NeoEdu
Giáo án Giáo dục công dân 8
Giáo dục công dânLớp 8Bài 4. Bảo vệ lẽ phải

Giáo án Bảo vệ lẽ phải

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH · 1 tiết (45 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Mục tiêu

1. Kiến thức

  • Nêu được khái niệm lẽ phải: điều đúng đắn phù hợp đạo lí, sự thật và lợi ích chính đáng.
  • Giải thích được bảo vệ lẽ phải là ủng hộ, thực hiện điều đúng, phản đối sai bằng cách có căn cứ và phù hợp an toàn.
  • Phân biệt được bảo vệ lẽ phải với bênh bạn thân hoặc thắng tranh luận bằng mọi giá.
  • Nêu được các bước thực hiện: nghe các bên, kiểm tra bằng chứng, đối chiếu chuẩn mực, nêu điều biết và chưa biết, chọn kênh góp ý hoặc báo người có trách nhiệm.
  • Vận dụng được cách phân tích tình huống để lựa chọn hành động có căn cứ, tôn trọng người khác.

2. Năng lực

a) Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS tự đọc tình huống, tự đối chiếu dữ kiện với khái niệm và tự rút ra kết luận của cá nhân trước khi thảo luận.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS trao đổi theo cặp và nhóm 4, lắng nghe ý kiến khác, trình bày kết quả ngắn gọn, rõ ràng.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS đề xuất quy trình bàn giao phòng và cách viết đề nghị hoãn kết luận để xác minh tình huống mới.

b) Năng lực đặc thù

  • Điều chỉnh hành vi: HS nhận biết hành vi đúng khi góp ý, phản đối sai và tránh xúc phạm hay quy kết khi chưa có bằng chứng.
  • Phát triển bản thân: HS tự đánh giá thái độ của mình khi đứng trước điều sai và xác định cách rèn luyện bản lĩnh, công bằng trong lớp học.

3. Phẩm chất

  • Trung thực: HS nêu đúng điều mình biết và điều chưa biết, không khẳng định ai có lỗi khi dữ kiện chưa rõ.
  • Trách nhiệm: HS chọn kênh góp ý hoặc báo người có trách nhiệm khi phát hiện điều sai, không im lặng hoặc tự ý xử lí.
  • Nhân ái: HS tôn trọng người liên quan, không dùng lời lẽ xúc phạm hay bạo lực khi bảo vệ điều đúng.

II. Thiết bị dạy học và học liệu

1. Giáo viên

  • Máy chiếu, slide nêu tình huống giả định: Ban cán sự muốn trừ điểm tổ Nam vì rác ở bàn cuối; phiếu trực nhật cho biết tổ khác dùng phòng sau đó; Nam là bạn thân của lớp trưởng nhưng dữ kiện chưa được xét.
  • Thẻ 'Đồng ý' và 'Không đồng ý' cho mỗi HS hoặc bảng phụ ghi hai từ đó.
  • Phiếu học tập số 1, Phiếu học tập số 2 (in cho từng nhóm).
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/8/civic/bai-4-bao-ve-le-phai (dùng ở hoạt động luyện tập).

2. Học sinh

  • Sách giáo khoa Giáo dục công dân 8, vở ghi, bút viết.
  • Giấy A3 hoặc A0 làm khăn trải bàn cho nhóm, bút dạ.
  • Thiết bị cá nhân (điện thoại hoặc máy tính bảng) nếu GV cho phép để làm bài tập tương tác trên NeoEdu.

