Giáo án Bài 10. Nuôi dưỡng và chăm sóc vật nuôi

Huy động kiến thức nền, nhận biết con non khác con trưởng thành ở khả năng điều hòa thân nhiệt và sức đề kháng; xác định vấn đề cần tìm hiểu trong bài.

GV nêu tình huống: “Trong chuồng có một con bê mới sinh đang run, một con gà con mới nở và một con lợn con bỏ bú.” HS trả lời nhanh các câu hỏi: (1) Vì sao con non dễ bị lạnh hơn con lớn? (2) Nếu con bỏ bú, người chăm nên quan sát gì và làm gì đầu tiên? (3) Có thể cho mọi con non ăn cùng một loại thức ăn với cùng lượng không?

Dự kiến HS nêu được: con non có khả năng điều hòa thân nhiệt và sức đề kháng chưa hoàn thiện nên dễ lạnh và dễ bệnh; cần quan sát thời điểm, lượng bú/ăn, hành vi và báo người lớn; không thể cho mọi con non cùng một khẩu phần vì nhu cầu và khả năng tiêu hóa khác nhau. GV ghi 3 câu trả lời lên bảng để làm căn cứ cho cả hai hoạt động sau.

Nêu được vai trò của nuôi dưỡng và chăm sóc; giải thích được vì sao con non cần giữ ấm, vệ sinh, thức ăn theo loài, giai đoạn; nêu được vai trò của sữa đầu với thú non và lí do không áp dụng cho gia cầm non.

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn với Phiếu học tập số 1. Nhóm đọc phần bài giảng về “Hiểu bản chất” trên học liệu NeoEdu hoặc sách giáo khoa, sau đó trả lời các câu hỏi trong Phiếu học tập số 1, ghi ý kiến của từng thành viên vào ô riêng quanh khăn trải bàn, cuối cùng thống nhất ý kiến chung vào ô giữa.

Sơ đồ khăn trải bàn gồm: (1) Nuôi dưỡng = cung cấp thức ăn, nước phù hợp nhu cầu; (2) Chăm sóc = tạo môi trường khô, thoáng, sạch và thao tác đúng; (3) Con non cần giữ ấm vì điều hòa thân nhiệt chưa hoàn thiện, cần vệ sinh vì sức đề kháng chưa hoàn thiện, cần thức ăn theo loài và giai đoạn; (4) Thú non: sữa đầu cung cấp dinh dưỡng và kháng thể, việc bú sớm và tập ăn cần người có kinh nghiệm; (5) Gia cầm non không bú sữa nên không áp dụng nội dung sữa đầu.

Phân biệt được nhu cầu chăm sóc của đực giống, cái hậu bị, cái mang thai và cái nuôi con; nêu được nguyên tắc không ép ăn, không tự dùng thuốc hoặc hormone và vai trò của người có chuyên môn.

HS học theo kĩ thuật mảnh ghép với Phiếu học tập số 2. Vòng 1: nhóm chuyên gia (mỗi nhóm 3 HS phụ trách một trạm: đực giống, cái sinh sản theo giai đoạn, nguyên tắc chăm sóc chung) đọc tư liệu và hoàn thiện phiếu. Vòng 2: HS quay về nhóm gốc, lần lượt trình bày phần mình phụ trách và ghi đủ nội dung của các trạm vào Phiếu học tập số 2.

Phiếu học tập số 2 hoàn chỉnh gồm: (1) Đực giống: cần sức khỏe và thể trạng phù hợp, khẩu phần chất lượng, vận động, không quá béo hoặc quá gầy. (2) Cái sinh sản: phân biệt hậu bị, mang thai, đẻ và nuôi con; nhu cầu năng lượng, đạm, khoáng, vitamin thay đổi, đặc biệt khi nuôi con và tiết sữa. (3) Nguyên tắc chung: nước sạch, quan sát hành vi và ăn uống, chuồng khô thoáng; không ép ăn, không tự dùng thuốc hay hormone; có bất thường thì báo người lớn và thú y; HS không thực hành phối giống, đỡ đẻ, khai thác giống.

Củng cố kiến thức về nuôi dưỡng, chăm sóc con non và vật nuôi sinh sản; vận dụng cách tính lượng thức ăn theo ngày và theo tuần.

HS làm bài tập 1–8 trên học liệu NeoEdu (phần bài tập tương tác) hoặc trên bảng phụ. HS làm cá nhân các câu 1–6, sau đó thảo luận cặp đôi cho câu 7–8 là tình huống mở, viết câu trả lời ngắn gọn. Câu hỏi GV đặt ra khi chữa: “Vì sao câu 5 là sai?”, “Vì sao câu 8 không nên cho nhiều thức ăn nhất có thể?”.

Đáp án: (1) A – điều hòa thân nhiệt chưa hoàn thiện. (2) A – cung cấp thức ăn và nước phù hợp. (3) Nước uống sạch – đáp ứng nhu cầu nước an toàn; chuồng khô thoáng – tạo môi trường phù hợp; theo dõi ăn uống – phát hiện thay đổi sức khỏe. (4) A và B – loài, tuổi; giai đoạn sinh trưởng hoặc sinh sản. (5) Sai – nhu cầu và khả năng tiêu hóa khác nhau. (6) $120 \times 7 = 840\ \mathrm{g}$, tức 840 g trong 7 ngày. (7) Ghi thời điểm, lượng ăn, nước uống thay đổi, hành vi, môi trường; báo người lớn và thú y, không tự ép ăn hay cho thuốc. (8) Thừa thức ăn gây lãng phí, ô nhiễm, mất cân đối dinh dưỡng; cần lượng và chất theo nhu cầu, theo dõi sức khỏe và điều chỉnh với người phụ trách.

Vận dụng kiến thức để tính khẩu phần, lập phương án theo dõi và xử lí ban đầu an toàn khi vật nuôi có biểu hiện bất thường; rèn kĩ năng ghi chép quan sát.

Tình huống: Gia đình bạn nuôi một con vật có kế hoạch mẫu ăn 120 g thức ăn mỗi ngày. Trong 3 ngày gần đây, con vật ăn ít hơn bình thường và uống nước ít hơn. HS làm việc nhóm 4 để trả lời: (1) Trong 7 ngày cần bao nhiêu gam thức ăn theo kế hoạch mẫu? Đổi ra kg. (2) Nhóm cần ghi những thông tin gì vào bảng theo dõi? (3) Nhóm cần báo ai và làm gì ngay, những việc không được làm? (4) Vì sao không thể áp dụng kế hoạch mẫu này cho mọi vật nuôi?

(1) $120 \times 7 = 840\ \mathrm{g}$, tức $0{,}84\ \mathrm{kg}$; ghi chú rằng đây là số liệu của bài toán, không phải khuyến nghị cho mọi vật nuôi. (2) Ghi ngày, giờ; lượng thức ăn, nước uống thực tế so với kế hoạch; hành vi (nằm nhiều, ít di chuyển, ít nhai); tình trạng chuồng và vệ sinh; dấu hiệu nhìn thấy từ khoảng cách an toàn. (3) Báo người lớn trong gia đình và thú y; hạn chế tiếp xúc, giữ chuồng khô thoáng, cung cấp nước sạch; không tự ép ăn, không chẩn đoán và không cho thuốc. (4) Nhu cầu dinh dưỡng phụ thuộc loài, tuổi, mục đích và giai đoạn sinh trưởng, sinh sản; nên mỗi vật nuôi cần kế hoạch riêng theo người có chuyên môn.