Giáo án Tôn trọng sự đa dạng của các dân tộc

Kết nối trải nghiệm thực tế của HS với nội dung đa dạng văn hóa và xác định vấn đề cần giải quyết trong bài.

GV đặt câu hỏi: "Em đã từng tham gia hoạt động giới thiệu văn hóa của một dân tộc khác chưa? Điều gì khiến em ấn tượng hoặc băn khoăn?" Sau đó GV nêu tình huống: lớp tổ chức ngày hội văn hóa, một bạn đề nghị bắt mọi học sinh thuộc một dân tộc phải biểu diễn cùng tiết mục, còn Hòa muốn tự chọn phần giới thiệu ngôn ngữ. GV hỏi: "Theo em, Hòa có nên bị buộc phải biểu diễn không? Vì sao?"

HS nêu được ít nhất một trải nghiệm hoặc quan sát về hoạt động văn hóa; HS trả lời được vấn đề cần giải quyết: cách tổ chức ngày hội sao cho tôn trọng sự lựa chọn tự nguyện và không biến văn hóa thành khuôn cứng. GV ghi tên bài "Tôn trọng sự đa dạng của các dân tộc" lên bảng.

HS giải thích được đa dạng văn hóa bằng các dấu hiệu cụ thể và phân biệt được tôn trọng với định kiến, với hành vi nhân danh văn hóa để xâm hại quyền.

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn, hoàn thành Phiếu học tập số 1 gồm: (1) Liệt kê bốn dấu hiệu của đa dạng văn hóa và ví dụ minh họa; (2) Giải thích vì sao trong cùng cộng đồng vẫn có khác biệt cá nhân; (3) Phân loại các biểu hiện: bình đẳng, học hỏi, định kiến, nhân danh văn hóa để xâm hại quyền. GV nêu khái niệm đa dạng văn hóa trong phần Khái niệm của bài và hướng dẫn HS đối chiếu.

Phiếu học tập số 1 hoàn chỉnh của mỗi nhóm, gồm:

• Bốn dấu hiệu: lịch sử, ngôn ngữ, tập quán, giá trị; mỗi dấu hiệu có một ví dụ cụ thể.
• Giải thích: trong cùng một dân tộc, mỗi người có hoàn cảnh, sở thích và cách sống khác nhau, nên không thể coi một biểu hiện là đại diện cho mọi người.
• Phân loại: Bình đẳng – không phân biệt đối xử; Học hỏi – tìm hiểu có nguồn và bối cảnh; Định kiến – gán đặc điểm cố định cho cả nhóm; nhân danh văn hóa để xâm hại quyền – không được chấp nhận.
• Kết luận nhóm: tôn trọng là bình đẳng và học hỏi có chọn lọc.

HS nêu được các cách thực hiện tôn trọng đa dạng văn hóa và phân tích được tình huống Hòa để lựa chọn hành động có căn cứ.

Nhóm 4 HS thảo luận bốn thẻ nội dung về cách thực hiện: (1) Hỏi và lắng nghe từ người có trải nghiệm; (2) Ghi rõ phạm vi tư liệu; (3) Xin phép khi ghi hình, dùng trang phục hay tri thức; (4) So điểm giống và khác bằng ngôn ngữ trung tính. Sau đó nhóm trả lời câu hỏi phân tích: "Hòa có nghĩa vụ đại diện cho cả dân tộc không? Vì sao? Cách tổ chức nào giúp ngày hội tôn trọng đa dạng?" Nhóm dùng Phiếu học tập số 2 để ghi kết quả.

Phiếu học tập số 2 gồm:

• Bốn cách thực hiện, mỗi cách kèm một hành động cụ thể của lớp. Ví dụ: trước khi giới thiệu trang phục, phải xin phép người có trang phục đó.
• Phân tích: Hòa không có nghĩa vụ đại diện toàn bộ dân tộc; lựa chọn tự nguyện và hỏi ý kiến người tham gia giúp tránh biến văn hóa thành khuôn cứng.
• Lựa chọn: cách tổ chức đúng là cho người tham gia chọn vai trò tự nguyện và hỏi ý kiến về cách giới thiệu.

