Giáo án Bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên

HS nhận diện được vấn đề cần giải quyết và nêu được nhiệm vụ tìm hiểu cách bảo vệ môi trường, tài nguyên đúng cách.

GV chiếu tình huống: Mương gần trường đổi màu sau mưa. Có xưởng ở gần nhưng chưa rõ nguồn nước; nhóm học sinh muốn xuống mương lấy mẫu và đăng tên xưởng là thủ phạm.
Câu hỏi GV đặt ra: (1) Em nhận thấy điều gì bất thường trong tình huống? (2) Theo em, việc nhóm học sinh định làm có ổn không? Vì sao? (3) Nếu em là thành viên trong nhóm, em sẽ làm gì?

HS nêu được: nước mương đổi màu sau mưa nhưng chưa biết chất gì, nguồn từ đâu; việc xuống mương lấy mẫu có thể gây nguy hiểm vì chất lạ chưa rõ; việc đăng tên xưởng khi chưa có bằng chứng là quy kết vội, chưa công bằng. Nhiệm vụ của bài: tìm hiểu bản chất bảo vệ môi trường, tài nguyên và cách hành động đúng, an toàn.

HS giải thích được khái niệm môi trường, tài nguyên và bảo vệ môi trường, tài nguyên bằng các dấu hiệu cụ thể.

HS làm việc theo nhóm 4 người theo kĩ thuật Khăn trải bàn: mỗi nhóm có một tờ giấy lớn chia 4 ô ở giữa và 4 ô xung quanh; nhóm tự đọc mục Hiểu bản chất trong sách hoặc xem phần bài giảng trên NeoEdu.
Nhiệm vụ: Ô 1 – Môi trường tạo điều kiện sống cho con người như thế nào? Ô 2 – Tài nguyên khác gì với các nguồn lực khác và kể một ví dụ tài nguyên hữu hạn, một ví dụ tài nguyên cần thời gian tái tạo. Ô 3 – Bảo vệ môi trường gồm những việc gì? Ô 4 – Vì sao chỉ dọn rác cuối nguồn là chưa đủ? Tại sao một ảnh nước đổi màu chưa đủ xác định chất hay người gây ô nhiễm?

Sơ đồ khăn trải bàn của nhóm ghi các ý chính: Môi trường là điều kiện sống của con người; tài nguyên là nguồn lực tự nhiên hữu hạn hoặc cần thời gian tái tạo (ví dụ: khoáng sản là hữu hạn; nước sạch, rừng có thể tái tạo nếu được bảo vệ); bảo vệ môi trường, tài nguyên gồm phòng ngừa ô nhiễm, sử dụng hợp lí và phục hồi theo chuyên môn; dọn rác cuối nguồn là chưa đủ vì ô nhiễm đã xảy ra và có thể lan rộng; ảnh nước đổi màu chỉ là một dấu hiệu, cần kiểm tra chuyên môn để biết chất và nguồn gây ô nhiễm.

HS nêu và giải thích được các hành động cụ thể trong bảo vệ môi trường và các việc không nên làm khi gặp dấu hiệu ô nhiễm.

HS làm việc theo kĩ thuật Mảnh ghép. Vòng 1: nhóm chuyên sâu gồm 3 nhóm, mỗi nhóm nhận một chủ đề và sử dụng Phiếu học tập số 1.
Nhóm A: Giảm phát sinh và phân loại rác theo hướng dẫn địa phương.
Nhóm B: Không đổ chất lạ xuống mương, sông, cống; không lấy mẫu nước nghi độc và không tự xử lí hóa chất ở nhà.
Nhóm C: Quan sát từ nơi an toàn, ghi thời gian, vị trí, dấu hiệu và báo người có trách nhiệm.
Vòng 2: ghép nhóm mới gồm đủ 3 chủ đề (mỗi người từ một nhóm chuyên sâu); mỗi người trình bày chủ đề mình đã nghiên cứu.
Câu hỏi GV đặt ra: Vì sao không nên lấy mẫu nước nghi độc? Vì sao không nên đổ chất tẩy để làm nước trong?

Phiếu học tập số 1 hoàn thành, gồm các ý: Giảm rác và nước thải ngay từ nguồn; phân loại rác đúng hướng dẫn địa phương; không đổ chất lạ xuống mương; ghi thời gian, vị trí, dấu hiệu quan sát (màu nước, mùi, lượng nước) từ nơi an toàn; báo người có trách nhiệm. Giải thích: nhiều chất gây hại không nhìn thấy, nước trong chưa chắc an toàn; chất tẩy có thể làm phát sinh nguy cơ mới; học sinh không tự xử lí chất lạ để tránh tai nạn.

