Giáo án Bài 7. Trình bày dữ liệu bằng biểu đồ

HS nhận ra biểu đồ được dùng để trả lời câu hỏi gì và bước đầu thấy vai trò của việc chọn đúng loại biểu đồ.

GV chiếu lần lượt ba hình minh họa đơn giản (một biểu đồ cột so sánh ba tổ, một biểu đồ đường theo tuần, một biểu đồ tròn chia phần trong tổng). GV hỏi: “Mỗi biểu đồ trả lời câu hỏi gì?” và “Vì sao em nghĩ người ta chọn loại biểu đồ này?”. HS suy nghĩ cá nhân 1 phút rồi trả lời miệng.

HS nêu được: biểu đồ cột dùng để so sánh các nhóm; biểu đồ đường dùng để theo dõi thay đổi theo thời gian; biểu đồ tròn dùng để thể hiện từng phần trong tổng. GV ghi nhanh ba cặp “loại biểu đồ – câu hỏi” lên bảng để làm nền cho hoạt động sau.

HS nêu được tác dụng của biểu đồ cột, đường, tròn và giải thích được vì sao phải chọn biểu đồ theo câu hỏi cần trả lời.

HS làm việc theo cặp với Phiếu học tập số 1. Mỗi cặp đọc ba tình huống dữ liệu giả định và chọn loại biểu đồ phù hợp, giải thích lí do. Đồng thời HS xem phần “Hiểu cách hoạt động” trên trang NeoEdu để đối chiếu. Ba tình huống: (1) so sánh số sách của ba tổ; (2) theo dõi số sách của một tổ trong 5 tuần; (3) xem mỗi tổ đóng góp bao nhiêu phần trong tổng số sách của lớp.

Đáp án phiếu số 1: Tình huống (1) dùng biểu đồ cột vì cần so sánh nhóm. Tình huống (2) dùng biểu đồ đường vì cần thể hiện biến đổi theo chuỗi thời gian. Tình huống (3) dùng biểu đồ tròn vì cần thể hiện phần trong tổng. Kiến thức HS rút ra: chọn loại biểu đồ theo câu hỏi; biểu đồ phải có tiêu đề, nhãn và đơn vị; trục bị cắt hoặc hiệu ứng 3D có thể làm sai cảm nhận; không được coi tổng là một phần ngang hàng với các phần.

HS vận dụng được các thao tác tạo biểu đồ cột từ bảng dữ liệu mẫu, đặt được tiêu đề, nhãn, đơn vị và đối chiếu kết quả.

GV làm mẫu trên máy chiếu theo bốn bước của bài: (1) nhập nhãn tổ A, B, C và ba số 12, 18, 15 vào bảng; (2) chọn vùng dữ liệu không gồm hàng tổng; (3) chèn biểu đồ cột với trục số bắt đầu từ 0; (4) đặt tiêu đề “Sách quyên góp theo tổ (dữ liệu mẫu)”, trục ngang là các tổ, trục dọc là số quyển, đối chiếu độ cao cột. Sau đó HS thực hiện trên máy với cùng dữ liệu. Phiếu học tập số 2 gồm bảng kiểm để HS tự đánh dấu.

Sản phẩm HS: tệp biểu đồ cột có tiêu đề “Sách quyên góp theo tổ (dữ liệu mẫu)”; trục ngang A, B, C; trục dọc ghi đơn vị quyển; ba cột cao 12, 18, 15. Nhận xét đúng: B cao nhất, C đứng giữa, A thấp nhất. Tổng 45 không được thêm thành cột thứ tư khi so sánh các tổ. HS lưu tệp với tên rõ nghĩa, ví dụ “Bai7_SachToA_B_C”.

HS củng cố cách chọn biểu đồ, nhận biết tổng không phải một nhóm và sắp xếp đúng các bước tạo biểu đồ.

HS làm nhanh các câu 2 đến 7 của bài tập trong sách và kiểm tra trên trang bài tập tương tác NeoEdu. GV yêu cầu HS giải thích ngắn lí do đối với câu 5 và câu 7.

Đáp án: Câu 2: A (cột, cho thấy chênh lệch theo nhóm). Câu 3: B (12 + 18 + 15 = 45). Câu 4: Đúng (ghi đơn vị giúp biết số biểu diễn gì). Câu 5: Sai (tổng không phải là một tổ). Câu 6: Trục ngang – các nhóm so sánh; Trục dọc – giá trị số và đơn vị; Chú giải – ý nghĩa chuỗi dữ liệu. Câu 7: Nhập nhãn tổ và ba số vào bảng → Chọn vùng không gồm hàng tổng → Chèn biểu đồ cột có trục số bắt đầu 0 → Đặt tiêu đề, nhãn và đối chiếu độ cao cột.

HS tạo hoặc đánh giá một sản phẩm biểu đồ cụ thể, giải thích kết quả và kiểm tra điều kiện áp dụng.

HS tạo biểu đồ cột cho dữ liệu giả định của bài tập 8 (A 12 quyển, B 18 quyển, C 15 quyển; tiêu đề và trục có đơn vị quyển), hoặc đánh giá sản phẩm của bạn theo thang điểm. Thang điểm: dữ liệu 0,3; loại biểu đồ 0,2; trục và nhãn 0,3; đối chiếu 0,2. Nếu còn thời gian, HS trả lời bài tập 9: theo dõi số sách của một tổ trong 5 tuần thì chọn biểu đồ nào và cần thêm gì.

Sản phẩm mẫu đạt điểm tối đa: biểu đồ cột có tiêu đề “Sách quyên góp theo tổ (dữ liệu mẫu)”, trục ngang A, B, C, trục dọc quyển, ba cột 12, 18, 15; nhận xét B cao nhất, C đứng giữa, A thấp nhất. Đáp án bài 9: biểu đồ đường vì phù hợp xu hướng theo thời gian; cần nhãn tuần theo thứ tự, số sách từng tuần và giữ đơn vị quyển.