Giáo án Ôn tập Chương II

Huy động kiến thức nền về các loại rừng và vai trò của rừng, tạo tâm thế ôn tập cho HS và xác định nhiệm vụ của tiết học.

HS lần lượt trả lời nhanh các câu hỏi GV đưa ra trên màn hình:

• Rừng nào có chức năng chính là giữ đất, giữ nước và bảo vệ môi trường?
• Rừng nào dùng để bảo tồn hệ sinh thái, loài sinh vật quý hiếm?
• Rừng nào cung cấp gỗ, lâm sản và được quản lí để khai thác có kế hoạch?
  HS giơ thẻ hoặc đứng tại chỗ trả lời, sau đó GV nêu mục tiêu tiết ôn tập gồm hai nội dung: phân loại rừng và trồng, chăm, bảo vệ rừng kèm tính tỉ lệ sống.

HS nêu được: rừng phòng hộ (giữ đất, giữ nước, bảo vệ môi trường); rừng đặc dụng (bảo tồn hệ sinh thái); rừng sản xuất (cung cấp lâm sản có quản lí). HS xác định được hai nhiệm vụ chính của tiết học.

HS hệ thống hoá được ba nhóm rừng theo mục đích chính, lấy được ví dụ và giải thích vì sao phân loại theo mục đích chứ không theo tên loài cây.

Kĩ thuật mảnh ghép theo nhóm 3 người. Mỗi nhóm nhận Phiếu học tập số 1 gồm ba nhiệm vụ:

• Nhiệm vụ 1: Nêu chức năng chính của rừng phòng hộ và lấy hai ví dụ về loại rừng này.
• Nhiệm vụ 2: Nêu chức năng chính của rừng đặc dụng và lấy hai ví dụ.
• Nhiệm vụ 3: Nêu chức năng chính của rừng sản xuất và lấy hai ví dụ, nêu rõ việc khai thác phải theo quản lí bền vững.
  Câu hỏi chung: Vì sao không nên phân loại rừng chỉ dựa vào tên loài cây? Các lợi ích của rừng có thể cùng tồn tại không?

Bảng hệ thống hoá ba nhóm rừng gồm: mục đích chính, lợi ích tương ứng, ví dụ minh họa. Kết luận được: phân loại theo mục đích chính vì cùng một loài cây có thể trồng cho nhiều mục đích khác nhau; một khu rừng có thể đồng thời giữ đất, giữ nước và cho lâm sản có quản lí.

HS nêu được các thao tác trồng và chăm rừng đúng kĩ thuật, gắn với bảo vệ hệ sinh thái; vận dụng công thức tỉ lệ sống và nhận biết giới hạn của con số này khi đánh giá kết quả trồng rừng.

Hoạt động cặp đôi kết hợp thảo luận nhóm. HS làm Phiếu học tập số 2 gồm:

• Câu 1: Vì sao khi trồng cây có bầu cần giữ bầu rễ và xử lí vỏ bầu theo vật liệu, không giật rễ hay bẻ rễ?
• Câu 2: Vì sao thời vụ trồng rừng cần theo địa phương và loài cây?
• Câu 3: Khi tham quan rừng, hoạt động nào cần tránh? Vì sao?
• Câu 4: Lô rừng có 80 cây đã trồng, đến ngày kiểm tra còn 72 cây sống. Tính tỉ lệ sống. Dữ liệu nào trực tiếp nhất để tính tỉ lệ sống?
• Câu 5: Tỉ lệ sống 90% có đủ để kết luận mọi cây chết do thiếu nước không? Vì sao? Cần ghi những thông tin nào để xem xét dặm?

Kết quả thảo luận dự kiến:

• Giữ bầu rễ giúp hạn chế tổn thương bộ rễ, cây dễ bén rễ; vỏ bầu được xử lí theo vật liệu để không gây ô nhiễm.
• Thời vụ phụ thuộc nhiệt độ, lượng mưa và mùa khô của từng địa phương và từng loài.
• Cần tránh tự đốt lửa vì gây nguy cơ cháy rừng; chỉ thực hiện hoạt động được phép, đi theo tuyến được phép.
• Tỉ lệ sống = $\dfrac{72}{80} \times 100\% = 90\%$. Dữ liệu trực tiếp nhất là số cây đã trồng và số cây còn sống tại cùng một ngày kiểm tra.
• Không đủ để kết luận mọi cây chết do thiếu nước, vì tỉ lệ sống chỉ phản ánh một phần kết quả. Cần ghi loài, thời vụ, vị trí và người phụ trách của 8 vị trí cần kiểm tra để xem xét dặm.

Củng cố kiến thức của chương qua các câu hỏi trắc nghiệm, đúng sai và tính toán; HS tự kiểm tra và giải thích được đáp án.

