NeoEdu
Giáo án Lịch sử và Địa lí 8
Lịch sử và Địa líLớp 8Phần 3. Lịch sử · Chương 3: Việt Nam từ đầu thế kỉ XVI đến thế kỉ XVIII

Giáo án Bài 5. Cuộc xung đột Nam – Bắc triều và Trịnh – Nguyễn

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH · 1 tiết (45 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Mục tiêu

1. Kiến thức

  • Nêu được mốc thời gian chính của Nam–Bắc triều: 1527 Mạc Đăng Dung lập nhà Mạc; 1533 hình thành lực lượng Nam triều phục dựng nhà Lê ở Thanh Hóa; 1592 Nam triều chiếm Thăng Long, nhà Mạc còn tồn tại ở Cao Bằng một thời gian.
  • Giải thích được vì sao Nam–Bắc triều là tranh chấp chính trị trong lịch sử Đại Việt, không phải chiến tranh giữa hai quốc gia hiện đại.
  • Nêu được diễn biến chính của Trịnh–Nguyễn: Nguyễn Hoàng vào trấn thủ Thuận Hóa năm 1558; chiến tranh Trịnh–Nguyễn diễn ra từ 1627 đến 1672; hai bên lấy sông Gianh làm ranh giới chủ yếu, hình thành Đàng Ngoài và Đàng Trong.
  • Giải thích được nguyên nhân cốt lõi của Trịnh–Nguyễn là tranh quyền lợi giữa các tập đoàn phong kiến, không phải khác biệt nguồn gốc dân tộc; nêu được hậu quả gồm tổn thất người và của, sinh kế gián đoạn, đất nước chia cắt, nhưng mỗi vùng vẫn tiếp tục biến đổi kinh tế, văn hóa.
  • Vận dụng được kiến thức đã học để sửa sai các mốc thời gian, liên hệ và nhận định đúng về hai xung đột.

2. Năng lực

a) Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: chủ động đọc kênh kiến thức trong sách, phiếu học tập và trang bài học NeoEdu để tự kiểm tra mốc thời gian, sự kiện đã ghi.
  • Giao tiếp và hợp tác: trao đổi, thống nhất nội dung trong nhóm và trình bày kết quả, nhận xét bài làm của nhóm bạn bằng lập luận có dẫn chứng.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: phân biệt kết quả với suy luận, đề xuất cách diễn đạt đúng khi xây dựng lời thuyết minh cho sơ đồ hai xung đột.

b) Năng lực đặc thù

  • Nhận thức khoa học lịch sử và địa lí: xác định đúng trình tự thời gian và phạm vi không gian của Nam–Bắc triều và Trịnh–Nguyễn; nhận biết tính chất tranh chấp quyền lực của các tập đoàn phong kiến trong lịch sử Đại Việt.
  • Tìm hiểu lịch sử và địa lí: khai thác lược đồ, mốc thời gian và đoạn tư liệu trong bài để nêu nguyên nhân, diễn biến, kết quả và hậu quả của hai xung đột.
  • Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học: sửa bảng sự kiện bị sai, nhận xét đúng ý kiến “hai miền không thể chung sống” và viết lời thuyết minh ngắn cho sơ đồ.

3. Phẩm chất

  • Trung thực: ghi đúng mốc thời gian và kết quả của từng xung đột, không tự thêm dữ kiện ngoài bài khi trả lời.
  • Trách nhiệm: hoàn thành đầy đủ phiếu học tập cá nhân và phần việc được giao trong nhóm; kiểm tra lại đáp án trước khi nộp.
  • Yêu nước: nhận thức được hai xung đột là tranh chấp trong lịch sử dân tộc, cần tránh định kiến và biết trân trọng sự thống nhất của đất nước.

