ảnh nên dễ hình dung hơn.”

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV nhận xét chung về lỗi thường gặp (lời khen chung, thiếu nguồn, thiếu ghi giả định) và giao nhiệm vụ về nhà.

    Học sinh

    HS ghi nhận xét vào vở và lưu đoạn viết để hoàn thiện.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhiệm vụ: Điền vào bảng theo cặp đôi.

  • Yêu cầu của bài văn kể chuyến đi (điểm đến, lí do, trình tự, sự việc đáng nhớ, suy ngẫm): ……
  • Phần mở: ……
  • Phần thân (chuẩn bị, di chuyển, hai điểm quan sát, một sự việc tạo thay đổi nhận thức): ……
  • Phần kết (điều hiểu thêm, cách ứng xử sau chuyến đi): ……
  • Vì sao phải ghi nguồn cho dữ kiện lịch sử? ……
  • Vì sao phải ghi rõ tình huống giả định? ……
  • Phân biệt lời hướng dẫn với cảm nhận riêng bằng ví dụ: ……

Phiếu học tập số 2

Nhiệm vụ: Đối chiếu đoạn viết của bạn hoặc của em và nêu ít nhất hai thay đổi.

  • Đoạn có ghi rõ điểm đến, lí do đến di tích không? (Có/Chưa)
  • Đoạn có chi tiết cụ thể hoặc chỉ có lời khen chung? Ghi ví dụ: ……
  • Có ghi nguồn hoặc ghi rõ giả định khi cần không? (Có/Chưa)
  • Thay đổi 1: Câu trước sửa: ……; Câu sau sửa: ……; Lí do: ……
  • Thay đổi 2: Câu trước sửa: ……; Câu sau sửa: ……; Lí do: ……

Hướng dẫn về nhà

  • Hoàn thiện bài văn kể lại một chuyến đi tham quan một di tích lịch sử, văn hóa theo dàn ý đã lập: đủ phần mở, thân, kết.
  • Ở phần thân, chọn đúng hai điểm quan sát và một sự việc tạo thay đổi nhận thức; ghi rõ nguồn cho mọi dữ kiện lịch sử hoặc ghi rõ nếu là tình huống giả định.
  • Tự đối chiếu bài viết với các câu hỏi tự kiểm: bài đúng thể loại chưa; chi tiết có nguồn hoặc ghi giả định chưa; mỗi nhận xét đã có lí giải chưa; đã phân biệt bản viết mới với bài mẫu chưa.
  • Truy cập học liệu số NeoEdu (neoedu.vn/learn/8/literature/bai-1-viet-bai-van-ke-lai-mot-chuyen-di-tham-quan-mot-di-tich-lich-su-van-hoa) để xem thêm ví dụ và làm bài tập tương tác trước buổi học sau.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.