Lịch sử và Địa líLớp 8Phần 9. Địa lí · Chương 2: Khí hậu và thủy văn Việt Nam

Giáo án Bài 4. Khí hậu Việt Nam

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH · 1 tiết (45 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Mục tiêu

1. Kiến thức

Nêu được khí hậu Việt Nam mang tính nhiệt đới ẩm gió mùa, với nền nhiệt cao ở phần lớn vùng thấp, nhiều ẩm và mưa, hướng và tính chất gió thay đổi theo mùa.
Giải thích được vì sao miền Bắc có mùa đông lạnh hơn (do các đợt gió mùa Đông Bắc) và phía Nam có phân hóa mùa mưa – mùa khô rõ hơn.
Giải thích được hiện tượng phân hóa khí hậu theo bắc – nam, đông – tây và độ cao; nêu được vai trò của dãy Bạch Mã là ranh giới khái quát giữa hai miền khí hậu.
Giải thích được hiệu ứng phơn: khối khí vượt núi và hạ xuống sườn khuất gió có thể khô nóng, nên cùng mùa hạ, các sườn núi không có lượng mưa như nhau.
Vận dụng được cách đọc dữ liệu khí hậu: đối chiếu tên trạm, độ cao, thời kì, đơn vị; tính nhiệt độ trung bình năm, biên độ nhiệt năm và tổng lượng mưa năm đúng cách; phân biệt được kết quả quan trắc, suy luận và kết luận vượt quá dữ liệu.

2. Năng lực

a) Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS chủ động đọc mục kiến thức, tự hoàn thành phiếu học tập và tự kiểm tra đáp án của bài tập trắc nghiệm, ghép đôi.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc theo cặp và nhóm bốn, trao đổi, lắng nghe và thống nhất ý kiến khi trình bày sơ đồ và kết quả phân tích bảng số liệu giả định.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS phân tích hai suy luận về bảng số liệu giả định, nhận xét có điều kiện và đề xuất dữ liệu cần bổ sung để kết luận đúng.

b) Năng lực đặc thù

Nhận thức khoa học lịch sử và địa lí: HS nhận biết khí hậu Việt Nam mang tính nhiệt đới ẩm gió mùa; phân biệt thời tiết (ngắn hạn) với khí hậu (chuỗi quan trắc dài); giải thích được sự phân hóa theo bắc – nam, đông – tây, độ cao và hiệu ứng phơn.
Tìm hiểu lịch sử và địa lí: HS đọc phiếu học tập, sử dụng sơ đồ tư duy và bảng số liệu giả định để khai thác thông tin về khí hậu; tính đúng nhiệt độ trung bình năm, biên độ nhiệt và tổng lượng mưa năm từ dữ liệu cho sẵn.
Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học: HS vận dụng kiến thức về khí hậu để đánh giá hai suy luận trong tình huống giả định, phân tích hiện tượng khô nóng ở sườn khuất gió và đề xuất cách đọc dữ liệu đúng nguồn.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS tích cực đọc tài liệu, hoàn thành đầy đủ phiếu học tập và các phép tính về nhiệt độ, biên độ, lượng mưa.
Trách nhiệm: HS nêu rõ điều kiện, phạm vi của kết luận; không tự ý suy diễn một trạm đại diện cho cả vùng hay cho cả nước.
Trung thực: HS không bịa số liệu, không gán tốc độ biến đổi khí hậu khi dữ liệu không đủ; ghi nhận đúng nguồn và điều kiện của số liệu.

II. Thiết bị dạy học và học liệu

1. Giáo viên

Máy tính, máy chiếu hoặc bảng phụ trình chiếu sơ đồ khí hậu Việt Nam, bảng giả định về nhiệt độ hai điểm trong cùng một ngày.
Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 (in sẵn cho mỗi HS hoặc mỗi nhóm).
Bảng phụ hoặc giấy A0 để nhóm bốn trình bày sơ đồ.
Học liệu số NeoEdu: bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác của Bài 4 Khí hậu Việt Nam (neoedu.vn/learn/8/history_geo/dia-li-bai-4-khi-hau-viet-nam) để chiếu và làm kiểm tra nhanh.

