Giáo án Bài 11. Phạm vi Biển Đông. Vùng biển đảo và đặc điểm tự nhiên vùng biển đảo Việt Nam

Xác định vấn đề bài học: vị trí Biển Đông và sự khác nhau giữa không gian Biển Đông với vùng biển quốc gia; gợi nhu cầu tìm hiểu các vùng biển pháp lí.

HS quan sát bản đồ Biển Đông trên máy chiếu và trả lời ba câu hỏi:

• Biển Đông thuộc đại dương nào?
• Phía tây, phía đông và phía nam của Biển Đông gắn với những khu vực nào?
• Vì sao không thể coi toàn bộ Biển Đông là vùng biển riêng của Việt Nam?

• Biển Đông thuộc Thái Bình Dương; phía tây gắn bán đảo Đông Dương, phía đông gắn quần đảo Phi-líp-pin, phía nam gắn Bô-nê-ô và các đảo, eo biển.
• Biển Đông là không gian chung của nhiều nước nên không đồng nhất với vùng biển của một quốc gia.
• HS ghi vào vở câu nêu vấn đề: “Phạm vi Biển Đông khác phạm vi vùng biển quốc gia”.

Xác định được phạm vi Biển Đông, nhận biết các nước cùng không gian biển và vị trí vùng biển đảo Việt Nam; phân biệt phạm vi Biển Đông với vùng biển quốc gia.

HS làm việc theo cặp đôi với Phiếu học tập số 1, sử dụng bản đồ trong SGK và sơ đồ trên máy chiếu để:

• Kể tên các nước cùng không gian Biển Đông theo phạm vi bài học.
• Xác định vị trí khu vực đảo Đài Loan so với không gian này.
• Xác định vịnh Bắc Bộ, vịnh Thái Lan và vị trí Hoàng Sa, Trường Sa trên bản đồ Việt Nam.
• Giải thích vì sao phạm vi Biển Đông khác phạm vi vùng biển quốc gia.

• Các nước cùng không gian Biển Đông (9 nước): Việt Nam, Trung Quốc, Phi-líp-pin, In-đô-nê-xi-a, Bru-nây, Ma-lai-xi-a, Xin-ga-po, Thái Lan, Cam-pu-chia; khu vực đảo Đài Loan nằm ở phía bắc–đông bắc không gian này.
• Việt Nam có vịnh Bắc Bộ ở phía Bắc, vịnh Thái Lan ở phía tây nam; có đất liền, đảo, quần đảo gắn biển, trong đó có Hoàng Sa và Trường Sa.
• Kết luận ghi vào Phiếu số 1: phạm vi Biển Đông là không gian chung của nhiều nước; vùng biển quốc gia chỉ là phần thuộc chủ quyền hoặc quyền của từng nước theo pháp luật; đọc vị trí không đồng nghĩa với xác định mọi ranh giới pháp lí.

Nêu và giải thích được khái niệm, phạm vi nội thủy, lãnh hải, tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế; phân biệt chủ quyền với quyền chủ quyền, quyền tài phán; nêu được thềm lục địa là đáy biển và lòng đất dưới đáy biển.

Theo kĩ thuật mảnh ghép:

• Vòng 1 (nhóm chuyên gia): mỗi nhóm 4 HS, mỗi thành viên đọc một khái niệm (nội thủy, lãnh hải, tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế) và tóm tắt vào Phiếu số 2.
• Vòng 2 (nhóm mảnh ghép): mỗi HS chia sẻ phần mình đã tìm hiểu, cùng hoàn thiện bảng.
  Câu hỏi định hướng: Mốc tính từ đâu? Chiều rộng là bao nhiêu? Vùng nào thuộc chủ quyền, vùng nào thuộc quyền chủ quyền và quyền tài phán? Thềm lục địa có phải toàn bộ khối nước phía trên không?

