Giáo án Phòng, chống bạo lực gia đình

Huy động hiểu biết ban đầu của HS, nhận diện vấn đề cần giải quyết: an toàn của Vy và cách ứng xử phù hợp khi bị đe dọa trong gia đình.

GV đọc hoặc chiếu tình huống: Vy kể bị thành viên gia đình đe dọa và đập đồ, không dám về nhà. Bạn của Vy định đến nhà tranh cãi, còn Vy muốn gặp cô giáo ở phòng trực.
Câu hỏi GV đặt ra: (1) Theo em, điều gì khiến Vy không dám về nhà? (2) Nếu là bạn của Vy, em sẽ làm gì ngay lúc này? Vì sao?

• Vy đang sợ hãi vì bị đe dọa và chứng kiến hành vi đập đồ; đây là dấu hiệu của bạo lực gia đình cần được quan tâm.
• Ưu tiên lúc này là an toàn của Vy và tìm người lớn đáng tin hỗ trợ; không nên đến nhà tranh cãi vì có thể làm tình hình nguy hiểm hơn.
• GV ghi lên bảng hai câu hỏi trọng tâm để cả lớp theo dõi trong suốt tiết học.

HS giải thích được khái niệm bạo lực gia đình và nhận ra bạo lực không chỉ là đánh đập mà còn gồm nhiều dạng tổn hại thể chất, tinh thần, tình dục, kinh tế.

HS làm việc nhóm 4 người, hoàn thành Phiếu học tập số 1 (phân loại bốn dạng tổn hại và ghi một dấu hiệu cụ thể cho mỗi dạng). Nhóm đọc khái niệm trong sách giáo khoa, đối chiếu với tình huống Vy và có thể xem thêm ví dụ trên trang NeoEdu.
Nhiệm vụ: Mỗi nhóm nhận một dạng tổn hại để làm rõ trước, sau đó chia sẻ với cả nhóm và hoàn thiện phiếu.

Kết quả Phiếu học tập số 1 (đáp án mẫu):

• Thể chất: đánh, đẩy, đá, gây thương tích hoặc có khả năng gây thương tích.
• Tinh thần: đe dọa, cô lập, xúc phạm, làm người khác sợ hãi (ví dụ: đập đồ để dọa).
• Tình dục: ép buộc hoặc gây hại về tình dục trái với ý muốn của thành viên gia đình.
• Kinh tế: kiểm soát, ngăn cản hoặc gây thiệt hại về tiền bạc, tài sản của thành viên khác.
  Kết luận HS rút ra: Bạo lực gia đình là hành vi cố ý, gây hoặc có khả năng gây hại; không chỉ đánh đập; trách nhiệm thuộc người gây hại, không phải do nạn nhân chưa biết nhịn.

HS phân tích được hai phương án ứng xử trong tình huống Vy và vận dụng nguyên tắc ưu tiên an toàn, tìm người hỗ trợ, không đối đầu người bạo lực.

HS làm việc nhóm theo kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi nhóm có một tờ giấy khổ lớn chia làm bốn phần, trung tâm là câu hỏi và bốn ô xung quanh để ghi ý kiến cá nhân. Nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 2.
Câu hỏi GV đặt ra: (1) Phương án của bạn (đến nhà tranh cãi) có an toàn cho Vy không? (2) Phương án của Vy (gặp cô giáo ở phòng trực) có ưu điểm gì? (3) Theo em, cần làm gì để không quay lại lấy bằng chứng hoặc đối đầu người bạo lực?

Kết quả Phiếu học tập số 2 (đáp án mẫu):

• Phương án đến nhà tranh cãi: không an toàn, dễ làm tăng trả đũa và đẩy Vy vào nguy hiểm.
• Phương án gặp cô giáo ở phòng trực: có người hỗ trợ, giảm nguy cơ, bảo đảm an toàn cho Vy.
• Nguyên tắc ứng xử rút ra: ưu tiên an toàn; tìm nơi và người hỗ trợ; báo người có trách nhiệm; chỉ chia sẻ thông tin cần thiết; không buộc trẻ hòa giải trong nguy hiểm; không quay lại lấy bằng chứng hoặc đối đầu người bạo lực; không đăng địa chỉ công khai.

HS nêu được cách pháp luật nhận diện bạo lực gia đình và đặt người bị bạo lực làm trung tâm, từ đó giải thích vì sao không được thu hẹp bạo lực thành chỉ đánh đập.