II. Thiết bị dạy học và học liệu

1. Giáo viên

  • Thẻ tự viết: A–Nam/Bắc triều, B–Trịnh/Nguyễn và các thẻ mốc thời gian 1527, 1533, 1592, 1627–1672, 1558.
  • Lược đồ Đại Việt thế kỉ XVI–XVII thể hiện Thăng Long, Thanh Hóa, Cao Bằng, Thuận Hóa và sông Gianh.
  • Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 (in sẵn cho mỗi học sinh hoặc chiếu lên màn hình).
  • Máy chiếu, bảng phụ, học liệu số NeoEdu: neoedu.vn/learn/8/history_geo/lich-su-bai-5-cuoc-xung-dot-nam-bac-trieu-va-trinh-nguyen (bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác).

2. Học sinh

  • Sách Lịch sử và Địa lí 8, vở ghi, bút chì, bút màu.
  • Bút dạ và một tờ giấy A4 hoặc bảng nhóm để trình bày sản phẩm.

III. Tiến trình dạy học

Hoạt động 1: Mở đầu · 5 phút

Sắp xếp mốc thời gian và đặt câu hỏi về hai xung đột

a) Mục tiêu

Tạo tình huống để HS nhận ra các mốc 1527, 1533, 1592, 1627 thuộc hai giai đoạn khác nhau và xác định vấn đề cần tìm hiểu trong bài.

b) Nội dung

GV treo bốn thẻ mốc 1527, 1533, 1592, 1627–1672 lên bảng không theo thứ tự. HS quan sát, sắp xếp lại theo thứ tự thời gian và trả lời câu hỏi: “Các mốc này thuộc cuộc xung đột nào? Vì sao không thể đặt chung một mốc khởi đầu cho cả hai xung đột?”

c) Sản phẩm

Thứ tự đúng: 1527 (Mạc Đăng Dung lập nhà Mạc) → 1533 (Nam triều hình thành, phục dựng nhà Lê) → 1592 (Nam triều chiếm Thăng Long) → 1627–1672 (chiến tranh Trịnh–Nguyễn). Kết luận ban đầu: Nam–Bắc triều bắt đầu từ 1527, còn Trịnh–Nguyễn bắt đầu từ 1627; hai xung đột khác nhau về thời gian và chủ thể.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV treo bốn thẻ mốc không theo thứ tự, nêu yêu cầu: sắp xếp theo thời gian, đánh dấu thẻ nào thuộc Nam–Bắc triều, thẻ nào thuộc Trịnh–Nguyễn.

    Học sinh

    HS quan sát thẻ mốc, suy nghĩ cá nhân trong 1 phút, ghi nhanh vào vở.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV mời 2 HS lên bảng sắp xếp; các HS còn lại nhận xét. GV bao quát, gợi ý: “Mốc nào đánh dấu việc lập nhà Mạc?”

    Học sinh

    HS lên bảng sắp xếp 1527 → 1533 → 1592 → 1627; các bạn khác đối chiếu với vở của mình.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV hỏi: “Vì sao em nghĩ 1627 không phải mốc khởi đầu của Nam–Bắc triều?”

    Học sinh

    Dự kiến HS trả lời: “Vì 1627 là năm bắt đầu chiến tranh Trịnh–Nguyễn, còn Nam–Bắc triều đã có từ 1527.”

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: có hai xung đột khác nhau về thời gian, chủ thể; nêu vấn đề chính của bài là tìm hiểu từng xung đột và mối quan hệ giữa chúng.

    Học sinh

    HS ghi tựa bài và câu hỏi định hướng vào vở.

