Giáo án Lao động cần cù, sáng tạo

Tạo tình huống để HS nhận ra việc làm việc bền bỉ và tìm cách làm nhanh hơn là hai việc có thể cùng xảy ra, từ đó xác định nhiệm vụ học tập của bài.

GV chiếu tình huống: 'Tổ gấp hộp đang làm bằng cách đo từng chiếc giấy, rất chậm nhưng các bạn không bỏ cuộc. Một bạn đề nghị dùng một cữ giấy để gấp nhanh hơn.' HS trả lời nhanh các câu hỏi: (1) Bạn nào trong tổ thể hiện sự cần cù? (2) Đề nghị dùng cữ giấy thể hiện điều gì? (3) Theo em, cải tiến này đã đủ để áp dụng ngay chưa?

HS nêu được: (1) Cần cù thể hiện ở việc các bạn kiên trì làm đều đặn, không bỏ cuộc. (2) Đề nghị dùng cữ giấy thể hiện sự sáng tạo, tìm cách làm mới để tiết kiệm thời gian. (3) Chưa đủ, cần kiểm tra thêm hiệu quả, an toàn và chất lượng. GV ghi tên bài 'Lao động cần cù, sáng tạo' và nhiệm vụ: phân biệt hai phẩm chất, nắm quy trình cải tiến.

HS nêu được khái niệm cần cù và sáng tạo, giải thích được vì sao hai phẩm chất này bổ trợ nhau.

HS làm việc theo cặp với Phiếu học tập số 1: đọc mục Khái niệm trong SGK, điền bảng so sánh cần cù và sáng tạo, sau đó trả lời câu hỏi: 'Vì sao cần cù và sáng tạo bổ trợ nhau trong tình huống gấp hộp?'

Bảng phân biệt đúng: Cần cù là bền bỉ, chịu khó, có trách nhiệm, thể hiện ở việc làm đều đặn, kiên trì. Sáng tạo là tìm cách làm mới, hữu ích trên cơ sở hiểu công việc, thể hiện ở đề xuất cữ giấy. Kiến thức HS rút ra: Cần cù giữ việc làm đều đặn, sáng tạo giúp làm việc tốt hơn; có cần cù mới thử được nhiều lượt, có hiểu công việc mới đề xuất được cách làm đúng hướng.

HS trình bày được các bước thực hiện một cải tiến và giải thích vì sao cải tiến phải được kiểm chứng về hiệu quả, an toàn và chất lượng.

Nhóm 4 HS hoàn thành Phiếu học tập số 2: sắp xếp năm bước theo thứ tự đúng (xác định vấn đề; đề xuất thay đổi nhỏ; thử trong điều kiện an toàn; so cùng tiêu chí; điều chỉnh rồi mới áp dụng). Sau đó đối chiếu tình huống gấp hộp: mỗi bước đã làm gì? Nhóm trả lời: 'Vì sao không được kết luận chỉ từ việc mới thử một lượt?' và 'Khi tự thay máy móc điện thì cần làm gì?'

Thứ tự đúng: (1) Xác định vấn đề: đo từng hộp tốn thời gian. (2) Đề xuất thay đổi nhỏ: dùng cữ giấy. (3) Thử trong điều kiện an toàn: gấp 10 hộp theo cữ giấy. (4) So cùng tiêu chí: so thời gian và kích thước với cách cũ. (5) Điều chỉnh rồi mới áp dụng. Kết luận: Mới thử một lượt, giảm 6 phút, chưa đủ khẳng định mọi điều kiện, cần thử lặp và kiểm tra kích thước; ghi rõ dữ liệu minh họa hay đo thực tế; không tự thay máy móc điện khi chưa được phép.

HS vận dụng được khái niệm và quy trình để đánh giá nhận định, tính phần trăm thời gian giảm và nêu giới hạn kết luận.

Ba bài tập dựa trên tình huống gấp hộp: (1) Ghép biểu hiện với bước Vấn đề, Cải tiến, Kiểm chứng. (2) Chọn kết luận phù hợp khi mẫu thử mới thử một lượt. (3) Đánh giá hai nhận định a) và b). Sau đó, HS làm thêm câu hỏi: 'Tính phần trăm thời gian giảm và nêu giới hạn kết luận' trên trang bài tương tác NeoEdu nếu có thiết bị, hoặc làm trên giấy nháp.

Đề tình huống: Tổ gấp hộp thử một cữ giấy; 10 hộp cùng yêu cầu, mẫu cũ 30 phút, mẫu thử 24 phút; cả hai đạt kích thước, mới thử một lượt.
Bài 1: Vấn đề – Đo từng hộp tốn thời gian; Cải tiến – Dùng cữ giấy; Kiểm chứng – So thời gian và chất lượng cùng yêu cầu.
Bài 2: Đáp án A (giảm 6 phút, cần thử thêm để xác nhận ổn định). B sai vì không chắc mọi lần tăng 50%; C sai vì phải giữ chất lượng; D sai vì vẫn cần kích thước.
Bài 3: a) Đ; b) S (không thể khẳng định cách mới luôn tốt hơn khi chưa thử).
Bài 4: Đáp án: Cần cù và sáng tạo.
Bài 5: Đáp án B: Sáng tạo cần được kiểm chứng bằng tiêu chí hiệu quả và an toàn.
Bài tính: $30 - 24 = 6$ phút; $\dfrac{6}{30} \times 100\% = 20\%$. Giới hạn: đây là giảm thời gian trong một lượt 10 hộp, không tự bằng tăng năng suất 20% hay bảo đảm mọi lượt đều như vậy; cần thử lặp và kiểm tra kích thước.

HS vận dụng quy trình cải tiến an toàn vào một việc lao động thực tế, rèn tính cần cù và sáng tạo, đồng thời tôn trọng người khác.

Trong lớp, HS chọn một việc lao động quen thuộc ở gia đình hoặc trường học (ví dụ: xếp bàn ghế, rửa chén, gấp quần áo, trực nhật). HS ghi theo bảng gồm 4 cột: Vấn đề | Cách thay đổi nhỏ | Cách thử an toàn | Tiêu chí so sánh. Về nhà, HS thử cải tiến ít nhất 2 lượt, ghi thời gian và kết quả, phân biệt rõ dữ liệu thực tế với dữ liệu dự kiến.

Bảng kế hoạch cải tiến của mỗi HS gồm đủ bốn cột; kết quả thử ít nhất 2 lượt có đơn vị thời gian (phút) và ghi chú 'đo thực tế' hoặc 'minh họa'. Kiến thức HS rút ra: Cải tiến cần thử lặp, so cùng tiêu chí và không làm mất an toàn hay chất lượng; không tự thay đổi thiết bị điện khi chưa được người lớn cho phép.