Giáo án Bài 11. Phong trào công nhân từ cuối thế kỉ XVIII đến đầu thế kỉ XX và sự ra đời của chủ nghĩa xã hội khoa học

Huy động kiến thức nền và kinh nghiệm của HS về điều kiện lao động; dẫn dắt HS vào nhiệm vụ tìm hiểu nguyên nhân công nhân đấu tranh khi công nghiệp hóa phát triển.

GV mô tả bằng lời một xưởng máy thời công nghiệp hóa: nhiều người làm thuê, máy móc chạy liên tục, giờ làm rất dài, tiền công thấp, không có bảo vệ khi gặp rủi ro. HS làm việc cặp đôi trả lời ba câu hỏi:

• Theo em, điều gì khiến người công nhân bất bình nhất?
• Khi chưa hiểu rõ nguyên nhân, người công nhân thường phản ứng bằng cách nào?
• Phản ứng đó có giải quyết được tận gốc vấn đề không?

Dự kiến HS nêu được: giờ làm dài, lương thấp, thiếu bảo vệ là nguyên nhân bất bình; phản ứng ban đầu là đập phá máy móc; phản ứng này chưa giải quyết được quan hệ lao động. GV ghi các ý lên bảng để làm căn cứ cho các hoạt động sau.

Nêu được quá trình phát triển của phong trào công nhân từ hành động tự phát đến bãi công và đấu tranh đòi quyền kinh tế, chính trị; nhận biết ba ví dụ tiêu biểu.

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật mảnh ghép (vòng 1: nhóm chuyên gia, mỗi nhóm đọc một ví dụ; vòng 2: nhóm hỗn hợp chia sẻ). HS hoàn thành Phiếu học tập số 1 với ba ví dụ: công nhân dệt Li-ông (1831, 1834), công nhân dệt Sơ-lê-din (1844), phong trào Hiến chương ở Anh (1836–1848). Câu hỏi GV đặt ra:

• Hình thức đấu tranh nào là tự phát, hình thức nào là có tổ chức hơn?
• Phong trào đã phát triển theo hướng nào khi công nhân nhận ra máy móc không tự quyết định chế độ lao động?

Kết quả trên Phiếu học tập số 1: Hình thức đấu tranh đi từ đập máy (tự phát) đến bãi công (có phối hợp) rồi đến phong trào đòi quyền kinh tế, chính trị. Kết luận HS rút ra: Công nhân dần nhận ra cần tổ chức đấu tranh chống quan hệ áp bức, không chỉ phá công cụ sản xuất.

Giải thích được vai trò của C. Mác và Ph. Ăng-ghen trong xây dựng học thuyết chủ nghĩa xã hội khoa học; nêu được các mốc 1848, 1864, 1889 và phân biệt được học thuyết, tổ chức quốc tế và từng cuộc đấu tranh.

HS làm việc nhóm theo kĩ thuật khăn trải bàn: nhóm 4 đặt giấy A3 ở giữa, chia 4 ô: (1) Chủ nghĩa xã hội khoa học; (2) Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản (1848); (3) Quốc tế thứ nhất (1864); (4) Quốc tế thứ hai (1889). Mỗi HS viết ý kiến cá nhân vào ô của mình rồi thống nhất nội dung chung. Câu hỏi GV đặt ra:

• Học thuyết và tổ chức quốc tế khác nhau ở điểm nào?
• Vì sao không nên coi mốc 1848 là thời điểm mọi công nhân trên thế giới cùng hành động?

Khăn trải bàn hoàn chỉnh gồm: (1) Học thuyết là hệ thống tư tưởng do C. Mác và Ph. Ăng-ghen xây dựng, định hướng đấu tranh; (2) 1848: công bố Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, đánh dấu bước quan trọng trong phát triển tư tưởng; (3) 1864: Quốc tế thứ nhất thành lập, góp phần liên kết phong trào; (4) 1889: Quốc tế thứ hai thành lập, phong trào đòi ngày làm 8 giờ và lấy $\dfrac{1}{5}$ làm ngày đoàn kết công nhân. Kết luận: học thuyết, tổ chức và từng cuộc đấu tranh liên hệ với nhau nhưng không phải cùng một sự kiện.

Trình bày được sự kiện Công xã Pa-ri 1871 (thời gian, hoạt động chính, kết thúc); giải thích được ý nghĩa nằm ở kinh nghiệm tổ chức và tinh thần đấu tranh của người lao động.

HS làm việc cặp đôi, hoàn thành Phiếu học tập số 2 và vẽ sơ đồ tư duy về Công xã Pa-ri với bốn nhánh: Bối cảnh; Hoạt động; Kết thúc; Ý nghĩa. Câu hỏi GV đặt ra:

• Công xã tồn tại bao nhiêu ngày và kết thúc vào thời gian nào?
• Vì sao Công xã bị đàn áp?
• Thời gian tồn tại ngắn có làm mất ý nghĩa của Công xã không?

