Giáo án Bài 6. Sắp xếp và lọc dữ liệu

Tạo tình huống để HS nhận ra nhu cầu sắp xếp và lọc dữ liệu, đồng thời thấy rủi ro khi chỉ sắp một cột.

GV trình chiếu bảng giả định Tên–Lớp–Điểm gồm bốn dòng An–8A–8; Bình–8B–6; Chi–8A–9; Dung–8B–8. GV đặt câu hỏi: (1) Nếu chỉ sắp riêng cột Điểm từ cao đến thấp thì chuyện gì xảy ra với cột Tên? (2) Làm thế nào để chỉ xem các bạn lớp 8A có điểm từ 8 trở lên mà không làm mất bạn nào khỏi bảng?

HS nêu được: Sắp riêng cột Điểm sẽ làm tên không còn khớp với điểm của đúng bạn đó. Muốn xem riêng một nhóm thì cần lọc theo điều kiện, và dữ liệu bị ẩn chứ không mất đi. Từ đó HS xác định nhiệm vụ của bài: sắp xếp và lọc dữ liệu đúng cách.

Giải thích được khái niệm sắp xếp theo khóa chính và khóa phụ, và thực hiện được sắp điểm giảm trên toàn bảng.

HS làm việc theo nhóm cặp, hoàn thành Phiếu học tập số 1, phần A. Nhiệm vụ: (1) Chọn toàn bảng gồm hàng tiêu đề, sắp xếp theo cột Điểm giảm dần. (2) Khi hai bạn cùng điểm, sắp thêm khóa phụ là Tên tăng dần. (3) Nêu vai trò của khóa chính và khóa phụ. (4) Vì sao phải chọn cả hàng chứ không chỉ chọn một cột.

Kết quả sắp xếp: Chi–8A–9; An–8A–8; Dung–8B–8; Bình–8B–6. Khóa chính là Điểm giảm dần; khóa phụ là Tên tăng dần, nên An đứng trước Dung. Sắp xếp chỉ đổi thứ tự các bản ghi và giữ nguyên quan hệ tên–lớp–điểm trong từng hàng. Kết luận: Sắp xếp là đổi thứ tự bản ghi theo một hoặc nhiều khóa.

Giải thích được lọc chỉ hiển thị bản ghi thỏa điều kiện, không xóa dữ liệu, và thực hiện được lọc theo nhiều điều kiện.

HS tiếp tục Phiếu học tập số 1, phần B. Nhiệm vụ: (1) Bật lọc trên bảng và lọc lớp 8A. (2) Thêm điều kiện điểm $\geq 8$, ghi các bạn còn hiển thị. (3) Bỏ lọc và kiểm tra có đủ bốn dòng không. (4) Trả lời: dòng không thỏa điều kiện có bị xóa không?

Lọc lớp 8A: An–8A–8 và Chi–8A–9. Lọc lớp 8A và điểm $\geq 8$: vẫn là An và Chi. Bình và Dung chỉ bị ẩn, khi bỏ lọc đủ bốn dòng. Kết luận: Lọc chỉ hiển thị các bản ghi thỏa điều kiện; dữ liệu không bị xóa. Điều kiện lọc là tiêu chuẩn để hiển thị dòng.

Vận dụng được quy trình sắp xếp và lọc nhiều điều kiện, phân biệt đúng sai các khái niệm đã học.

HS làm việc cá nhân rồi đối chiếu cặp đôi, dùng bài tập tương tác trên trang NeoEdu. Nhiệm vụ: (1) Chọn đáp án đúng cho câu hỏi: Lọc làm gì với dòng không thỏa điều kiện? A. Ẩn khỏi kết quả xem; B. Luôn xóa vĩnh viễn; C. Đổi điểm thành 0; D. Đổi tên. (2) Với bảng An–8A–8; Bình–8B–6; Chi–8A–9; Dung–8B–8, lọc lớp 8A và điểm $\geq 8$ rồi sắp điểm giảm: ai đứng đầu? A. An; B. Chi; C. Bình; D. Dung. (3) Nhận xét: Nên sắp riêng cột điểm để tên giữ nguyên. (4) Nhận xét: Bỏ lọc có thể hiện lại các dòng không thỏa. (5) Lọc $\text{Điểm} \geq 8$ không giới hạn lớp, rồi sắp điểm giảm, tên tăng cho điểm bằng nhau. Kết quả?

Đáp án: (1) A – dữ liệu còn, chỉ tạm ẩn. (2) B – Chi có 9, cao hơn An có 8. (3) Sai – sắp riêng sẽ ghép sai tên và điểm. (4) Đúng – lọc không xóa dòng. (5) Chi–9; An–8; Dung–8 (Bình 6 bị ẩn; An đứng trước Dung theo tên). Ghép khái niệm: Khóa chính là tiêu chí sắp ưu tiên; khóa phụ là tiêu chí khi khóa chính bằng nhau; điều kiện lọc là tiêu chuẩn hiển thị dòng.

Vận dụng được sắp xếp và lọc để xử lí một bảng dữ liệu mới, đánh giá được sản phẩm theo tiêu chí.

Về nhà, HS tạo bảng Tên–Lớp–Điểm gồm ít nhất 6 bản ghi giả định (không dùng dữ liệu thật của bạn bè). Thực hiện: (1) Chọn toàn bảng gồm hàng tiêu đề; (2) lọc theo lớp và điểm theo yêu cầu tự đặt; (3) sắp điểm giảm, khóa phụ là tên; (4) bỏ lọc và kiểm tra đủ số bản ghi. Ghi lại kết quả và giải thích vì sao không làm mất dữ liệu.

Sản phẩm là một tệp bảng tính lưu với tên rõ nghĩa, kèm đoạn mô tả 3–5 dòng gồm: điều kiện lọc đã dùng, khóa sắp xếp, kết quả sau lọc và sau khi bỏ lọc. Thang đánh giá 1 điểm: phạm vi chọn đúng (0,2); điều kiện lọc đúng (0,3); kết quả sắp xếp đúng (0,3); không xóa dữ liệu, có kiểm tra lại (0,2).