III. Tiến trình dạy học

Hoạt động 1: Mở đầu · 5 phút

Nhận diện tình huống cần bảo vệ lẽ phải

a) Mục tiêu

Huy động kinh nghiệm của HS về việc đứng trước điều đúng, điều sai và xác định vấn đề bài học: bảo vệ lẽ phải cần dựa trên căn cứ và cách ứng xử phù hợp.

b) Nội dung

GV chiếu tình huống giả định: Ban cán sự muốn trừ điểm tổ Nam vì rác ở bàn cuối. Phiếu trực nhật cho biết tổ khác dùng phòng sau đó. Nam là bạn thân của lớp trưởng nhưng dữ kiện chưa được xét. GV hỏi: Theo em, việc trừ điểm ngay có hợp lí không? Vì sao?

c) Sản phẩm

HS giơ thẻ 'Đồng ý' hoặc 'Không đồng ý' và giải thích ngắn một câu. HS nêu được vấn đề cần giải quyết: xác định trách nhiệm dựa trên dữ kiện, không dựa trên quan hệ thân quen hay vị trí rác. GV ghi tên bài 'Bảo vệ lẽ phải' lên bảng.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chiếu tình huống và đặt câu hỏi: Theo em, ban cán sự nên trừ điểm ngay không? Hãy giơ thẻ Đồng ý hoặc Không đồng ý.

    Học sinh

    HS đọc tình huống trên màn hình, suy nghĩ trong vài giây và chuẩn bị thẻ.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV quan sát số lượng thẻ, mời 2 đến 3 HS giải thích lí do ngắn gọn.

    Học sinh

    HS suy nghĩ và tự trả lời. Dự kiến: 'Em không đồng ý vì chưa biết ai xả rác, phải xem lịch dùng phòng.' Hoặc: 'Em đồng ý vì rác ở bàn tổ Nam thì tổ Nam phải chịu.'

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời HS khác bổ sung hoặc phản biện, sau đó dẫn dắt: Nếu chưa có bằng chứng thì kết luận vội có thể gây bất công.

    Học sinh

    HS nhận xét ý kiến bạn. Dự kiến: 'Bạn nói đúng, phiếu chỉ cho biết tổ khác có dùng phòng sau, chưa chứng minh ai xả rác.'

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: Đây là tình huống cần bảo vệ lẽ phải. GV ghi tên bài lên bảng và nêu mục tiêu tiết học.

    Học sinh

    HS ghi tên bài vào vở và xác định nhiệm vụ học tập.

Hoạt động 2.1: Hình thành kiến thức mới · 10 phút

Khái niệm lẽ phải và cách phân biệt với thiên vị

a) Mục tiêu

HS nêu được khái niệm lẽ phải, giải thích được bảo vệ lẽ phải và phân biệt được với bênh bạn thân hoặc thắng tranh luận bằng mọi giá.

b) Nội dung

HS làm việc theo cặp đôi, đọc khái niệm lẽ phải trong SGK và hoàn thành Phiếu học tập số 1. Nhiệm vụ: đánh dấu từng biểu hiện là Đúng hoặc Chưa đúng với bảo vệ lẽ phải, nêu lí do. Các biểu hiện: (1) Xem phiếu trực nhật trước khi kết luận; (2) Miễn điểm cho bạn thân; (3) Nghe hai bên rồi đối chiếu tiêu chí; (4) Tranh luận thắng bằng mọi giá dù chưa đủ căn cứ; (5) Nói to, mắng người bị nghi để họ nhận lỗi.

c) Sản phẩm

Lẽ phải là điều đúng đắn phù hợp đạo lí, sự thật và lợi ích chính đáng. Bảo vệ lẽ phải là ủng hộ, thực hiện điều đúng, phản đối sai bằng cách có căn cứ và phù hợp an toàn. Kết quả phiếu: (1) Đúng; (2) Chưa đúng, vì thiên vị theo quan hệ thân quen; (3) Đúng; (4) Chưa đúng, vì thắng tranh luận bằng mọi giá không đồng nhất với bảo vệ điều đúng; (5) Chưa đúng, vì dùng xúc phạm để bảo vệ điều đúng là không phù hợp.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV phát Phiếu học tập số 1 và yêu cầu HS đọc phần khái niệm trong SGK, sau đó làm việc theo cặp đôi trong 6 phút. GV nhắc: Đánh dấu Đúng hoặc Chưa đúng và giải thích lí do cho từng biểu hiện.