Kết quả trong Phiếu số 2:

• Nội thủy: ở phía trong đường cơ sở; thuộc chủ quyền của Nhà nước ven biển.
• Lãnh hải: rộng 12 hải lí từ đường cơ sở; thuộc chủ quyền.
• Tiếp giáp lãnh hải: tiếp liền ngoài lãnh hải, đến 24 hải lí từ cơ sở.
• Vùng đặc quyền kinh tế: nằm ngoài lãnh hải, hợp với lãnh hải thành 200 hải lí từ cơ sở; có quyền chủ quyền và quyền tài phán.
• Thềm lục địa: đáy biển và lòng đất dưới đáy biển ngoài lãnh hải theo điều kiện pháp lí; không phải toàn bộ khối nước phía trên và không luôn kết thúc đúng 200 hải lí.
• Ghi nhớ: không gọi toàn bộ vùng trời trên vùng đặc quyền kinh tế là vùng trời quốc gia.

Phân biệt đường cơ sở (Tuyên bố 1982, Tuyên bố 21/2/2025) với đường phân định vịnh Bắc Bộ theo Hiệp định 25/12/2000; đọc dữ kiện và phân biệt kết quả với suy luận.

HS làm việc cặp đôi với Phiếu học tập số 3 và sơ đồ đường cơ sở và đường phân định, trả lời:

• Tuyên bố 1982 có các mốc nào và ở khu vực nào?
• Tuyên bố 21/2/2025 nối A11 (Cồn Cỏ) qua các mốc nào?
• Hiệp định 25/12/2000 có bao nhiêu điểm phân định?
• Đường cơ sở và đường phân định có phải là một loại đường không? Vì sao mốc A24 trùng điểm phân định 1 nhưng hai đường vẫn khác chức năng?

Kết quả trong Phiếu số 3:

• Tuyên bố 1982 có các mốc A1–A11 ở phía Nam và miền Trung.
• Tuyên bố 21/2/2025 nối A11 (Cồn Cỏ) qua A12–A24 trong vịnh Bắc Bộ; riêng Bạch Long Vĩ dùng đường ngấn nước triều thấp nhất dọc bờ đảo theo tuyên bố, không tự nối đảo thành một điểm của dãy A11–A24.
• Hiệp định 25/12/2000 dùng 21 điểm phân định, khác đường cơ sở và khác bảng 10 điểm ranh giới lãnh hải ở khu vực cửa Bắc Luân trong Tuyên bố 2025.
• Kết luận: đường cơ sở là căn cứ đo chiều rộng vùng biển; đường phân định xác định ranh giới giữa hai nước trong phạm vi hiệp định, không phải toàn bộ đường cơ sở. A24 trùng điểm phân định 1 không làm hai đường có cùng chức năng; Tuyên bố 2025 không tự thay thế Hiệp định 2000.

Vận dụng khái niệm các vùng biển để ghép, kiểm tra đúng sai và phân loại vị trí ba điểm trong mô hình pháp lí học tập; phân biệt loại quyền.

HS làm bài tập cá nhân rồi đối chiếu theo cặp; sau đó làm bài tập tương tác trên trang NeoEdu.
Bài 1: Ghép mỗi đối tượng (nội thủy, lãnh hải, tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế) với mô tả phù hợp.
Bài 2: Mô tả nào phù hợp với “Nội thủy”? A. Rộng 12 hải lí từ đường cơ sở; B. Ở phía trong đường cơ sở; C. Tiếp liền ngoài lãnh hải, đến 24 hải lí từ cơ sở; D. Nằm ngoài lãnh hải, hợp lãnh hải thành 200 hải lí từ cơ sở.
Bài 3: Chọn đúng hai cặp liên hệ: A. Nội thủy — Rộng 12 hải lí từ đường cơ sở; B. Tiếp giáp lãnh hải — Tiếp liền ngoài lãnh hải, đến 24 hải lí từ cơ sở; C. Lãnh hải — Ở phía trong đường cơ sở; D. Vùng đặc quyền kinh tế — Nằm ngoài lãnh hải, hợp lãnh hải thành 200 hải lí từ cơ sở.
Bài 4: Đúng (Đ) hay sai (S): a) Nội thủy: Ở phía trong đường cơ sở. b) Lãnh hải: Tiếp liền ngoài lãnh hải, đến 24 hải lí từ cơ sở. c) Tiếp giáp lãnh hải: Rộng 12 hải lí từ đường cơ sở. d) Vùng đặc quyền kinh tế: Nằm ngoài lãnh hải, hợp lãnh hải thành 200 hải lí từ cơ sở.
Bài 5 (mô hình pháp lí học tập, không phải tọa độ thật): trên một hướng ra biển không có chồng lấn, điểm P cách đường cơ sở 10 hải lí, Q 18 hải lí, R 150 hải lí. Phân loại vị trí từng điểm và nêu loại quyền; không cộng sai chiều rộng.

