Giáo án Ta đi tới

Huy động trải nghiệm và hiểu biết của HS về chiến thắng, hòa bình và sự tri ân, từ đó dẫn dắt vào tiếng nói trữ tình của bài thơ.

HS trả lời hai câu hỏi GV chiếu lên màn hình: (1) Khi nghe “chiến thắng và hòa bình”, em liên tưởng đến điều gì? (2) Vì sao một bài thơ viết về niềm vui chiến thắng vẫn có thể nhắc đến những hi sinh? HS ghi nhanh ý vào vở, sau đó chia sẻ với bạn cùng bàn.

Khoảng 2–3 liên tưởng của mỗi HS (ví dụ: niềm tự hào, kí ức về người đi trước, mong muốn đất nước bình yên). Kết luận dự kiến: niềm vui chiến thắng thường đi cùng biết ơn với những hi sinh đã làm nên hiện tại. Đây là điểm mở đầu để HS tìm hiểu vì sao cảm xúc trong Ta đi tới có chiều sâu.

Phân tích được tác dụng của không gian mở rộng trong việc chuyển cái tôi trữ tình thành cái ta cộng đồng; giải thích quan hệ giữa hình thức không gian và ý nghĩa tình cảm.

HS đọc diễn cảm các đoạn thơ có nhắc đến nhiều miền đất trong SGK, đối chiếu với bản tóm lược. Nhóm 4 HS hoàn thành Phiếu học tập số 1 theo khăn trải bàn: (1) Các địa danh hoặc không gian được nhắc theo thứ tự nào? (2) Chủ thể trữ tình xưng hô như thế nào và điều đó gợi điều gì? (3) Từ một điểm, không gian được mở rộng đến đâu? (4) Vì sao có thể nói cái tôi đã hòa với cái ta cộng đồng? Lưu ý: khi trích dẫn, HS phải đối chiếu với văn bản trong SGK, không chép từ bản tóm lược.

Phiếu học tập số 1 hoàn chỉnh của nhóm, kết luận dự kiến: Hành trình bắt đầu từ cái tôi trữ tình, sau đó mở rộng qua nhiều miền đất nên không gian không còn là nơi chốn riêng lẻ mà trở thành một dải đất chung. Việc các miền đất được nối tiếp trong một bước đi tạo cảm giác cùng lịch sử và cùng khát vọng; vì vậy cái tôi hòa vào cái ta cộng đồng. HS rút ra: không gian mở rộng là hình thức nghệ thuật để thể hiện tình cảm gắn bó và tinh thần thống nhất.

Phân tích được cách bài thơ kết hợp niềm vui với kí ức hi sinh; giải thích chiều sâu biết ơn của cảm xúc.

HS làm việc theo cặp đôi: tìm trong SGK những từ ngữ, hình ảnh thể hiện niềm vui, những từ ngữ hoặc chi tiết gợi nhớ hi sinh. Sau đó, mỗi cặp trả lời: (1) Niềm vui được thể hiện ra sao? (2) Kí ức hi sinh xuất hiện ở đâu và có tác dụng gì? (3) Hai cảm xúc này kết hợp với nhau để tạo ra điều gì trong cảm nhận của người đọc?

Bảng ghi chép của cặp đôi với hai cột: “Niềm vui” và “Kí ức hi sinh”, kèm nhận xét ngắn. Kết luận dự kiến: Niềm vui được thể hiện qua giọng điệu tự tin, hân hoan của cái ta; kí ức hi sinh làm cho niềm vui có chiều sâu và trách nhiệm. Vì vậy, cảm xúc của bài thơ không chỉ hân hoan mà còn có biết ơn, giúp người đọc hiểu rằng hiện tại được xây từ quá khứ.

Giải thích được tác dụng của nhịp thơ và lời gọi hướng về phía trước; nêu được giá trị tình cảm, biểu tượng của địa danh ngoài chức năng xác định nơi chốn.