    Học sinh

    HS đọc khái niệm, nhận nhiệm vụ và chuẩn bị làm việc cặp đôi.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV đi quanh lớp, gợi ý cặp còn lúng túng: Biểu hiện này có dựa trên dữ kiện không? Có vì quan hệ quen biết không?

    Học sinh

    HS thảo luận và điền phiếu. Dự kiến: 'Biểu hiện 2 là chưa đúng vì miễn điểm do quen biết, không dựa trên dữ kiện.'

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 cặp trình bày kết quả, các cặp khác nhận xét. GV hỏi thêm: Khi nào bảo vệ lẽ phải có thể khiến em phải phản biện bạn thân?

    Học sinh

    Đại diện cặp trình bày, lớp nhận xét. Dự kiến: 'Khi bạn thân làm sai thì em vẫn phải nói sự thật, vì bảo vệ lẽ phải không phải là đứng về một người.'

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: Lẽ phải là điều đúng đắn phù hợp đạo lí, sự thật và lợi ích chính đáng. Bảo vệ lẽ phải không đồng nhất với bênh bạn thân hay thắng tranh luận bằng mọi giá. GV yêu cầu HS ghi phần chốt vào vở.

    Học sinh

    HS ghi khái niệm và cách phân biệt vào vở.

Hoạt động 2.2: Hình thành kiến thức mới · 10 phút

Các bước bảo vệ lẽ phải có căn cứ

a) Mục tiêu

HS nêu được các bước thực hiện bảo vệ lẽ phải và giải thích được vì sao phải nghe các bên, kiểm tra bằng chứng và chọn kênh góp ý phù hợp.

b) Nội dung

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn. Mỗi HS tự ghi ý kiến vào ô của mình trên khăn, sau đó nhóm thống nhất 5 bước trong ô trung tâm và ghi lí do cho từng bước theo Phiếu học tập số 2. Gợi ý: Nghe các bên; kiểm tra bằng chứng; đối chiếu chuẩn mực; nêu điều biết và chưa biết; chọn kênh góp ý hoặc báo người có trách nhiệm. Lưu ý: không dùng xúc phạm hay bạo lực.

c) Sản phẩm

Sơ đồ 5 bước trên khăn trải bàn: (1) Nghe các bên để biết đầy đủ dữ kiện; (2) Kiểm tra bằng chứng như phiếu trực nhật, lịch dùng phòng; (3) Đối chiếu với chuẩn mực chung là nội quy lớp; (4) Nêu rõ điều đã biết và điều chưa biết; (5) Góp ý với ban cán sự hoặc báo giáo viên chủ nhiệm. Ghi chú: không xúc phạm, không dùng bạo lực để bảo vệ điều đúng.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV phát Phiếu học tập số 2 và khăn trải bàn cho nhóm. Yêu cầu: Mỗi HS viết 1 ý vào ô của mình, nhóm thống nhất 5 bước vào ô trung tâm trong 7 phút.

    Học sinh

    HS nhận khăn trải bàn, nhận nhiệm vụ và nêu ý kiến cá nhân.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV quan sát, hỏi nhóm: Vì sao bước nghe các bên nên đặt trước bước kết luận?

    Học sinh

    HS thảo luận. Dự kiến: 'Nếu chỉ nghe một bên thì dễ kết luận sai, nên phải nghe cả tổ Nam và người trực nhật.'

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 nhóm treo khăn lên bảng, trình bày; các nhóm khác góp ý bổ sung.

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày sơ đồ 5 bước, lớp nhận xét. Dự kiến: 'Nhóm em bổ sung bước chọn kênh góp ý vì cần đi qua người có trách nhiệm.'

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt 5 bước thực hiện bảo vệ lẽ phải và nhấn mạnh: Bảo vệ lẽ phải đòi hỏi bằng chứng và cách ứng xử tôn trọng. GV yêu cầu HS ghi vào vở.