Hoạt động 2.1: Hình thành kiến thức mới · 15 phút

Nam–Bắc triều: từ nhà Mạc đến khi Nam triều chiếm Thăng Long

a) Mục tiêu

HS nêu được bối cảnh, mốc thời gian, diễn biến chính và kết quả của Nam–Bắc triều; giải thích được vì sao đây là tranh chấp chính trị trong lịch sử Đại Việt.

b) Nội dung

HS hoạt động nhóm 4 theo kĩ thuật mảnh ghép: mỗi HS đọc nội dung về một giai đoạn (Bối cảnh và 1527; 1533 và Nam triều; 1592 và kết quả) rồi báo cáo cho nhóm. Nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 1. Câu hỏi GV đặt ra: (1) Đầu thế kỉ XVI, triều Lê sơ có tình hình gì? (2) Vì sao 1527 là mốc Bắc triều hình thành? (3) Lực lượng Nam triều hình thành ở đâu và vì sao có tên gọi này? (4) Năm 1592 có ý nghĩa như thế nào và nhà Mạc còn tồn tại ở đâu? (5) Vì sao không gọi Nam–Bắc triều là chiến tranh giữa hai quốc gia hiện đại?

c) Sản phẩm

Phiếu học tập số 1 hoàn chỉnh gồm: Bối cảnh: triều Lê sơ suy yếu, tranh chấp quyền lực và nổi dậy làm trật tự chính trị bất ổn. Diễn biến: 1527 Mạc Đăng Dung lập nhà Mạc (Bắc triều); 1533 lực lượng phục dựng nhà Lê hình thành Nam triều ở Thanh Hóa; 1592 Nam triều chiếm Thăng Long, nhà Mạc rút khỏi trung tâm nhưng còn tồn tại ở Cao Bằng một thời gian. Kết quả và nhận xét: đây là tranh chấp chính trị trong lịch sử Đại Việt, không phải chiến tranh giữa hai quốc gia hiện đại.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chia lớp thành các nhóm 4, phát Phiếu học tập số 1, giao mỗi thành viên một phần nội dung để đọc trong sách (3 phút). Nhắc: đọc kĩ mốc thời gian, không suy đoán thêm.

    Học sinh

    HS nhận nhiệm vụ, đọc phần sách được phân công, gạch chân mốc thời gian và từ khóa.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV tổ chức mảnh ghép: HS cùng phần nội dung họp nhóm chuyên gia trong 2 phút, sau đó quay về nhóm gốc để chia sẻ. GV đi quan sát, hỗ trợ nhóm còn lúng túng.

    Học sinh

    HS chia sẻ kiến thức trong nhóm, điền Phiếu học tập số 1 theo từng mục.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 nhóm trình bày; yêu cầu nhóm khác nhận xét về mốc thời gian. GV hỏi thêm: “Vì sao chúng ta gọi Nam triều là lực lượng ‘phục dựng nhà Lê’?”

    Học sinh

    Dự kiến HS trả lời: “Vì Nam triều là lực lượng lấy danh nghĩa phục dựng nhà Lê, hình thành ở Thanh Hóa năm 1533, đối lập với nhà Mạc ở Bắc.” Một nhóm khác nói thêm: “Năm 1592 Nam triều chiếm Thăng Long nhưng nhà Mạc vẫn còn ở Cao Bằng một thời gian.”

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: Nam–Bắc triều là tranh chấp chính trị trong nội bộ Đại Việt thế kỉ XVI; mốc 1592 chỉ rõ Nam triều chiếm trung tâm Thăng Long, không đồng nghĩa mọi lực lượng nhà Mạc biến mất ngay. Ghi nhớ: 1527 – 1533 – 1592.

    Học sinh

    HS hoàn thiện Phiếu học tập số 1 và ghi kết luận chốt vào vở.

Hoạt động 2.2: Hình thành kiến thức mới · 12 phút

Trịnh–Nguyễn: chia cắt Đàng Ngoài và Đàng Trong

a) Mục tiêu

HS nêu được quá trình hình thành thế lực Trịnh và Nguyễn, diễn biến chiến tranh 1627–1672, ranh giới sông Gianh; giải thích được nguyên nhân và hậu quả của xung đột.