2. Học sinh

Sách Lịch sử và Địa lí 8 (Kết nối tri thức với cuộc sống), vở ghi, bút chì, bút màu.
Thiết bị kết nối NeoEdu (điện thoại hoặc máy tính bảng nếu nhà trường cho phép) hoặc phiếu học tập in sẵn.
Máy tính bỏ túi để kiểm tra phép tính (nếu cần).

III. Tiến trình dạy học

Hoạt động 1: Mở đầu · 5 phút

Thời tiết hay khí hậu?

a) Mục tiêu

HS phân biệt được thời tiết (tình trạng khí quyển trong thời gian ngắn) với khí hậu (đặc trưng khái quát qua chuỗi quan trắc dài) và xác định được nhiệm vụ học tập của bài.

b) Nội dung

GV đưa ba câu: (1) "Hôm nay trời mưa to và nóng ở Hà Nội." (2) "Miền Bắc nước ta có mùa đông lạnh." (3) "Trong một ngày, nhiệt độ hai điểm chênh nhau 8°C." HS trả lời nhanh câu nào nói về thời tiết, câu nào nói về khí hậu, và giải thích lí do.

c) Sản phẩm

HS nêu được: câu (1) và (3) mô tả thời tiết vì chỉ xét trong một thời điểm hoặc một ngày; câu (2) mô tả khí hậu vì khái quát đặc điểm mùa đông của một vùng qua nhiều năm. Từ đó HS ghi nhận: khí hậu được khái quát qua chuỗi quan trắc dài. HS xác định nhiệm vụ: tìm hiểu đặc điểm khí hậu Việt Nam và cách đọc, đánh giá dữ liệu khí hậu.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV chiếu ba câu và yêu cầu HS xác định câu nào nói về thời tiết, câu nào nói về khí hậu. GV hỏi: "Vì sao em cho rằng như vậy?"
Học sinh
HS đọc thầm ba câu, suy nghĩ 30 giây và giơ tay trả lời cá nhân.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV gợi ý: thời gian ngắn hay dài, phạm vi một ngày hay nhiều năm.
Học sinh
HS suy nghĩ, lựa chọn đáp án và tự giải thích lí do. Dự kiến: "Câu (1) là thời tiết vì chỉ nói về hôm nay."
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời 2–3 HS trình bày, các HS khác nhận xét. GV hỏi thêm: "Muốn biết khí hậu một nơi, em cần loại dữ liệu nào?"
Học sinh
HS trả lời: "Cần số liệu nhiều năm, theo tháng, từ các trạm quan trắc."
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt: thời tiết thay đổi nhanh trong thời gian ngắn; khí hậu là đặc trưng khái quát qua chuỗi quan trắc dài. GV giới thiệu nhiệm vụ của bài.
Học sinh
HS ghi tóm tắt vào vở: "Thời tiết – ngắn hạn; khí hậu – chuỗi quan trắc dài."

Hoạt động 2.1: Hình thành kiến thức mới · 8 phút

Đặc điểm chung và sự thay đổi theo mùa của khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa

a) Mục tiêu

HS nêu được đặc điểm chung của khí hậu Việt Nam (nhiệt đới ẩm gió mùa) và giải thích được khái niệm nhiệt đới, gió mùa.

b) Nội dung

HS làm việc theo cặp, đọc mục Kiến thức và mối liên hệ trong sách, hoàn thành Phần A của Phiếu học tập số 1 với các câu hỏi:

Nêu ba đặc điểm chính của khí hậu Việt Nam (nền nhiệt, độ ẩm và mưa, gió theo mùa).
Vì sao miền Bắc có mùa đông lạnh hơn? (gợi ý: các đợt gió mùa Đông Bắc).
Phía Nam khác miền Bắc ở điểm nào về mùa mưa, mùa khô?
GV yêu cầu HS dùng khái niệm "nhiệt đới" (nền nhiệt cao ở phần lớn vùng thấp) và "gió mùa" (gió có thay đổi theo mùa) khi trả lời.

c) Sản phẩm

Sơ đồ ba nhánh trong Phiếu học tập số 1 (Phần A) gồm: Nhiệt đới – nền nhiệt cao ở phần lớn vùng thấp; Nhiều ẩm và mưa; Gió thay đổi theo mùa (gió mùa). Dưới mỗi nhánh có ghi ý: miền Bắc chịu gió mùa Đông Bắc nên mùa đông lạnh hơn; phía Nam có mùa mưa – mùa khô phân hóa rõ hơn.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV phát Phiếu học tập số 1 (Phần A), nêu yêu cầu đọc mục Kiến thức, hoàn thành sơ đồ ba nhánh trong 6 phút.
Học sinh
HS nhận phiếu, cặp đôi phân công: một bạn đọc, một bạn ghi.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV đi quanh lớp, hỗ trợ cặp còn lúng túng, nhắc dùng đúng khái niệm.
Học sinh
HS đọc tài liệu, thảo luận và ghi sơ đồ. Dự kiến: "Khí hậu nước ta nóng và ẩm; gió mùa đổi chiều theo mùa."
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời 2 cặp trình bày sơ đồ; các cặp khác bổ sung.
Học sinh
Đại diện cặp trình bày: "Nhiệt đới là nền nhiệt cao ở phần lớn vùng thấp; gió mùa là gió có thay đổi theo mùa."
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt: khí hậu Việt Nam mang tính nhiệt đới ẩm gió mùa. Miền Bắc chịu gió mùa Đông Bắc nên mùa đông lạnh hơn; phía Nam phân hóa mùa mưa – mùa khô rõ hơn.
Học sinh
HS hoàn thiện sơ đồ, ghi vào vở, đối chiếu với phần ghi nhớ.

Hoạt động 2.2: Hình thành kiến thức mới · 12 phút

Sự phân hóa khí hậu và hiệu ứng phơn

a) Mục tiêu

HS giải thích được sự phân hóa khí hậu theo bắc – nam, đông – tây, độ cao; giải thích được hiệu ứng phơn và lí do cùng mùa hạ, các sườn núi không có lượng mưa như nhau.

b) Nội dung

Kĩ thuật mảnh ghép. Lớp chia thành 4 nhóm chuyên gia (mỗi nhóm 4 HS hoặc ít hơn). Mỗi nhóm nghiên cứu một nội dung và hoàn thành Phần B của Phiếu học tập số 1:

Nhóm 1: Phân hóa theo bắc – nam (khí hậu khác nhau giữa miền Bắc và miền Nam).
Nhóm 2: Phân hóa theo đông – tây và vai trò của dãy Bạch Mã (ranh giới khái quát giữa hai miền khí hậu, không phải bức tường khiến thời tiết đổi đột ngột ở từng mét).
Nhóm 3: Phân hóa theo độ cao (lên cao thường mát hơn, có các đai khí hậu trên núi).
Nhóm 4: Hiệu ứng phơn (gió mùa hạ đem ẩm, vượt núi và hạ xuống sườn khuất gió có thể khô nóng).
Câu hỏi chung cho mỗi nhóm: "Nội dung của nhóm em giải thích vì sao khí hậu khác nhau giữa các nơi?"

c) Sản phẩm

Mỗi nhóm hoàn thành một phiếu tóm tắt (Phần B của Phiếu học tập số 1) gồm: yếu tố phân hóa, biểu hiện, giải thích. Ví dụ đúng cho nhóm 4: "Gió mùa hạ đem ẩm; khi khối khí vượt núi và hạ xuống sườn khuất gió thì có thể khô nóng; vì vậy cùng mùa hạ, không phải mọi sườn núi đều có lượng mưa như nhau." Ví dụ đúng cho nhóm 2: "Dãy Bạch Mã là ranh giới khái quát giữa hai miền khí hậu, không phải bức tường gây đổi thời tiết đột ngột."