GV trình bày ngắn gọn nội dung đối chiếu với Luật Phòng, chống bạo lực gia đình số 13/2022/QH15 (Điều 2–5, 9 và 17) theo nội dung bài học: nhận diện cả tổn hại thể chất, tinh thần, tình dục, kinh tế; lấy người bị bạo lực làm trung tâm; hòa giải không thay thế biện pháp xử lí.
Câu hỏi GV đặt ra: Vì sao một quy định cũ chỉ nhắc đến đánh đập là chưa đủ để bảo vệ nạn nhân?

• Luật nhận diện bốn dạng tổn hại: thể chất, tinh thần, tình dục, kinh tế.
• Luật lấy người bị bạo lực làm trung tâm: ưu tiên an toàn và quyền lợi của người bị hại.
• Hòa giải không thay thế biện pháp xử lí theo luật.
• Lưu ý khi sử dụng: đây là kiến thức giáo dục theo nguồn dẫn, không phải tư vấn cho hồ sơ cá nhân; không suy ra mức phạt hay trách nhiệm pháp lí cụ thể khi chưa đủ điều kiện và quy định áp dụng.

HS vận dụng kiến thức đã học để nhận diện biểu hiện, lựa chọn cách hỗ trợ và đánh giá đúng sai các nhận định liên quan đến bạo lực gia đình.

HS làm bài tập cá nhân (3 phút) rồi đối chiếu với bạn cùng bàn (2 phút). Đề gồm bốn câu:
(1) Ghép biểu hiện với nội dung phù hợp: Đe dọa, đập đồ gây sợ hãi; Tìm hỗ trợ an toàn; Tự đối đầu hoặc công khai địa chỉ.
(2) Vy kể bị thành viên gia đình đe dọa và đập đồ, không dám về. Cách hỗ trợ phù hợp? A. Đi cùng Vy tới người lớn đáng tin và nhờ phối hợp bảo vệ; B. Tự tới nhà đối đầu để người đó sợ; C. Khuyên Vy về nhận lỗi để yên chuyện; D. Đăng địa chỉ nhà Vy cho cộng đồng xử lí.
(3) Đánh giá đúng (Đ) hoặc sai (S): a) Người bị bạo lực cần được bảo vệ an toàn và thông tin riêng tư. b) Chỉ đánh đập gây thương tích mới được xem là bạo lực gia đình.
(4) Nhận định nào đúng? A. Chỉ đánh đập gây thương tích mới được xem là bạo lực gia đình. B. Người bị bạo lực cần được bảo vệ an toàn và thông tin riêng tư.

Đáp án:
(1) Nhận diện – Đe dọa, đập đồ gây sợ hãi; Ưu tiên – Tìm hỗ trợ an toàn; Không nên – Tự đối đầu hoặc công khai địa chỉ.
(2) Đáp án A: Phòng trực có người hỗ trợ giảm nguy cơ; đối đầu hoặc đăng địa chỉ có thể tăng trả đũa; không quy lỗi nạn nhân.
(3) a) Đ: Người bị bạo lực cần được bảo vệ an toàn và thông tin riêng tư. b) S: Bạo lực gia đình không chỉ là đánh đập gây thương tích; đe dọa, cô lập, xúc phạm, ép quá sức cũng có thể thuộc hành vi được luật xác định.
(4) Đáp án B: Người bị bạo lực cần được bảo vệ an toàn và thông tin riêng tư; ưu tiên an toàn, tìm nơi và người hỗ trợ, chỉ chia sẻ thông tin cần thiết.

HS vận dụng nguyên tắc ứng xử để viết lời nhờ người có trách nhiệm hỗ trợ và đề xuất nguyên tắc tuyên truyền phòng, chống bạo lực gia đình trong lớp học.

Nhiệm vụ 1: Mỗi HS viết lời nhờ cô giáo bảo vệ Vy, tham khảo ví dụ: Cô ơi Vy đang sợ về nhà vì bị đe dọa và có việc đập đồ. Chúng em cần cô giúp liên hệ người có trách nhiệm và thống nhất nơi an toàn.
Nhiệm vụ 2: Cá nhân hoặc cặp đôi viết ba nguyên tắc của hoạt động tuyên truyền trong lớp.
Nhiệm vụ về nhà được giao kèm theo ở phần Bài tập về nhà.

• Lời nhờ hỗ trợ: nêu rõ tình trạng an toàn của Vy, đề nghị liên hệ người có trách nhiệm và thống nhất nơi an toàn; không kể chi tiết ngoài dữ kiện; trao đổi riêng, không kể trong nhóm lớp.
• Ba nguyên tắc tuyên truyền trong lớp: (1) Dùng tình huống giả định, không bắt HS kể trải nghiệm cá nhân; (2) Giải thích các dạng bạo lực và quyền được hỗ trợ; (3) Cung cấp kênh báo người lớn hoặc người có trách nhiệm mà không yêu cầu công khai tên.