b) Nội dung

HS làm việc theo cặp đôi, khai thác lược đồ và đoạn kiến thức trong sách, hoàn thành Phiếu học tập số 2. Câu hỏi GV đặt ra: (1) Nguyễn Hoàng vào trấn thủ Thuận Hóa năm nào và tạo điều kiện gì cho sự phát triển của chúa Nguyễn? (2) Chiến tranh Trịnh–Nguyễn diễn ra trong khoảng thời gian nào? (3) Ranh giới chủ yếu giữa hai bên là ở đâu? (4) Đàng Ngoài và Đàng Trong do ai cai quản? (5) Nguyên nhân quan trọng của xung đột là gì: khác biệt nguồn gốc dân tộc hay tranh quyền lợi giữa các tập đoàn phong kiến? (6) Nêu hậu quả và cho biết vì sao mỗi vùng vẫn tiếp tục phát triển.

c) Sản phẩm

Phiếu học tập số 2 gồm: Thế lực hình thành: Nguyễn Hoàng vào trấn thủ Thuận Hóa năm 1558, tạo cơ sở riêng ở phía Nam; Trịnh nắm quyền ở Đàng Ngoài bên cạnh vua Lê. Diễn biến: chiến tranh Trịnh–Nguyễn diễn ra nhiều lần từ 1627 đến 1672; ranh giới chủ yếu là sông Gianh. Kết quả: đất nước chia cắt lâu dài, Đàng Ngoài do chúa Trịnh cai quản, Đàng Trong do chúa Nguyễn cai quản. Nguyên nhân: tranh quyền lợi giữa các tập đoàn phong kiến, không phải khác biệt nguồn gốc dân tộc. Hậu quả: tổn thất người và của, sinh kế gián đoạn, đất nước chia cắt; nhưng mỗi vùng vẫn tiếp tục biến đổi kinh tế, văn hóa, không hoàn toàn ngừng phát triển.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chiếu lược đồ, phát Phiếu học tập số 2, yêu cầu cặp đôi đọc sách và chỉ trên lược đồ vị trí Thuận Hóa, sông Gianh, Đàng Ngoài, Đàng Trong.

    Học sinh

    HS nhận phiếu, cùng đọc sách và chỉ lược đồ, thống nhất vai: một bạn ghi, một bạn kiểm tra mốc thời gian.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV theo dõi, nhắc các cặp phân biệt rõ hai nguyên nhân có thể bị nhầm (khác biệt dân tộc và tranh quyền lợi), không tự suy diễn.

    Học sinh

    HS điền phiếu, đối chiếu đáp án với bạn cùng bàn.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 cặp trình bày; hỏi: “Vì sao nói chia cắt không có nghĩa là ngừng phát triển hoàn toàn?”

    Học sinh

    Dự kiến HS trả lời: “Vì mỗi vùng vẫn có sự biến đổi về kinh tế và văn hóa, dù đất nước bị chia cắt và chịu tổn thất.”

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: Trịnh–Nguyễn là tranh chấp quyền lực giữa hai tập đoàn phong kiến; chiến tranh 1627–1672 và sông Gianh là hai dấu mốc then chốt; hậu quả gồm tổn thất và chia cắt.

    Học sinh

    HS sửa và hoàn thiện phiếu, ghi kết luận vào vở.

Hoạt động 3: Luyện tập · 8 phút

Sửa sai bảng sự kiện và chọn đáp án đúng

a) Mục tiêu

HS vận dụng mốc thời gian và sự kiện để chọn đáp án đúng, sửa sai các liên hệ trong bảng, rèn kĩ năng phân biệt sự kiện với suy đoán.

b) Nội dung

HS làm bài tập cá nhân trong 4 phút (đề 2, 4, 8 trong bộ bài tập của bài), sau đó đổi chéo vở với bạn để kiểm tra. Đề bài: (1) Mô tả nào phù hợp với “1527”? A. Hình thành lực lượng Nam triều phục dựng nhà Lê; B. Mạc Đăng Dung lập nhà Mạc; C. Nam triều chiếm Thăng Long; D. Chiến tranh Trịnh–Nguyễn. (2) Kiểm tra từng liên hệ: a) 1527: Mạc Đăng Dung lập nhà Mạc; b) 1533: Nam triều chiếm Thăng Long; c) 1592: Hình thành lực lượng Nam triều phục dựng nhà Lê; d) 1627–1672: Chiến tranh Trịnh–Nguyễn. (3) Địa điểm nào gắn ranh giới chủ yếu của sự chia cắt Trịnh–Nguyễn? A. Sông Gianh; B. Sông Hồng; C. Sông Tiền; D. Sông Mã.

