Giáo án Bài 6. Dự án trồng rau an toàn

Huy động kiến thức nền về rau an toàn và xác định vấn đề cần giải quyết trong dự án trồng rau.

GV chiếu hai hình ảnh: một thùng rau xanh tốt nhưng đặt cạnh thùng đựng hóa chất cũ, và một thùng rau được đặt ở chỗ thiếu nắng, nước tưới lấy từ nguồn không rõ.
GV đặt câu hỏi: (1) Nhìn bề ngoài, hai thùng rau này khác nhau ở điểm nào? (2) Theo em, rau nào trong hai trường hợp có thể không an toàn để ăn? Vì sao? (3) Để dự án trồng rau an toàn thành công, cần chuẩn bị những gì trước khi gieo hạt?

Nhận diện được: rau 'nhìn đẹp' chưa chắc an toàn; nguy cơ đến từ nguồn đất/nước, vật tư và vệ sinh. Xác định được nhiệm vụ chính của bài: lập và thực hiện dự án có căn cứ, có ghi chép và có đánh giá.

Phân tích được các yêu cầu và lựa chọn kĩ thuật ban đầu của dự án: rau phù hợp mùa, vị trí, nước và giá thể.

Nhóm 4 HS hoàn thành Phiếu học tập số 1 (phần A). Các nhóm thảo luận các câu hỏi:

• Mùa hiện tại và điều kiện địa phương có phù hợp với loại rau nào?
• Vị trí đặt thùng cần đáp ứng điều kiện gì về ánh sáng, thoáng khí, thoát nước và an toàn?
• Nguồn nước tưới và giá thể cần kiểm tra những gì để bảo đảm an toàn?
• Vì sao GV phải duyệt nhãn giống, vị trí, lượng giá thể trước khi gieo?
  Nhóm ghi kết quả vào bảng 'Điều kiện – Lựa chọn – Căn cứ'.

Bảng kết quả nhóm gồm ba cột (Điều kiện, Lựa chọn, Căn cứ). Ví dụ đúng: Điều kiện 'mùa mưa, ít nắng' → Lựa chọn 'rau ngắn ngày, chịu ẩm, chọn ô sáng tốt' → Căn cứ 'rau phù hợp mùa cho năng suất và giảm rủi ro'. Kết luận HS rút ra: dự án chỉ chọn rau khi đã khảo sát mùa, vị trí, nước và giá thể, và được GV duyệt trước khi thực hiện.

Tính được tổng chi phí dự trù của mô hình; lập được phương án phân công, lịch và cách ghi chép trước khi thực hiện.

GV trình bày mô hình mẫu: 2 thùng có lỗ thoát nước do người lớn chuẩn bị; giá thể sạch 40 000 đồng; hạt giống 12 000 đồng; thùng tái sử dụng phù hợp 0 đồng; nhãn 4 000 đồng. Chi phí chưa tính công và nước.
Nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 1 (phần B): (1) tính tổng dự trù; (2) đề xuất phân công 3 bạn và giáo viên; (3) lập lịch chăm sóc tuần đầu; (4) nêu nội dung cần ghi trong nhật kí.

Tổng dự trù: 40 000 + 12 000 + 4 000 + 0 = 56 000 đồng (chưa tính công và nước). Phân công gợi ý: một bạn phụ trách lịch và nhãn; một bạn kiểm tra và tưới theo hướng dẫn; một bạn ghi số cây và chụp ảnh khi được phép; giáo viên duyệt giống, vị trí, vật liệu. Nhật kí ghi ngày, số hạt gieo, số cây mọc, thời tiết, độ ẩm giá thể, lượng nước đã tưới, người ghi. Lưu ý: số liệu trong bài toán là dữ liệu minh hoạ, không phải mật độ khuyến nghị.

Tính được tỉ lệ mọc từ số liệu nhật kí; phân biệt được dữ liệu mẫu, dữ liệu thực tế và nhận biết giới hạn của kết luận.

GV trình bày nhật kí giả định: thùng A gieo 15 hạt, ghi nhận 13 cây mọc; thùng B gieo 15 hạt, ghi nhận 11 cây mọc tại cùng lần kiểm tra.
Nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 2: (1) tính tỉ lệ mọc của từng thùng và của cả hai thùng; (2) nêu cách ghi nhãn 'dữ liệu mẫu' và 'dữ liệu thật'; (3) nêu nguyên nhân có thể gây chênh lệch và cách kiểm tra thêm.