    Học sinh

    HS ghi 5 bước và lưu ý về cách ứng xử vào vở.

Hoạt động 3: Luyện tập · 12 phút

Phân tích tình huống và đánh giá nhận định

a) Mục tiêu

HS vận dụng khái niệm và các bước bảo vệ lẽ phải để làm bài tập, chọn đúng cách ứng xử và đánh giá đúng nhận định.

b) Nội dung

HS làm bài tập 2, 3, 5 và 7 trong sách, có thể làm trên học liệu số NeoEdu theo nhóm đôi. GV đặt câu hỏi: Bài tập 2: Cách nào bảo vệ lẽ phải? Bài tập 3: Đánh giá hai nhận định về bảo vệ lẽ phải. Bài tập 5: Nhận định nào đúng? Bài tập 7: Phiếu lịch có đủ chứng minh tổ dùng sau xả rác chưa?

c) Sản phẩm

Bài 2: Đáp án A (kiểm tra lịch sử dụng và nghe các bên trước khi kết luận). Bài 3: a) Đúng, bảo vệ lẽ phải đòi hỏi bằng chứng và cách ứng xử tôn trọng; b) Sai, đứng về bạn thân trong mọi trường hợp không phải là bảo vệ lẽ phải. Bài 5: Đáp án B (Bảo vệ lẽ phải đòi hỏi bằng chứng và cách ứng xử tôn trọng). Bài 7: Chưa. Phiếu lịch chỉ cho biết cơ hội sử dụng, chưa chứng minh ai xả rác; cần người chứng kiến, kiểm tra việc bàn giao và nghe các bên, tránh chuyển quy kết từ tổ này sang tổ khác.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chiếu câu hỏi bài 2, 3, 5, 7 và mở học liệu NeoEdu. Yêu cầu HS làm việc đôi trong 6 phút, mỗi đôi ghi đáp án và lí do ngắn gọn.

    Học sinh

    HS đọc đề, nhận nhiệm vụ và làm việc theo đôi.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV theo dõi, hỏi đôi gặp khó khăn: Dữ kiện nào trong đề cho em biết điều đó?

    Học sinh

    HS đối chiếu dữ kiện với khái niệm và chọn đáp án. Dự kiến bài 7: 'Phiếu lịch chỉ cho biết tổ khác có dùng phòng sau, chưa đủ để kết luận ai xả rác.'

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 3 đôi trình bày các đáp án, yêu cầu lớp đối chiếu. GV mời 1 HS giải thích vì sao không được quy kết tổ khác.

    Học sinh

    Đại diện đôi trình bày. Lớp nhận xét và đồng thuận hoặc góp ý thêm.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt đáp án đúng và nhấn mạnh: Cần xác định trách nhiệm từ dữ kiện, không theo quan hệ thân hay vị trí rác cuối cùng. GV nhắc lại Quan niệm sai: đứng về bạn thân trong mọi trường hợp không phải là bảo vệ lẽ phải.

    Học sinh

    HS sửa đáp án chưa đúng và ghi chốt vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng · 8 phút

Đề xuất quy trình bàn giao phòng và viết đề nghị hoãn kết luận

a) Mục tiêu

HS vận dụng cách bảo vệ lẽ phải vào tình huống thực tế của lớp, thể hiện cách ứng xử có căn cứ và tôn trọng người khác.

b) Nội dung

Nhóm 4 HS đề xuất quy trình bàn giao phòng sau mỗi lượt sử dụng để giảm tranh cãi, gồm: kiểm tra bàn và rác cùng hai nhóm, ghi giờ và tình trạng vào phiếu. Mỗi HS viết 3 đến 4 câu đề nghị hoãn kết luận để xác minh tình huống trên, bám dữ kiện: chưa trừ điểm ngay vì phòng có tổ khác dùng sau; đối chiếu lịch và hỏi người trực từng lượt; áp dụng cùng quy định cho mọi tổ.