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV phân nhóm chuyên gia, phát Phần B của Phiếu học tập số 1 và giao nhiệm vụ: đọc mục Giải thích, phương pháp và giới hạn, hoàn thành phiếu tóm tắt trong 5 phút.
Học sinh
HS nhận nhiệm vụ, phân công người đọc, người ghi, người trình bày trong nhóm.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV nhắc nhóm chú ý đúng từ khóa: "sườn đón gió", "sườn khuất gió", "đai khí hậu". Sau 5 phút, GV yêu cầu các nhóm chuyên gia chia lại thành nhóm mảnh ghép (mỗi nhóm có đủ 4 chuyên gia), các bạn trình bày nội dung nhóm mình cho nhau trong 5 phút.
Học sinh
HS đọc tài liệu, ghi phiếu tóm tắt; sau đó chia sẻ theo nhóm mảnh ghép. Dự kiến: "Lên cao thì mát hơn, nên có đai khí hậu trên núi."
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời 1–2 HS trình bày nội dung nhóm 4 (hiệu ứng phơn) và nhóm 2 (dãy Bạch Mã). Hỏi: "Vì sao cùng là gió mùa hạ mà hai sườn núi lại có lượng mưa khác nhau?"
Học sinh
HS trả lời: "Vì sườn đón gió không khí lên và có thể gây mưa, còn sườn khuất gió không khí xuống, nóng lên và khô hơn."
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt: khí hậu phân hóa theo bắc – nam, đông – tây và độ cao; hiệu ứng phơn khiến sườn khuất gió có thể khô nóng; dãy Bạch Mã chỉ là ranh giới khái quát, không gây đổi thời tiết đột ngột. GV nhấn mạnh: khái niệm "Phân hóa theo độ cao: khí hậu thường mát hơn khi lên cao".
Học sinh
HS hoàn thiện Phần B, ghi vào vở các khái niệm: Hiệu ứng phơn, Phân hóa theo độ cao.

Hoạt động 3: Luyện tập · 10 phút

Củng cố khái niệm và tính toán từ số liệu

a) Mục tiêu

HS ghép đúng khái niệm với mô tả, chọn đúng đáp án và tính đúng biên độ nhiệt năm từ số liệu cho sẵn.

b) Nội dung

HS làm bài tập 1 đến bài tập 4 và bài tập 8 trong Phiếu học tập số 2 (Phần A, Phần B). Các câu hỏi:

Bài 1: Ghép mỗi đối tượng (Nhiệt đới, Gió mùa, Hiệu ứng phơn, Phân hóa theo độ cao) với mô tả phù hợp.
Bài 2: Mô tả nào phù hợp với "Nhiệt đới"? A. Gió có thay đổi theo mùa; B. Nền nhiệt cao ở phần lớn vùng thấp; C. Khối khí xuống sườn khuất gió có thể khô nóng; D. Khí hậu thường mát hơn khi lên cao.
Bài 3: Chọn đúng hai cặp liên hệ phù hợp (A. Nhiệt đới – Gió có thay đổi theo mùa; B. Hiệu ứng phơn – Khối khí xuống sườn khuất gió có thể khô nóng; C. Gió mùa – Nền nhiệt cao ở phần lớn vùng thấp; D. Phân hóa theo độ cao – Khí hậu thường mát hơn khi lên cao).
Bài 4: Kiểm tra từng liên hệ đúng (Đ) hay sai (S): a) Nhiệt đới: Nền nhiệt cao ở phần lớn vùng thấp; b) Gió mùa: Khối khí xuống sườn khuất gió có thể khô nóng; c) Hiệu ứng phơn: Gió có thay đổi theo mùa; d) Phân hóa theo độ cao: Khí hậu thường mát hơn khi lên cao.
Bài 8: Biên độ nhiệt năm được tính bằng cách nào? A. Nhiệt độ trung bình tháng cao nhất trừ tháng thấp nhất; B. Tổng 12 nhiệt độ tháng; C. Nhiệt độ tháng 12 trừ tháng 1 trong mọi trường hợp; D. Lượng mưa lớn nhất trừ nhiệt độ nhỏ nhất.
HS làm cá nhân 4 phút, sau đó đổi chéo phiếu kiểm tra theo cặp.