HS làm nhanh 10 câu luyện tập (có thể dùng bài tương tác trên trang NeoEdu để tự kiểm tra). GV chiếu từng câu, HS trả lời vào vở rồi đối chiếu đáp án.
Câu 1: Rừng nhấn mạnh giữ đất, giữ nước là loại nào? A. Phòng hộ; B. Đặc dụng; C. Sản xuất.
Câu 2: Cây có bầu cần thao tác nào? A. Giữ bầu rễ, xử lí vỏ theo vật liệu; B. Giật rễ cho sạch đất; C. Giữ mọi túi nhựa mãi; D. Bẻ hết rễ.
Câu 3: Hoạt động nào cần tránh khi tham quan rừng? A. Tự đốt lửa; B. Theo tuyến được phép; C. Đi cùng hướng dẫn; D. Mang rác ra đúng nơi.
Câu 4: Dữ liệu nào trực tiếp nhất cho phép tính tỉ lệ sống của lô rừng mới trồng? A. Số cây đã trồng và số còn sống tại một ngày kiểm tra; B. Chỉ số cây giống đã mua và đơn giá; C. Chỉ diện tích lô và tên loài; D. Chỉ lượng mưa và chiều cao cây lớn nhất.
Câu 5: Rừng là hệ sinh thái chứ không chỉ cây gỗ. (Đúng/Sai)
Câu 6: Rừng sản xuất cho phép khai thác tùy ý. (Đúng/Sai)
Câu 7: Thời vụ trồng rừng cần theo địa phương và loài. (Đúng/Sai)
Câu 8: Học sinh có trách nhiệm nghĩa là phải tự chữa cháy rừng. (Đúng/Sai)
Câu 9: Trồng 80 cây, 72 cây sống. Tỉ lệ sống bao nhiêu phần trăm?
Câu 10: Cần dặm 8 cây, giá mẫu 12 000 đồng/cây. Tiền cây là bao nhiêu đồng?

Đáp án:

• Câu 1: A (Chức năng phòng hộ bảo vệ đất, nước và môi trường).
• Câu 2: A (Giữ bầu hạn chế tổn thương, không giữ vỏ không phân hủy tùy tiện).
• Câu 3: A (Lửa gây nguy cơ cháy rừng; chỉ tuân hoạt động được phép).
• Câu 4: A (Tỉ lệ sống = số cây còn sống / số cây đã trồng × 100% tại thời điểm nêu; các dữ liệu còn lại không thay thế được hai số đếm này).
• Câu 5: Đúng (có các thành phần sống, không sống và quan hệ giữa chúng).
• Câu 6: Sai (vẫn phải theo quản lí bền vững và quy định).
• Câu 7: Đúng (nhiệt độ, mưa và mùa khô khác nhau).
• Câu 8: Sai (phải rời khỏi nguy hiểm, báo người lớn hoặc cơ quan chức năng).
• Câu 9: 90 (72 / 80 × 100 = 90%).
• Câu 10: 96 000 đồng (8 × 12 000 = 96 000 đồng, chưa tính công và vận chuyển).

HS vận dụng kiến thức về tỉ lệ sống, dặm cây, ghi chép theo dõi và phòng cháy để xử lí một tình huống thực tế có dữ kiện, đồng thời thể hiện trách nhiệm với rừng.

Tình huống: Nhà trường tham gia trồng 80 cây tại khu đất ven đồi. Sau một thời gian, nhóm kiểm tra thấy 72 cây còn sống, 8 vị trí cây chết. Nhóm phụ trách dự định dặm đủ 8 cây với giá mẫu 12 000 đồng/cây (chưa tính công và vận chuyển). Có ý kiến cho rằng 8 cây chết là do thiếu nước nên cần tưới nhiều hơn. Yêu cầu HS:

• Tính tỉ lệ sống và chi phí tiền cây dặm.
• Đánh giá ý kiến cho rằng mọi cây chết do thiếu nước.
• Đề xuất nội dung ghi chép để xem xét dặm (loài, thời vụ, vị trí, người phụ trách).
• Nêu việc cần làm nếu phát hiện khói bốc lên trong khu rừng khi đang tham quan.

Kết quả dự kiến:

• Tỉ lệ sống: $\dfrac{72}{80} \times 100\% = 90\%$; cần dặm 8 cây, tiền cây là 8 × 12 000 = 96 000 đồng (chưa gồm công và vận chuyển).
• Không thể kết luận mọi cây chết do thiếu nước vì chưa đủ dữ kiện; cần kiểm tra nguyên nhân cụ thể như sâu bệnh, đất, thời vụ, cách trồng.
• Ghi chép gồm: loài cây, thời vụ trồng, vị trí từng cây cần dặm, người phụ trách kiểm tra và ngày kiểm tra.
• Khi thấy khói: rời khỏi khu vực nguy hiểm, báo ngay người lớn hoặc cơ quan chức năng, không tự chữa cháy.