c) Sản phẩm

Đáp án: (1) B – Mạc Đăng Dung lập nhà Mạc. (2) a) Đúng; b) Sai, sửa thành “1533: Hình thành lực lượng Nam triều phục dựng nhà Lê”; c) Sai, sửa thành “1592: Nam triều chiếm Thăng Long”; d) Đúng. Kết quả: 2 ý đúng (a, d), 2 ý sai (b, c). (3) A – Sông Gianh, ranh giới Đàng Ngoài – Đàng Trong sau giai đoạn giao chiến.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chiếu ba câu hỏi, yêu cầu HS làm cá nhân trong 4 phút, ghi đáp án và lí do ngắn gọn vào vở.

    Học sinh

    HS đọc đề, làm bài cá nhân, nhớ lại mốc thời gian đã học ở hoạt động trước.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV yêu cầu HS đổi vở với bạn cùng bàn để kiểm tra chéo, đối chiếu với đáp án trên màn hình sau khi các cặp hoàn thành.

    Học sinh

    HS đổi vở, chấm chéo, sửa lại những chỗ sai bằng bút khác màu.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV gọi 2 HS đọc đáp án ý (2), giải thích vì sao b và c sai; hỏi: “Mũi tên trong bảng có phải quan hệ nguyên nhân không?”

    Học sinh

    Dự kiến HS trả lời: “Không, các mốc chỉ thể hiện thời gian và sự kiện đi kèm, không phải quan hệ nhân quả.”

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt đáp án và nhấn mạnh: mỗi mốc gắn đúng một sự kiện; đọc kĩ đề để không hoán đổi mô tả giữa các mốc.

    Học sinh

    HS sửa lỗi sai trong vở, ghi lại các mốc dễ nhầm.

Hoạt động 4: Vận dụng · 5 phút

Nhận xét ý kiến “người hai miền không thể chung sống” bằng dữ kiện

a) Mục tiêu

HS đọc dữ kiện, phân biệt kết quả với suy luận và đưa ra nhận xét có điều kiện, đúng nguồn về nguyên nhân hai xung đột.

b) Nội dung

GV nêu tình huống: “Một nhóm bạn cho rằng Nam–Bắc triều và Trịnh–Nguyễn đều bắt đầu từ 1627 và do người hai miền vốn không thể chung sống. Em hãy nhận xét ý kiến này và viết lời thuyết minh ngắn (2 dòng) cho sơ đồ hai xung đột, phân biệt triều đình với người dân.” HS làm theo cặp đôi trong 3 phút.

c) Sản phẩm

Nhận xét: ý kiến chưa đúng vì Nam–Bắc triều bắt đầu từ 1527 (lập nhà Mạc), còn Trịnh–Nguyễn có chiến tranh từ 1627 đến 1672; nguyên nhân là tranh quyền lực giữa các tập đoàn phong kiến, không phải do bản chất của cư dân hai miền. Lời thuyết minh: Dòng 1: Nam–Bắc triều là cuộc tranh chấp giữa lực lượng nhà Mạc và lực lượng phục dựng nhà Lê trong thế kỉ XVI. Dòng 2: Trịnh–Nguyễn là tranh chấp giữa hai tập đoàn phong kiến, dẫn tới chiến tranh 1627–1672 và chia cắt lâu dài; người dân là đối tượng chịu tổn thất chứ không phải nguyên nhân của xung đột.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV đọc tình huống, nhắc HS chỉ dựa vào mốc thời gian và nguyên nhân đã học, không quy trách nhiệm cho cư dân một vùng.