c) Sản phẩm

Đề và đáp án:

Bài 1: Nhiệt đới – Nền nhiệt cao ở phần lớn vùng thấp; Gió mùa – Gió có thay đổi theo mùa; Hiệu ứng phơn – Khối khí xuống sườn khuất gió có thể khô nóng; Phân hóa theo độ cao – Khí hậu thường mát hơn khi lên cao.
Bài 2: Đáp án B.
Bài 3: Đáp án B và D (Hiệu ứng phơn – Khối khí xuống sườn khuất gió có thể khô nóng; Phân hóa theo độ cao – Khí hậu thường mát hơn khi lên cao).
Bài 4: a) Đ; b) S, sửa thành "Gió mùa: Gió có thay đổi theo mùa"; c) S, sửa thành "Hiệu ứng phơn: Khối khí xuống sườn khuất gió có thể khô nóng"; d) Đ. (Đúng 4/4 ý: 4 điểm; đúng 3 ý: 3 điểm; đúng 2 ý: 2 điểm; đúng 1 ý: 1 điểm; đúng 0 ý: 0 điểm.)
Bài 8: Đáp án A. Biên độ nhiệt năm = nhiệt độ trung bình tháng cao nhất trừ tháng thấp nhất, không mặc định là tháng 1 và tháng 12.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV chiếu đề bài 1–4 và 8 lên màn hình, nêu yêu cầu làm cá nhân trong 4 phút, sau đó đổi chéo phiếu kiểm tra theo cặp.
Học sinh
HS nhận Phiếu học tập số 2 (Phần A, Phần B), đọc đề và làm cá nhân.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV theo dõi, nhắc HS đọc kĩ từng đáp án, tránh hoán đổi mô tả giữa các đối tượng.
Học sinh
HS làm bài cá nhân; sau đó đổi phiếu với bạn để kiểm tra, dùng bút màu khác để sửa.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời 2 HS trình bày đáp án bài 3 và bài 4; hỏi: "Vì sao không thể gắn Nhiệt đới với Gió thay đổi theo mùa?"
Học sinh
HS trả lời: "Vì Nhiệt đới là nền nhiệt cao ở phần lớn vùng thấp, còn gió thay đổi theo mùa là đặc điểm của gió mùa."
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt đáp án và nhấn mạnh: biên độ nhiệt năm là độ chênh giữa cực đại và cực tiểu của cùng đại lượng trong năm; công thức $A = T_{\max} - T_{\min}$ . Lưu ý không cộng nhiệt độ để gọi là lượng mưa.
Học sinh
HS chữa bài, ghi lại các lỗi đã sai vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng · 10 phút

Đánh giá suy luận từ bảng số liệu giả định

a) Mục tiêu

HS phân tích được hai suy luận trong tình huống giả định, phân biệt được kết quả quan trắc với suy luận, và đề xuất dữ liệu cần thêm để kết luận đúng nguồn.