Kết quả trên Phiếu học tập số 2 và sơ đồ tư duy: Bối cảnh: sau biến động trong chiến tranh Pháp–Phổ, nhân dân Pa-ri nổi dậy ngày 18/3/1871. Hoạt động: bầu Hội đồng Công xã, đề ra biện pháp tổ chức quyền lực, bảo vệ lao động và đời sống, quan tâm giáo dục. Kết thúc: tồn tại 72 ngày, bị đàn áp cuối tháng 5/1871 trong thế cô lập và chênh lệch lực lượng. Ý nghĩa: kinh nghiệm tổ chức và tinh thần đấu tranh tiếp tục ảnh hưởng phong trào, dù không giải quyết được mọi vấn đề.

Củng cố niên đại và sự kiện: 1848, 1864, 1871, 1889; phân biệt đúng sai các liên hệ mốc thời gian – sự kiện; luyện tập tra cứu học liệu số NeoEdu.

HS làm việc cá nhân rồi cặp đôi, làm các bài tập sau (đề giữ nguyên, GV chiếu lên màn hình):
Bài 1. Ghép mỗi đối tượng với mô tả phù hợp: 1848; 1864; 1871; 1889 với các mô tả: Công bố Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản; Quốc tế thứ nhất thành lập; Công xã Pa-ri; Quốc tế thứ hai thành lập.
Bài 2. Mô tả nào phù hợp với “1848”? A. Quốc tế thứ nhất thành lập; B. Công bố Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản; C. Công xã Pa-ri; D. Quốc tế thứ hai thành lập.
Bài 4. Kiểm tra từng liên hệ (Đ/S): a) 1848: Công bố Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản; b) 1864: Công xã Pa-ri; c) 1871: Quốc tế thứ nhất thành lập; d) 1889: Quốc tế thứ hai thành lập.
GV hướng dẫn HS làm thêm các bài tương tác trên trang NeoEdu sau khi hoàn thành.

Đáp án:
Bài 1: 1848 – Công bố Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản; 1864 – Quốc tế thứ nhất thành lập; 1871 – Công xã Pa-ri; 1889 – Quốc tế thứ hai thành lập.
Bài 2: Đáp án B (liên hệ đúng là 1848 với Công bố Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản).
Bài 4: a) Đ; b) S (sửa thành 1864: Quốc tế thứ nhất thành lập); c) S (sửa thành 1871: Công xã Pa-ri); d) Đ.
HS tự kiểm tra, sửa lỗi và ghi nhớ: 1848: Công bố Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản; 1864: Quốc tế thứ nhất thành lập; 1871: Công xã Pa-ri; 1889: Quốc tế thứ hai thành lập.

Vận dụng kiến thức để phân tích mức độ tổ chức và nhận thức của công nhân qua ba mô hình giả định; viết bảng yêu sách lao động giả định và phân biệt với báo cáo lịch sử đã được xác nhận.

Nhiệm vụ nhóm 4 gồm hai phần, GV trình bày ba thẻ mô hình trên bảng:
Thẻ A: công nhân tự phát phá một máy.
Thẻ B: công nhân lập yêu sách, bãi công có phối hợp.
Thẻ C: các tổ chức ở nhiều nước trao đổi, đoàn kết.
Lưu ý: ba thẻ là mô hình phân tích, không mô tả một cuộc đình công có thật.
Phần 1: So sánh mức độ tổ chức và nhận thức thể hiện trên ba thẻ.
Phần 2: Viết bảng yêu sách lao động giả định (ví dụ: giới hạn giờ làm, cải thiện an toàn và bảo vệ người lao động) và giải thích vì sao đây không phải là báo cáo lịch sử đã được xác nhận.

Gợi ý sản phẩm:
Phần 1: A nhắm trực tiếp vào máy, chưa thể hiện rõ cách tổ chức hay yêu sách với quan hệ lao động; B có mục tiêu và phối hợp, thể hiện khả năng đấu tranh có tổ chức; C thể hiện liên hệ quốc tế. Không suy từ mô hình rằng mọi cuộc đấu tranh đều đi theo đúng ba bước hoặc chắc chắn thắng lợi.
Phần 2: Bảng yêu sách gồm các nội dung giới hạn giờ làm, cải thiện an toàn, bảo vệ người lao động; người đại diện đề xuất trao đổi có tổ chức và xác định điều kiện thực hiện. Đây là sản phẩm học tập tự viết, không gán cho một tổ chức, năm hay văn bản lịch sử cụ thể khi chưa có nguồn.