HS nêu được quyền sống trong môi trường trong lành và nghĩa vụ bảo vệ môi trường theo Điều 43 Hiến pháp, đồng thời hiểu bài không suy ra mức phạt từ một ảnh nước đổi màu.

HS làm việc cặp đôi, đọc phần Đối chiếu pháp luật trong bài học.
Câu hỏi GV đặt ra: (1) Điều 43 Hiến pháp quy định gì về môi trường? (2) Vì sao không thể kết luận mức phạt hay trách nhiệm pháp lí cụ thể chỉ từ một ảnh nước đổi màu? (3) Trong trường hợp này, điều gì cần có trước khi xác định trách nhiệm?

HS nêu được: Điều 43 Hiến pháp quy định quyền sống trong môi trường trong lành và nghĩa vụ bảo vệ môi trường. Một ảnh nước đổi màu không đủ điều kiện để ấn định mức phạt hay xác định nguồn gây hại; cần kiểm tra chuyên môn và đối chiếu quy định áp dụng. Bài học chỉ có tính giáo dục, không thay thế tư vấn cho hồ sơ cá nhân.

HS vận dụng kiến thức đã học để ghép khái niệm, đánh giá nhận định và chọn cách xử lí tình huống có căn cứ.

HS làm cá nhân Phiếu học tập số 2 (phần A), sau đó làm bài tập tương tác trên NeoEdu nếu lớp có thiết bị. Các bài tập: (1) Ghép biểu hiện với nội dung phù hợp. (2) Trắc nghiệm: Cách làm phù hợp nhất với tình huống mương đổi màu? (3) Đánh giá hai nhận định a) và b). (4) Điền từ vào chỗ trống. (5) Chọn nhận định đúng.

Đáp án:
(1) Phòng ngừa – Giảm rác và nước thải ngay nguồn; Sử dụng hợp lí – Dùng nước vừa nhu cầu; Báo tin – Ghi vị trí, thời gian, dấu hiệu quan sát.
(2) Đáp án A: Ghi thời gian, vị trí từ nơi an toàn và báo người có trách nhiệm kiểm tra. Lí do: bảo vệ môi trường cần an toàn và bằng chứng; vị trí gần không chứng minh nguồn gây ô nhiễm.
(3) a) Đ: Cần phòng ngừa ô nhiễm và sử dụng tài nguyên hợp lí. b) S: Nước đổi màu không luôn chứng minh một cơ sở gần nhất vi phạm.
(4) Phòng ngừa ô nhiễm, sử dụng hợp lí nguồn nước, đất, rừng và phục hồi theo hướng dẫn là những việc Bảo vệ môi trường, tài nguyên.
(5) Đáp án B: Cần phòng ngừa ô nhiễm và sử dụng tài nguyên hợp lí.

HS vận dụng kiến thức vào tình huống thực tế: viết thông tin báo sự việc khách quan, không quy kết; lập kế hoạch giảm dùng giấy trong một tuần với cách đo cụ thể.

Nhiệm vụ 1 (làm tại lớp, khoảng 5 phút): Viết thông tin báo người có trách nhiệm về mương đổi màu, không quy kết cho xưởng. Gợi ý: nêu đúng sự việc, thừa nhận chưa biết chất và nguồn, cho biết đã quan sát từ nơi an toàn và đề nghị kiểm tra.
Nhiệm vụ 2 (hoàn thành ở nhà): Lập kế hoạch giảm dùng giấy một tuần, có cách đo bằng số tờ giấy đã dùng và số tờ tận dụng.
Câu hỏi GV đặt ra: Trong thông tin báo, em có đưa ra kết luận về ai gây ô nhiễm không? Kế hoạch giảm giấy của em đo bằng gì?

Nhiệm vụ 1: Thông tin báo mẫu: Mương gần trường đổi màu sau mưa. Chúng em quan sát từ bờ an toàn, chưa biết chất hay nguồn gây màu. Xin người có trách nhiệm kiểm tra và hướng dẫn tránh tiếp xúc. Không đăng tên xưởng là thủ phạm khi chưa có kết luận. (Chấp nhận lời báo tương đương, không thêm thời gian hay vị trí chưa được đề cho.)
Nhiệm vụ 2: Kế hoạch mẫu: Ghi số tờ dùng một mặt còn sạch đầu tuần, dùng lại cho nháp khi không có dữ liệu riêng; cuối tuần đếm số tờ tận dụng và so sánh với đầu tuần; đặt mục tiêu cụ thể cho tuần sau.