HS vận dụng được kiến thức đã học để ghép biểu hiện, chọn đáp án đúng, đánh giá nhận định và nhận diện nhận định sai.

HS làm bốn nhiệm vụ nhanh:
(1) Ghép biểu hiện với nội dung phù hợp.
(2) Chọn cách tổ chức tôn trọng đa dạng trong tình huống ngày hội văn hóa (đề bài: Lớp tổ chức ngày hội văn hóa. Một bạn đề nghị bắt mọi học sinh thuộc một dân tộc phải biểu diễn cùng tiết mục; Hòa muốn tự chọn phần giới thiệu ngôn ngữ thay vì biểu diễn. Cách tổ chức nào tôn trọng đa dạng? A. Cho người tham gia chọn vai trò tự nguyện, hỏi ý kiến về cách giới thiệu; B. Buộc Hòa biểu diễn vì phải đại diện dân tộc mình; C. Cấm mọi khác biệt để cả lớp giống nhau; D. Chọn tiết mục theo định kiến có sẵn).
(3) Đánh giá nhận định: a) Một người không đại diện cho mọi thành viên của dân tộc mình; b) Tôn trọng văn hóa nghĩa là chấp nhận mọi hành vi dù gây hại.
(4) Chọn nhận định đúng nhất ngoài tình huống: A. Tôn trọng văn hóa nghĩa là chấp nhận mọi hành vi dù gây hại; B. Một người không đại diện cho mọi thành viên của dân tộc mình.
HS có thể kiểm tra đáp án trên trang bài học NeoEdu (neoedu.vn/learn/8/civic/bai-2-ton-trong-su-da-dang-cua-cac-dan-toc).

Đáp án:
(1) Bình đẳng – Không phân biệt đối xử; Học hỏi – Tìm hiểu có nguồn và bối cảnh; Định kiến – Gán đặc điểm cố định cho cả nhóm.
(2) Đáp án A: Cho người tham gia chọn vai trò tự nguyện, hỏi ý kiến về cách giới thiệu. Lí do: Hòa không có nghĩa vụ đại diện toàn bộ dân tộc; lựa chọn tự nguyện và hỏi người tham gia tránh biến văn hóa thành khuôn cứng.
(3) a) Đúng (Đ): một người không đại diện cho mọi thành viên của dân tộc mình. b) Sai (S): nhận định này phủ nhận điều kiện tôn trọng, vì tôn trọng không bao gồm việc chấp nhận hành vi gây hại.
(4) Đáp án B: Một người không đại diện cho mọi thành viên của dân tộc mình.

HS vận dụng cách thực hiện tôn trọng để soạn lời mời không gây áp lực và đề xuất quy tắc cho ngày hội văn hóa của lớp.

Mỗi nhóm soạn lời mời Hòa tham gia không gây áp lực, dựa trên tình huống đã học. Đồng thời, nhóm viết ba quy tắc cho ngày hội văn hóa. GV gợi ý nội dung lời mời cần có: hỏi ý muốn của Hòa, nêu các vai trò có thể chọn, và cam kết hỏi ý kiến về cách giới thiệu.

Lời mời mẫu (ví dụ): "Bạn có muốn tham gia giới thiệu ngôn ngữ hay một nội dung bạn chọn không? Nhóm sẽ hỏi bạn cách ghi tên và dùng tư liệu; nếu bạn không muốn trình bày thì vẫn được tham gia vai trò khác, không phải đại diện mọi người cùng dân tộc."
Ba quy tắc gợi ý:

• Tham gia tự nguyện và được chọn vai trò.
• Ghi nguồn và xin phép khi dùng tư liệu, hình ảnh, trang phục hay tri thức.
• Giới thiệu điểm riêng của mỗi dân tộc, không xếp hạng văn hóa và không gán định kiến cho cả nhóm.