Đáp án:

• Bài 1: Nội thủy — ở phía trong đường cơ sở; Lãnh hải — rộng 12 hải lí từ đường cơ sở; Tiếp giáp lãnh hải — tiếp liền ngoài lãnh hải, đến 24 hải lí từ cơ sở; Vùng đặc quyền kinh tế — nằm ngoài lãnh hải, hợp lãnh hải thành 200 hải lí từ cơ sở.
• Bài 2: Đáp án B.
• Bài 3: Đáp án B và D (Nội thủy phải gắn với “ở phía trong đường cơ sở”; lãnh hải phải gắn với “rộng 12 hải lí từ đường cơ sở”).
• Bài 4: a) Đ; b) S, sửa thành “Lãnh hải: rộng 12 hải lí từ đường cơ sở”; c) S, sửa thành “Tiếp giáp lãnh hải: tiếp liền ngoài lãnh hải, đến 24 hải lí từ cơ sở”; d) Đ. Không hiểu mũi tên là quan hệ nguyên nhân.
• Bài 5: P ở lãnh hải vì $10<12$ hải lí. Q ngoài lãnh hải, nằm trong khoảng tiếp giáp lãnh hải từ 12 đến 24 hải lí, đồng thời thuộc phạm vi vùng đặc quyền kinh tế. R ở vùng đặc quyền kinh tế vì $150<200$; không phải lãnh hải hoặc tiếp giáp; 200 hải lí đã tính từ đường cơ sở, không cộng thêm 12 thành 212. Quyền ở P là chủ quyền; ở Q và R là quyền chủ quyền và quyền tài phán đối với các phạm vi được luật quy định.

Vận dụng kiến thức để đọc dữ kiện đúng nguồn, phân biệt kết quả với suy luận và đưa ra nhận xét có điều kiện về ranh giới vùng biển có chồng lấn.

HS làm việc nhóm 4 với Phiếu học tập số 3 (phần vận dụng), trả lời:

• Tình huống: một bạn nói “chỉ cần vẽ vòng 200 hải lí từ bờ là xác định được ranh giới với nước láng giềng”. Nhận xét ý kiến này và nêu điều kiện cần có.
• Viết chú giải bản đồ ba dòng cho hai đường: đường cơ sở 2025 và đường phân định vịnh Bắc Bộ 2000, nêu một mốc chung đã kiểm chứng.
• Nêu một lưu ý khi dùng bản đồ cũ có tên tỉnh trước sắp xếp.

• Nhận xét: ý kiến trên chưa đúng. Khi có chồng lấn, ranh giới cụ thể cần điều ước quốc tế hoặc quy định liên quan; không thể kết luận chỉ bằng việc vẽ vòng 200 hải lí.
• Chú giải bản đồ: Đỏ là đường cơ sở nối các điểm theo Tuyên bố 1982 và đoạn trong vịnh Bắc Bộ được công bố ngày 21/2/2025, không phải đường bờ. Tím nét đứt là đường phân định vịnh Bắc Bộ theo Hiệp định 25/12/2000, gồm 21 điểm nối tuần tự. Mốc chung: A24 trùng điểm phân định 1 (21°28′12,5″B–108°06′04,3″Đ).
• Lưu ý: phải dùng bản đồ và nguồn có ngày; không coi tên tỉnh trên bản đồ trước sắp xếp là địa chỉ hiện hành.
• Kết quả nhóm được ghi trên khăn trải bàn A3.