Giáo án Bài 9. Giới thiệu về chăn nuôi

Huy động kiến thức nền của HS về các sản phẩm có nguồn gốc từ chăn nuôi, từ đó xác định nhiệm vụ học tập của bài.

HS kể tên các thực phẩm, sản phẩm trong bữa ăn và sinh hoạt hằng ngày có nguồn gốc từ vật nuôi. GV đặt câu hỏi: "Trong bữa cơm gia đình em hôm qua có những món nào lấy từ vật nuôi? Nếu không có chăn nuôi thì điều gì sẽ thay đổi?" Từ đó GV dẫn dắt vào nhiệm vụ: tìm hiểu vai trò của chăn nuôi và những yêu cầu để chăn nuôi an toàn, hiệu quả.

HS kể được ít nhất ba sản phẩm có nguồn gốc từ chăn nuôi, ví dụ thịt, trứng, sữa. HS nêu được ý tưởng ban đầu rằng chăn nuôi gắn với thực phẩm và đời sống, đồng thời xác định được hai câu hỏi cần giải quyết: chăn nuôi đem lại lợi ích gì và cần chuẩn bị những gì để nuôi an toàn.

HS nêu được vai trò của chăn nuôi; giải thích được vì sao vật nuôi phải chăm sóc phù hợp loài, giống, giai đoạn; nêu được đặc điểm của giống vật nuôi.

HS làm việc theo nhóm 4 người, đọc phần Hiểu bản chất trong bài học (trên SGK hoặc trang NeoEdu) và hoàn thành Phiếu học tập số 1.
Nhiệm vụ 1: Liệt kê ba vai trò của chăn nuôi.
Nhiệm vụ 2: Vì sao vật nuôi phải được chăm sóc phù hợp loài, giống và giai đoạn? Cho một ví dụ về giai đoạn cần chăm sóc khác nhau.
Nhiệm vụ 3: Vì sao không thể đánh giá năng suất của cả giống từ một cá thể hoặc từ màu lông?

Phiếu học tập số 1 hoàn thành với nội dung:

• Vai trò: cung cấp thực phẩm (thịt, trứng, sữa); cung cấp nguyên liệu và sản phẩm khác (ví dụ lông, da); góp phần sinh kế của người chăn nuôi.
• Chăm sóc phù hợp loài, giống, giai đoạn vì mỗi loài và giống có nhu cầu khác nhau, và nhu cầu thay đổi theo từng giai đoạn sinh trưởng; chăm sóc đúng giúp vật nuôi khỏe mạnh và đạt năng suất.
• Đặc điểm giống: có đặc điểm di truyền tương đối ổn định; không đồng nhất giống với một cá thể bất kì; màu lông không quyết định năng suất.
  Kết luận nhóm ghi được: Chăn nuôi hiệu quả cần dựa trên kiến thức về giống và chăm sóc, không dựa vào cảm tính.

HS phân biệt được chăn nuôi nông hộ và trang trại về quy mô, điều kiện, nguồn lực; nêu được các yêu cầu chung khi chăn nuôi và các yêu cầu an toàn cần tuân thủ.

Kĩ thuật khăn trải bàn. Mỗi nhóm 4 HS nhận một khăn trải bàn (giấy A0) chia 4 ô: Nông hộ; Trang trại; Yêu cầu chung; Quy tắc an toàn. Các nhóm thảo luận và ghi kết quả vào từng ô, sau đó hoàn thành Phiếu học tập số 2.
Câu hỏi gợi ý: (1) Chăn nuôi nông hộ thường khác trang trại ở những điểm nào? (2) Khi chăn nuôi, cần chuẩn bị những gì ngoài giống vật nuôi? (3) Vì sao quy mô lớn không tự bảo đảm an toàn? (4) Vì sao không thả vật nuôi gây nguy hiểm, không tiếp xúc con bệnh hoặc phân tươi?

Khăn trải bàn của nhóm có nội dung:

• Nông hộ: quy mô nhỏ, thường dùng nguồn lực của gia đình, điều kiện khác với trang trại.
• Trang trại: quy mô lớn, cần mức đầu tư và quản lí lớn hơn.
• Yêu cầu chung: thức ăn và nước phù hợp; chuồng trại; phòng bệnh; xử lí chất thải; đầu ra sản phẩm; trách nhiệm với sức khỏe vật nuôi, người và môi trường.
• Quy tắc an toàn: không thả vật nuôi gây nguy hiểm hoặc cản trở; HS không tiếp xúc con bệnh hoặc phân tươi; quy mô lớn không tự động bảo đảm an toàn.
  Phiếu học tập số 2 hoàn thành bằng các ý tương ứng trên.

Củng cố nhanh kiến thức về sản phẩm chăn nuôi, yếu tố cần có trong kế hoạch nuôi và yêu cầu khi tăng quy mô.

