Giáo án Bài 11. Phòng và trị bệnh cho vật nuôi

Nhận biết được vấn đề cần phòng và trị bệnh cho vật nuôi; bước đầu nêu được việc cần làm khi thấy vật nuôi bất thường.

GV chiếu tình huống: Gia đình bạn Lan nuôi 40 con gà. Sáng nay bạn thấy 3 con ủ rũ, ăn ít và đứng tách khỏi đàn. Câu hỏi 1: Theo em, bạn Lan nên làm gì đầu tiên? Câu hỏi 2: Bạn Lan có nên tự cho gà uống thuốc theo hướng dẫn trên mạng không? Vì sao?

HS nêu được: báo ngay cho người lớn trong gia đình và liên hệ thú y; quan sát và ghi nhận dấu hiệu cụ thể; không tự chẩn đoán và không tự cho thuốc vì ủ rũ có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau. Từ đó HS xác định nhiệm vụ học tập: vì sao cần phòng bệnh, phòng bệnh gồm những gì và khi bệnh xảy ra thì xử lí thế nào.

Trình bày được vai trò của phòng bệnh và năm nội dung chính của phòng bệnh cho vật nuôi.

GV chia lớp thành 5 nhóm, mỗi nhóm nhận một phần của khăn trải bàn (kĩ thuật khăn trải bàn). Các nhóm đọc mục Hiểu bản chất trong sách và điền Phiếu học tập số 1. Câu hỏi thảo luận: Vì sao nói phòng bệnh là chủ động? Vì sao vaccine không thể thay thế vệ sinh chuồng trại và thức ăn nước sạch?

Kết quả khăn trải bàn gồm:

• Vệ sinh chuồng trại: giảm môi trường thuận lợi cho mầm bệnh phát triển.
• Thức ăn, nước an toàn: hạn chế nguồn đưa tác nhân gây bệnh và thiếu dinh dưỡng vào cơ thể vật nuôi.
• Giống khỏe: giảm nguy cơ mắc bệnh ngay từ đầu.
• Quản lí ra vào: hạn chế mang mầm bệnh từ bên ngoài vào đàn.
• Tiêm phòng theo hướng dẫn của thú y: phòng các bệnh đã xác định, cần kết hợp với vệ sinh.
  Kết luận HS rút ra: Phòng bệnh là chủ động giảm nguy cơ trước khi bệnh xảy ra; vaccine chỉ là một phần của phòng bệnh và không thay thế vệ sinh.

Giải thích được trị bệnh cần chẩn đoán và xử lí đúng nguyên nhân; phân loại được việc học sinh được làm và việc học sinh không được làm.

Cặp đôi hoàn thành Phiếu học tập số 2: phân loại 8 việc vào hai cột “Học sinh được làm” và “Không được làm”, gồm: quan sát và ghi nhận dấu hiệu, lập nhật kí quan sát, báo người lớn, vẽ sơ đồ chuồng mẫu, tiêm vaccine, pha thuốc sát trùng, dùng kháng sinh, xử lí xác vật nuôi. Câu hỏi thảo luận: Vì sao không ghi một triệu chứng thành kết luận chắc chắn? Vì sao thuốc và vaccine có điều kiện sử dụng riêng?

Bảng phân loại đúng:

• Học sinh được làm: quan sát và ghi nhận dấu hiệu; lập nhật kí quan sát; báo người lớn; vẽ sơ đồ chuồng mẫu.
• Không được làm: tiêm vaccine; pha thuốc sát trùng; dùng kháng sinh; xử lí xác vật nuôi.
  Kết luận HS rút ra: Trị bệnh cần chẩn đoán và xử lí đúng nguyên nhân; một triệu chứng có thể do nhiều nguyên nhân nên không được kết luận chắc chắn; thuốc và vaccine có mục đích và điều kiện riêng, học sinh không tự thực hiện.

Vận dụng kiến thức về biện pháp phòng bệnh, trị bệnh và an toàn để chọn đúng đáp án và giải thích lựa chọn.

Trò chơi “Chọn thẻ đúng”: GV đọc hoặc chiếu lần lượt các câu 1 đến 5, HS giơ thẻ A, B, C, D hoặc trả lời Đúng/Sai. Sau mỗi câu, HS giải thích ngắn. Có thể dùng học liệu số NeoEdu để HS tự kiểm tra sau trò chơi.
Câu 1: Biện pháp nào chủ động phòng bệnh? A. Tiêm phòng theo lịch thú y; B. Bán nhanh mọi con có triệu chứng; C. Dùng thuốc bất kì khi chưa chẩn đoán; D. Dùng chung kim không kiểm soát.
Câu 2: Học sinh thấy vật nuôi ủ rũ nên làm gì? A. Báo người lớn, tránh tự tiếp xúc và cho thuốc; B. Tiêm thuốc theo mạng; C. Ôm sát để kiểm tra; D. Mang đi bán ngay.
Câu 3: Ghép biện pháp với ý nghĩa chính: Vệ sinh chuồng; Theo dõi sức khỏe; Thú y chẩn đoán với các ý: Phát hiện bất thường sớm; Xác định hướng điều trị phù hợp; Giảm môi trường thuận lợi cho mầm bệnh.
Câu 4: Chọn việc KHÔNG giao học sinh tự làm. A. Tiêm vaccine; B. Pha thuốc sát trùng; C. Lập nhật kí quan sát từ xa; D. Vẽ sơ đồ chuồng mẫu.
Câu 5: Vaccine có thể thay thế hoàn toàn vệ sinh chuồng và thức ăn. Đúng hay Sai?