b) Nội dung

HS làm việc nhóm bốn theo kĩ thuật khăn trải bàn, hoàn thành Phiếu học tập số 2 (Phần C). Tình huống giả định: Cùng một ngày, điểm thấp có nhiệt độ 26°C, điểm cao có nhiệt độ 18°C. Bạn A kết luận Việt Nam không có tính nhiệt đới. Bạn B nói hai số đã đủ chứng minh biến đổi khí hậu.
Câu hỏi:

Phân tích suy luận của bạn A và bạn B.
Đề xuất dữ liệu cần thêm để kết luận đúng.
Vì sao cùng một loại gió mang ẩm có thể gắn mưa ở sườn này nhưng khô nóng ở sườn khác?
Nhắc nhóm: không bịa tốc độ biến đổi khí hậu, không coi một trạm đại diện cả nước.

c) Sản phẩm

Nhóm ghi kết quả vào tờ khăn trải bàn gồm ba phần:

Suy luận của bạn A chưa đúng: điểm cao có thể mát do phân hóa theo độ cao, không bác bỏ nền nhiệt đới của phần lớn vùng thấp.
Suy luận của bạn B chưa đúng: hai số trong một ngày là thời tiết, chưa đủ xác định xu thế khí hậu lâu dài.
Dữ liệu cần thêm: chuỗi quan trắc nhiều năm; thông tin về độ cao, điều kiện đo và bối cảnh của từng điểm; không suy ra tốc độ biến đổi khi chưa có số liệu.
Giải thích sườn khác nhau: không khí lên sườn đón gió có thể lạnh đi, ngưng tụ và gây mưa nếu đủ điều kiện; xuống sườn khuất gió thì nóng lên, khô hơn (hiệu ứng phơn). Phải xét hướng gió, địa hình và tình trạng khối khí.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV chiếu bảng giả định và câu hỏi, phát Phiếu học tập số 2 (Phần C), giao nhóm bốn thảo luận 5 phút, ghi kết quả lên tờ khăn trải bàn.
Học sinh
HS nhận nhiệm vụ, đọc kĩ tình huống, phân công nhóm trưởng ghi và thư kí trình bày.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV đi quanh nhóm, gợi ý: "Hai số này có đủ dài hạn không? Có cùng độ cao không?"
Học sinh
HS thảo luận; dự kiến: "Điểm cao 18°C có thể do độ cao, không phải vì Việt Nam không nhiệt đới."
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời 2 nhóm trình bày; các nhóm khác nhận xét về tính chính xác và tính đúng nguồn. GV nhắc nhóm trình bày rõ ràng, không thêm dữ kiện ngoài đề.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày ý kiến, nhóm khác bổ sung hoặc phản biện.
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt: phân biệt kết quả quan trắc, suy luận và kết luận; cần chuỗi quan trắc dài, kiểm tra độ cao, điều kiện đo và bối cảnh trước khi kết luận. GV nhắc nhóm đánh giá cách đọc số liệu có điều kiện, không khẳng định vượt dữ liệu.
Học sinh
HS ghi vào vở ba nguyên tắc đọc dữ liệu khí hậu và chấm điểm chéo theo thang đã thống nhất.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Phần A. Sơ đồ khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa (dùng trong hoạt động 2)

Nhánh 1: Nhiệt đới – nền nhiệt cao ở phần lớn vùng thấp.
Nhánh 2: Nhiều ẩm và mưa.
Nhánh 3: Gió thay đổi theo mùa (gió mùa).
Ghi ý phụ: miền Bắc chịu gió mùa Đông Bắc, mùa đông lạnh hơn; phía Nam có mùa mưa – mùa khô phân hóa rõ hơn.

Phần B. Phiếu tóm tắt theo nhóm chuyên gia (dùng trong hoạt động 3)

Nhóm 1 – Phân hóa theo bắc – nam: biểu hiện; giải thích.
Nhóm 2 – Phân hóa theo đông – tây và dãy Bạch Mã: biểu hiện; giải thích (Bạch Mã là ranh giới khái quát, không phải bức tường).
Nhóm 3 – Phân hóa theo độ cao: biểu hiện; giải thích (lên cao thường mát hơn, có đai khí hậu trên núi).
Nhóm 4 – Hiệu ứng phơn: biểu hiện; giải thích (sườn đón gió và sườn khuất gió; vì sao cùng mùa hạ lượng mưa khác nhau).