c) Sản phẩm

Quy trình bàn giao gồm: trước và sau khi dùng, hai nhóm cùng kiểm tra bàn và rác theo danh mục; ghi giờ và tình trạng vào phiếu; khi có khác biệt thì báo giáo viên chủ nhiệm. Đề nghị mẫu: Em đề nghị chưa trừ điểm ngay vì phòng có tổ khác dùng sau. Xin đối chiếu lịch và hỏi người trực từng lượt, rồi áp dụng cùng quy định cho mọi tổ. Em không xin miễn vì quen biết và không khẳng định tổ nào có lỗi khi chưa rõ dữ kiện.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV nêu nhiệm vụ: Nhóm đề xuất quy trình bàn giao phòng; cá nhân viết đề nghị hoãn kết luận trong 4 phút. GV nhắc: Không xúc phạm ai, chỉ bám dữ kiện.

    Học sinh

    HS nhận nhiệm vụ và làm việc theo nhóm, sau đó viết cá nhân.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV đi quanh các nhóm, gợi ý: Quy trình này làm sao để cả hai bên đều có bằng chứng?

    Học sinh

    HS thảo luận và viết. Dự kiến: 'Nhóm em đề xuất hai bên cùng kiểm tra bàn trước và sau khi dùng để có cơ sở so sánh.'

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 nhóm trình bày quy trình và 2 HS đọc đề nghị hoãn kết luận. GV nhận xét về cách diễn đạt tôn trọng.

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày; HS đọc đề nghị. Lớp góp ý về tính bám dữ kiện và lịch sự.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: Bảo vệ lẽ phải là kiểm tra có căn cứ rồi mới kết luận, và luôn giữ thái độ tôn trọng. GV giao bài về nhà.

    Học sinh

    HS ghi vào vở quy trình được chọn và nhận nhiệm vụ về nhà.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đọc khái niệm lẽ phải trong SGK, sau đó đánh dấu Đúng hoặc Chưa đúng với bảo vệ lẽ phải và giải thích lí do:

  • (1) Xem phiếu trực nhật trước khi kết luận: ...
  • (2) Miễn điểm cho bạn thân vì quen biết: ...
  • (3) Nghe hai bên rồi đối chiếu tiêu chí chung: ...
  • (4) Tranh luận thắng bằng mọi giá dù chưa đủ căn cứ: ...
  • (5) Mắng người bị nghi để họ nhận lỗi: ...
    Sau đó hoàn thành câu: Bảo vệ lẽ phải là ..., không đồng nhất với ...

Phiếu học tập số 2

Nhóm 4 HS thống nhất các bước bảo vệ lẽ phải trên khăn trải bàn và ghi lí do cho từng bước:

  • Bước 1: ... Lí do: ...
  • Bước 2: ... Lí do: ...
  • Bước 3: ... Lí do: ...
  • Bước 4: ... Lí do: ...
  • Bước 5: ... Lí do: ...
    Câu hỏi thảo luận: Vì sao phải nghe các bên trước khi kết luận? Vì sao không được dùng xúc phạm hay bạo lực để bảo vệ điều đúng?

Hướng dẫn về nhà

  • Viết 5 đến 7 câu về một tình huống thực tế ở trường hoặc gia đình mà em thấy cần bảo vệ lẽ phải. Nêu rõ: dữ kiện đã biết, điều chưa biết, bằng chứng cần kiểm tra và cách em sẽ góp ý.
  • Ôn lại khái niệm lẽ phải và 5 bước bảo vệ lẽ phải; làm thêm bài tập tương tác trên trang bài học NeoEdu: neoedu.vn/learn/8/civic/bai-4-bao-ve-le-phai.
  • Chuẩn bị tiết sau: Tìm hiểu ví dụ về cách lắng nghe và tôn trọng người khác khi góp ý.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.