GV đọc hoặc chiếu lần lượt các câu hỏi, các nhóm giơ thẻ đáp án. Có thể dùng bài tập tương tác trên NeoEdu để kiểm tra.
Câu 1: Sản phẩm nào có nguồn gốc trực tiếp từ chăn nuôi? A. Trứng gà; B. Hạt lúa; C. Sợi bông; D. Quặng đồng.
Câu 2: Yếu tố nào cần có trong kế hoạch nuôi? A. Nguồn thức ăn, nước và chăm sóc; B. Chỉ màu chuồng; C. Chỉ ảnh giống; D. Chỉ tên vật nuôi.
Câu 3: Chọn những yếu tố không được bỏ qua khi tăng quy mô nuôi. A. Xử lí chất thải; B. Phòng bệnh và nơi tiêu thụ; C. Chỉ số lượng con; D. Chỉ diện tích bảng tên.
Câu 4: Trang trại lớn tự động chắc chắn không có dịch bệnh. (Đúng/Sai)
Câu 5: Nông hộ có 12 gà mái và 3 gà trống. Tổng số gà là bao nhiêu?

Đáp án:

• Câu 1: A. Trứng gà là sản phẩm của vật nuôi; hạt lúa là sản phẩm trồng trọt; sợi bông là sản phẩm cây trồng; quặng đồng là khoáng sản.
• Câu 2: A. Sinh trưởng và phúc lợi phụ thuộc nguồn nuôi và chăm sóc, không chỉ ngoại hình.
• Câu 3: A và B. Tăng đàn kéo theo yêu cầu môi trường, dịch bệnh và đầu ra.
• Câu 4: Sai. Quy mô hay tự động hóa không thay thế an toàn sinh học, chăm sóc và giám sát.
• Câu 5: $12 + 3 = 15$ con.

HS giải quyết tình huống, lập phương án an toàn có căn cứ và so sánh nông hộ với trang trại mà không khẳng định mô hình nào luôn tốt hơn.

HS làm việc theo cặp đôi, trả lời hai tình huống:
Tình huống 1: Gia đình bạn Lan có chuồng gà còn chỗ trống. Nhà bạn muốn nuôi thêm 20 con gà chỉ vì chuồng còn chỗ. Điều đó có đủ căn cứ không? Hãy nêu ít nhất hai yếu tố cần kiểm tra và giải thích.
Tình huống 2: So sánh chăn nuôi nông hộ và chăn nuôi trang trại về quy mô, nguồn lực, yêu cầu chung. Lưu ý không được khẳng định mô hình nào luôn tốt hơn.

Tình huống 1: Chưa đủ căn cứ. Cần kiểm tra khả năng cung cấp thức ăn và nước, khả năng chăm sóc, phòng bệnh, xử lí chất thải và đầu ra; mật độ phải phù hợp. Nên nhờ người có chuyên môn hoặc kinh nghiệm đánh giá, không chỉ đếm chỗ trống.
Tình huống 2: Nông hộ thường ít con, dùng nguồn lực gia đình; trang trại thường quy mô và mức đầu tư lớn hơn. Cả hai đều cần vệ sinh, phòng bệnh, phúc lợi vật nuôi và xử lí chất thải; hiệu quả tùy quản lí, nguồn lực và thị trường.
Thang chấm (1 điểm): 0,5 điểm nêu đúng ít nhất hai yếu tố hoặc hai khác biệt; 0,5 điểm giải thích có căn cứ và an toàn. Chấp nhận cách diễn đạt khác nếu đúng dữ kiện.

HS vận dụng kiến thức để lập phương án chăn nuôi nhỏ tại gia đình có căn cứ và an toàn; rèn trách nhiệm với sức khỏe vật nuôi, người và môi trường.

Giao nhiệm vụ về nhà (có thể bắt đầu trên lớp 3 phút để HS nắm yêu cầu): Hãy chọn một loài vật nuôi phổ biến ở địa phương (ví dụ gà, lợn, bò sữa) và lập một kế hoạch nuôi ngắn gọn gồm: (1) mục đích nuôi và sản phẩm; (2) nguồn thức ăn, nước và cách chăm sóc theo giai đoạn; (3) yêu cầu chuồng trại; (4) cách phòng bệnh; (5) cách xử lí chất thải và đầu ra; (6) ba quy tắc an toàn cần tuân thủ. Có thể trao đổi với người chăn nuôi ở địa phương để hoàn thiện kế hoạch.

Kế hoạch chăn nuôi ngắn gọn (1–2 trang) có đủ sáu mục, trong đó nêu được:

• Mục đích và sản phẩm đầu ra cụ thể.
• Thức ăn và nước phù hợp với loài và giai đoạn.
• Chuồng trại đủ rộng, thông thoáng, vệ sinh.
• Biện pháp phòng bệnh và xử lí chất thải.
• Ba quy tắc an toàn: không thả vật nuôi gây nguy hiểm, không tiếp xúc con bệnh hoặc phân tươi, không nuôi quá mật độ phù hợp.