Đáp án:

• Câu 1: A. Tiêm phòng phù hợp là phòng chủ động; vẫn phải kết hợp vệ sinh và an toàn sinh học.
• Câu 2: A. Ủ rũ có nhiều nguyên nhân, cần thú y; không tự trị hoặc làm bệnh lan rộng.
• Câu 3: Vệ sinh chuồng – Giảm môi trường thuận lợi cho mầm bệnh; Theo dõi sức khỏe – Phát hiện bất thường sớm; Thú y chẩn đoán – Xác định hướng điều trị phù hợp.
• Câu 4: A và B. Kim tiêm và hóa chất có nguy cơ, học sinh chỉ làm các hoạt động học tập an toàn như C và D.
• Câu 5: Sai. Vaccine chỉ là một phần của phòng bệnh, không ngăn mọi tác nhân và cần sử dụng đúng điều kiện.

Thực hiện được phép tính đơn giản về số lượng vật nuôi và viết được thông báo ngắn, đúng dữ kiện, không tự chẩn đoán.

HS làm bài theo cặp (Phiếu học tập số 2, phần B).
Câu 6: Theo sổ mẫu, đàn có 40 con, 3 con có dấu hiệu bất thường được báo. Có bao nhiêu con chưa ghi dấu hiệu?
Câu 7: Vì sao không nên bán chạy vật nuôi nghi bệnh?
Câu 8: Viết thông báo ngắn cho người lớn khi quan sát gà giảm ăn, không tự chẩn đoán.

Đáp án:

• Câu 6: $40 - 3 = 37$ con. “Chưa ghi dấu hiệu” không đồng nghĩa với việc chứng minh con vật không mang mầm bệnh.
• Câu 7: Vận chuyển hoặc bán có thể làm lan tác nhân gây bệnh, nguy hại đến người và các vật nuôi khác. Cần báo người có trách nhiệm, thú y và xử lí theo hướng dẫn, không che giấu và không đưa vào thực phẩm tùy tiện. Thang chấm: 0,5 điểm nêu được nguy cơ lây lan; 0,5 điểm nêu được việc xử lí có trách nhiệm. Chấp nhận cách diễn đạt khác nếu đúng dữ kiện, có lí giải và an toàn.
• Câu 8: Mẫu tham khảo: “Sáng nay em thấy 2 con gà ăn ít và đứng tách đàn so với hôm qua. Em chưa biết nguyên nhân, chưa cho thuốc và không chạm vào. Nhờ người lớn liên hệ thú y, kiểm tra điều kiện chuồng và hướng dẫn xử lí.” Thang chấm: 0,5 điểm thông tin quan sát cụ thể; 0,25 điểm không kết luận; 0,25 điểm không tự trị. Đây là mẫu thông báo, không phải quan sát thật.

Lập được phương án phòng bệnh an toàn có căn cứ cho một đàn vật nuôi, phân công rõ việc của học sinh và việc của người lớn, thú y.

Tình huống: Gia đình em nuôi 40 con gà. Mỗi nhóm 4 HS thiết kế phương án phòng bệnh gồm: (1) 3 việc làm hằng ngày về vệ sinh và thức ăn nước; (2) 2 việc do người lớn, thú y thực hiện (tiêm phòng, quản lí ra vào); (3) 2 việc học sinh có thể làm an toàn (quan sát, lập nhật kí, báo cáo). Nhóm ghi phương án vào giấy A3 và trình bày trong 2 phút.

Phương án mẫu của nhóm: Hằng ngày dọn phân và thay lót chuồng, cho ăn và thay nước sạch, không để thức ăn ôi thiu; hạn chế người lạ ra vào chuồng; lịch tiêm phòng do thú y hướng dẫn; học sinh quan sát và ghi nhật kí 3 lần mỗi ngày, báo người lớn khi có con bất thường. Tiêu chí tự đánh giá: có đủ 3 nhóm việc, phân công đúng, không có việc học sinh tự tiêm hay tự dùng thuốc, nêu được căn cứ cho từng việc.