Phiếu học tập số 2

Phần A. Ghép đôi và chọn đáp án (dùng trong hoạt động 4)

Bài 1: Ghép Nhiệt đới, Gió mùa, Hiệu ứng phơn, Phân hóa theo độ cao với mô tả phù hợp.
Bài 2: Mô tả nào phù hợp với "Nhiệt đới"? A. Gió có thay đổi theo mùa; B. Nền nhiệt cao ở phần lớn vùng thấp; C. Khối khí xuống sườn khuất gió có thể khô nóng; D. Khí hậu thường mát hơn khi lên cao.
Bài 3: Chọn đúng hai cặp liên hệ phù hợp: A. Nhiệt đới – Gió có thay đổi theo mùa; B. Hiệu ứng phơn – Khối khí xuống sườn khuất gió có thể khô nóng; C. Gió mùa – Nền nhiệt cao ở phần lớn vùng thấp; D. Phân hóa theo độ cao – Khí hậu thường mát hơn khi lên cao.
Bài 4: Đánh dấu Đ hoặc S: a) Nhiệt đới: Nền nhiệt cao ở phần lớn vùng thấp; b) Gió mùa: Khối khí xuống sườn khuất gió có thể khô nóng; c) Hiệu ứng phơn: Gió có thay đổi theo mùa; d) Phân hóa theo độ cao: Khí hậu thường mát hơn khi lên cao. Nếu sai, sửa lại cho đúng.
Bài 8: Biên độ nhiệt năm được tính bằng cách nào? A. Nhiệt độ trung bình tháng cao nhất trừ tháng thấp nhất; B. Tổng 12 nhiệt độ tháng; C. Nhiệt độ tháng 12 trừ tháng 1 trong mọi trường hợp; D. Lượng mưa lớn nhất trừ nhiệt độ nhỏ nhất.

Phần C. Tình huống giả định (dùng trong hoạt động 5)
Cùng một ngày, điểm thấp có nhiệt độ 26°C, điểm cao có nhiệt độ 18°C. Bạn A kết luận Việt Nam không có tính nhiệt đới. Bạn B nói hai số đã đủ chứng minh biến đổi khí hậu.

Câu 1: Phân tích hai suy luận của bạn A và bạn B.
Câu 2: Đề xuất dữ liệu cần thêm để kết luận đúng.
Câu 3: Vì sao cùng một loại gió mang ẩm có thể gắn mưa ở sườn này nhưng khô nóng ở sườn khác?

Hướng dẫn về nhà

Hoàn thành Câu 9 trong Phiếu học tập số 2 (hoặc vở bài tập): Viết quy trình ba bước đọc dữ liệu khí hậu (kiểm tra trạm, thời kì, độ cao, đơn vị; tính biên độ và tổng lượng mưa năm đúng cách; đối chiếu mưa theo tháng, mùa, nguồn). Nêu một ví dụ giả định có đơn vị đúng, ví dụ: nhiệt độ tháng cao nhất 29°C, thấp nhất 17°C, biên độ $29-17=12$ °C; ghi rõ đây là ví dụ giả định.
- Lưu ý: không dùng một ngày mưa lớn để kết luận khí hậu cả năm, không kết luận xu thế nhiều năm khi không có chuỗi quan trắc dài.
- Ôn lại bốn khái niệm: Nhiệt đới, Gió mùa, Hiệu ứng phơn, Phân hóa theo độ cao.
  Học sinh có thể luyện thêm bài tương tác tại neoedu.vn/learn/8/history_geo/dia-li-bai-4-khi-hau-viet-nam trước giờ học sau.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.