Thùng A: $\dfrac{13}{15}\times 100\% \approx 86{,}7\%$. Thùng B: $\dfrac{11}{15}\times 100\% \approx 73{,}3\%$. Cả hai thùng: $\dfrac{24}{30}\times 100\% = 80\%$. Kết luận HS rút ra: chưa đủ cơ sở để kết luận nguyên nhân chênh lệch; cần đối chiếu độ ẩm, ánh sáng và cách gieo. Dữ liệu mẫu phải được ghi nhãn rõ; dữ liệu thật chỉ ghi khi đã quan sát.

Củng cố nhận biết nguy cơ an toàn, quy tắc ghi chép và phép tính trong dự án rau.

HS làm nhanh các câu hỏi trắc nghiệm và tính toán (trên học liệu NeoEdu hoặc phiếu):
Câu 1. Thùng nào không nên tái dùng để trồng rau ăn? A. Thùng từng chứa hóa chất không rõ tồn dư; B. Thùng thực phẩm sạch có nguồn rõ; C. Thùng trồng chuyên dụng; D. Thùng được giáo viên kiểm tra phù hợp.
Câu 2. Cần ghi gì để phân biệt số liệu mẫu và thực tế? A. Nguồn số liệu và trạng thái thực hiện; B. Chỉ bảng tổng tiền; C. Chỉ ngày nộp báo cáo; D. Chỉ tên giống.
Câu 3. Giá thể 40 000 đồng, hạt 12 000 đồng, nhãn 4 000 đồng, thùng 0 đồng. Tổng dự trù bao nhiêu đồng?
Câu 4. Gieo 30 hạt, 24 hạt mọc theo nhật kí mẫu. Tỉ lệ mọc là bao nhiêu phần trăm?
Câu 5. Không dùng thuốc là đủ chứng minh rau chắc chắn an toàn mọi mặt. Đúng hay sai?

Đáp án: Câu 1: A (nguy cơ tồn dư hóa chất không được giải quyết chỉ bằng nhìn ngoài). Câu 2: A (nhãn dữ liệu mẫu/thật bảo đảm trung thực báo cáo). Câu 3: 56 000 đồng. Câu 4: $\dfrac{24}{30}\times 100\% = 80\%$. Câu 5: Sai (còn phải kiểm soát đất, nước, nguyên liệu, vệ sinh và các nguy cơ khác).

Vận dụng kiến thức để đề xuất phân công, nhật kí và cách xử lí tình huống nguy cơ cho dự án của nhóm.

Nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 2, phần B: (1) lập một dòng nhật kí mẫu, ghi rõ dữ liệu là mẫu hay thật; (2) đề xuất phân công 3 bạn và giáo viên cho dự án 2 thùng rau; (3) nêu một tình huống nguy cơ (ví dụ: nhãn giống bị mờ, thùng có vết gỉ, cây còi cọc) và cách xử lí an toàn.

Dòng nhật kí mẫu gợi ý: 'Ngày 3 sau gieo; kiểm tra 30 vị trí; ghi 24 cây mọc (80%); thời tiết nắng nhẹ; độ ẩm giá thể ghi theo cảm quan hoặc dụng cụ; lượng nước đã tưới ghi đúng thực tế.' Nếu chưa thực hiện, để kết quả trống và ghi 'kế hoạch ghi chép', không điền số liệu quan sát. Phân công gợi ý: An phụ trách lịch và nhãn; Bình kiểm tra và tưới theo hướng dẫn; Chi ghi số cây; giáo viên duyệt giống, vị trí, vật liệu và xử lí dụng cụ sắc. Cả nhóm rửa tay, không dùng hóa chất hoặc phân tươi. Tình huống: nhãn mờ → không gieo, báo GV để kiểm tra lại nguồn giống.

Vận dụng toàn bộ kiến thức để hoàn thiện báo cáo dự án trồng rau an toàn tại gia đình hoặc trường học, có căn cứ và có ghi chép.

Mỗi nhóm hoàn thiện báo cáo gồm: nguồn giống, điều kiện trồng, bảng chi phí, phân công, nhật kí có ngày và đánh giá theo bằng chứng. Các nhóm có thể thực hiện dự án thật hoặc lập kế hoạch cho hộ gia đình, trường học. Yêu cầu: ghi rõ dữ liệu mẫu và dữ liệu thật; không sửa số liệu để giống mẫu.

Báo cáo dự án hoàn chỉnh gồm 5 phần: (1) nguồn giống và căn cứ chọn rau; (2) điều kiện trồng (vị trí, nước, giá thể); (3) bảng chi phí và phân công; (4) nhật kí có ngày, số liệu được nhãn rõ là mẫu hoặc thật; (5) đánh giá bằng bằng chứng, nêu rõ điều đã đạt, điều còn cần kiểm tra thêm và đề xuất cải tiến.