    Học sinh

    HS đọc tình huống, thảo luận cặp đôi để tìm căn cứ bác bỏ hoặc chấp nhận ý kiến.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV đi quanh lớp, gợi ý: “Ý kiến này nhầm mốc thời gian nào? Có dữ kiện nào cho thấy nguyên nhân khác?”

    Học sinh

    HS viết nhận xét và lời thuyết minh 2 dòng vào vở hoặc giấy nháp.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 cặp đọc sản phẩm; yêu cầu nhận xét đã phân biệt kết quả với suy luận chưa.

    Học sinh

    Dự kiến HS đọc: “Ý kiến chưa đúng vì 1627 là năm bắt đầu chiến tranh Trịnh–Nguyễn, không phải mốc của Nam–Bắc triều; nguyên nhân là tranh quyền lợi giữa các tập đoàn phong kiến.”

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: nhận định về dân tộc cần dựa trên dữ kiện, không khái quát hóa; hai xung đột đều là tranh chấp chính trị trong lịch sử Đại Việt, cần nhìn nhận khách quan, đoàn kết dân tộc.

    Học sinh

    HS ghi lại nhận định đúng vào vở.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nam–Bắc triều (thế kỉ XVI)

  • Bối cảnh: Triều Lê sơ suy yếu, tranh chấp quyền lực và nổi dậy làm trật tự chính trị bất ổn như thế nào?
  • 1527: Mạc Đăng Dung lập nhà Mạc → hình thành Bắc triều.
  • 1533: Lực lượng phục dựng nhà Lê hình thành Nam triều ở đâu? Vì sao gọi là Nam triều?
  • 1592: Nam triều chiếm Thăng Long; nhà Mạc rút khỏi trung tâm nhưng còn tồn tại ở đâu, trong bao lâu?
  • Nhận xét: Vì sao không gọi Nam–Bắc triều là chiến tranh giữa hai quốc gia hiện đại?

Phiếu học tập số 2

Trịnh–Nguyễn (1558–1672)

  • Nguyễn Hoàng vào trấn thủ Thuận Hóa năm: ……
  • Trịnh nắm quyền ở: ……; Nguyễn cai quản: ……
  • Chiến tranh Trịnh–Nguyễn diễn ra từ năm …… đến năm ……
  • Ranh giới chủ yếu giữa hai bên: ……
  • Nguyên nhân quan trọng: (Chọn) khác biệt nguồn gốc dân tộc / tranh quyền lợi giữa các tập đoàn phong kiến
  • Hậu quả: tổn thất người và của; sinh kế gián đoạn; đất nước chia cắt. Vì sao mỗi vùng vẫn tiếp tục biến đổi kinh tế, văn hóa?

Hướng dẫn về nhà

  • Hoàn thiện lời thuyết minh ngắn cho sơ đồ hai xung đột Nam–Bắc triều và Trịnh–Nguyễn, mỗi xung đột 1 dòng nêu thời gian và chủ thể, 1 dòng nêu nguyên nhân hoặc kết quả.
  • Ghi nhớ bốn mốc: 1527 (Mạc Đăng Dung lập nhà Mạc); 1533 (hình thành lực lượng Nam triều phục dựng nhà Lê); 1592 (Nam triều chiếm Thăng Long); 1627–1672 (chiến tranh Trịnh–Nguyễn).
  • Truy cập trang bài học NeoEdu (neoedu.vn/learn/8/history_geo/lich-su-bai-5-cuoc-xung-dot-nam-bac-trieu-va-trinh-nguyen), làm bài tập tương tác và tự kiểm tra kết quả.
  • Trả lời câu hỏi: Vì sao cần nhìn nhận các xung đột phong kiến trong lịch sử một cách khách quan, không quy trách nhiệm cho cư dân một vùng?

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.