HS làm việc cá nhân rồi chia sẻ cặp đôi: (1) Nhịp thơ và lời gọi “đi tới” tạo cảm giác gì cho người đọc? (2) Vì sao lời gọi hướng về phía trước vẫn gợi nhớ những hi sinh? (3) Câu hỏi trọng tâm: Các địa danh có tác dụng gì ngoài việc xác định nơi chốn? HS trả lời bằng một đoạn ngắn có lí lẽ dựa trên các phần đã phân tích.

Sơ đồ tư duy ngắn hoặc đoạn 4–5 câu của HS. Kết luận dự kiến: Nhịp thơ và lời gọi tạo khí thế tự tin, niềm tin và thúc giục tiếp nối trách nhiệm. Các địa danh kết nối thành tình cảm gắn bó và khát vọng đất nước thống nhất, cộng đồng cùng bước đi; vì vậy địa danh mang giá trị tình cảm và biểu tượng, không chỉ là thông tin bản đồ.

Củng cố khả năng nhận biết đặc điểm thể loại, nối chi tiết với ý nghĩa và xác định vai trò của hình ảnh trong bài thơ trữ tình chính trị.

HS làm ba bài tập sau: Bài 1: Dựa vào thông tin tác giả, thể loại và cách tổ chức trong ngữ liệu, chọn dạng văn bản phù hợp: A. truyện lịch sử; B. nghị luận văn học; C. văn bản thông tin khoa học; D. thơ trữ tình chính trị. Bài 2: Nối chi tiết với ý nghĩa phân tích (Hành trình đi qua nhiều miền đất; Niềm vui sau chiến thắng gắn kí ức hi sinh; Hướng đi về phía trước). Bài 3: Tiếng nói trữ tình vận động từ đâu tới đâu? A. Từ cộng đồng về sở thích riêng; B. Từ hiện tại chỉ về một làng; C. Từ cái tôi hòa vào bước đi cộng đồng; D. Từ chiến thắng sang phủ nhận hi sinh. Làm cá nhân 5 phút, sau đó đối chiếu cặp đôi. Có thể kiểm tra nhanh trên trang bài tập tương tác NeoEdu nếu lớp có thiết bị.

Đáp án: Bài 1: D (thơ trữ tình chính trị). Đối chiếu cách biểu đạt, cấu trúc và mục đích đã mô tả, không chỉ dựa vào tên tác giả. Bài 2: Hành trình đi qua nhiều miền đất – Không gian mở rộng giúp cái tôi hòa với cái ta cộng đồng. Niềm vui sau chiến thắng gắn kí ức hi sinh – Cảm xúc không chỉ hân hoan mà còn có chiều sâu biết ơn. Hướng đi về phía trước – Nhịp vận động tạo niềm tin và lời thúc giục tiếp nối trách nhiệm. Bài 3: C (từ cái tôi hòa vào bước đi cộng đồng; hành trình cá nhân mở rộng thành bước đi của nhân dân qua các miền đất).

Vận dụng cách đọc đặc điểm thơ trữ tình chính trị để nói về một ý nghĩa của bài thơ, gắn với hiểu biết và trải nghiệm của bản thân một cách phù hợp.

HS nói trong 1–2 phút, trả lời câu hỏi: Từ bài Ta đi tới, em rút ra ý nghĩa nào về cách nhìn quá khứ và hiện tại? Yêu cầu: nêu rõ điều văn bản cho thấy trước, sau đó nêu liên hệ riêng; không biến một nhân vật hay hoàn cảnh thành lời phán xét.

Một đến hai lời phát biểu của HS theo mẫu: “Bài thơ cho thấy … (điều văn bản thể hiện qua chi tiết cụ thể). Em nghĩ điều đó gợi cho mình … (liên hệ phù hợp).” Kết luận dự kiến: niềm vui của hiện tại cần được nhìn cùng biết ơn quá khứ và ý thức tiếp nối trách nhiệm.