Giáo án Thực hành đọc: “Thân thiện với môi trường”

HS nhận ra khoảng cách có thể có giữa nhãn quảng bá “thân thiện môi trường” và tác động thực của sản phẩm, từ đó xác định nhiệm vụ đọc văn bản.

HS quan sát ba mẫu slogan quảng bá giả định trên slide và trả lời các câu hỏi của GV:

• Khi thấy nhãn “thân thiện môi trường”, em có tin ngay không? Vì sao?
• Để đánh giá một sản phẩm có thật sự thân thiện với môi trường, em cần biết những thông tin nào?

HS nêu được: không nên tin ngay vì nhãn chỉ là lời quảng bá, có thể hấp dẫn nhưng chưa nói đủ; cần biết sản phẩm được sản xuất thế nào, dùng ra sao và thải bỏ ra sao. Từ đó HS ghi nhiệm vụ của bài: đọc văn bản để học cách đánh giá tác động thực thay vì chỉ tin nhãn quảng cáo.

HS nêu được nội dung chính của bản tóm lược và nhận diện mạch lập luận ba bước của văn bản.

GV cho HS đọc thầm bản tóm lược và bình giải (nhắc HS: đây là bản do nhóm biên soạn, không phải nguyên văn tác phẩm; thể loại của tác phẩm gốc là nghị luận xã hội). HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn, hoàn thành Phiếu học tập số 1 với bốn nhiệm vụ:

• Văn bản đặt câu hỏi về điều gì?
• Vì sao một nhãn gọi hấp dẫn chưa bảo đảm sản phẩm ít gây hại?
• Người đọc được cung cấp những gì để cân nhắc?
• Vẽ sơ đồ ba bước theo mạch trình bày của văn bản.

• Câu hỏi của văn bản: các sản phẩm được quảng bá là thân thiện môi trường có thực sự như lời quảng bá không.
• Nhãn hấp dẫn chưa bảo đảm vì quá trình sản xuất, dùng và thải bỏ có thể vẫn gây hại; nhãn chỉ nêu một khía cạnh.
• Người đọc được cung cấp lí lẽ và số liệu để cân nhắc toàn bộ tác động, không tin ngay quảng cáo.
• Sơ đồ ba bước: Nêu nghi vấn về nhãn xanh → Xem các bằng chứng tác động → Khuyên lựa chọn có cân nhắc.
• Kết luận HS ghi được: đánh giá tác động thực thay vì chỉ tin nhãn quảng cáo.

HS giải thích được ý nghĩa của dấu ngoặc kép ở nhan đề, vai trò và giới hạn của bằng chứng định lượng, và thực hành ghi sổ đọc ba cột.

GV đưa ra các câu hỏi đọc sâu:

• Vì sao nhan đề được đặt trong dấu ngoặc kép? Dấu này gợi điều gì?
• Khi gặp con số trong lời quảng bá, em cần kiểm tra những gì?
• Vì sao một sản phẩm không thể được đánh giá chỉ bằng một đặc điểm riêng lẻ?
  Sau đó HS ghi sổ đọc ba cột (chi tiết – nhận xét – lí giải) vào Phiếu học tập số 2, với chi tiết “Lí lẽ xét cả quá trình sử dụng và thải bỏ sản phẩm”.

• Dấu ngoặc kép ở nhan đề gợi khoảng cách cần kiểm tra với lời quảng bá: nhãn được trích dẫn nên cần xem nó có đúng với thực tế không.
• Bằng chứng định lượng giúp nhận xét cụ thể, nhưng phải xem nguồn, năm và điều kiện so sánh.
• Một sản phẩm không thể đánh giá chỉ bằng một đặc điểm vì tác động gồm nhiều giai đoạn: sản xuất, sử dụng, thải bỏ.
• Mẫu sổ đọc HS hoàn thành:
  • Chi tiết: “Lí lẽ xét cả quá trình sử dụng và thải bỏ sản phẩm.”
  • Nhận xét: văn bản yêu cầu đánh giá toàn diện, không dừng ở nhãn.
  • Lí giải: nhãn chỉ nói một khía cạnh, nên phải nhìn đủ các giai đoạn mới kết luận được.

HS vận dụng nội dung văn bản để nhận định đúng sai, chọn nhận xét có căn cứ và sắp xếp mạch trình bày.

HS làm các bài tập sau (có thể thực hiện trên học liệu NeoEdu tại mục bài tập tương tác):

• Bài 2: Theo ghi chú về nguyên tác, tác phẩm thuộc dạng nào? A. tản văn; B. nghị luận xã hội; C. truyện ngắn; D. thơ năm chữ.
• Bài 3: Nhận định nào khái quát đúng trọng tâm văn bản? A. đánh giá tác động thực thay vì chỉ tin nhãn quảng cáo; B. lòng trắc ẩn với những sinh linh nhỏ bé; C. học từ thiên nhiên và kinh nghiệm của người lao động; D. vẻ đẹp lao động và sự chung sức.
• Bài 4: Xét từng nhận định: a) Lí lẽ xét cả quá trình sử dụng và thải bỏ sản phẩm; b) Chỉ cần nhãn xanh là đủ chứng minh sản phẩm ít gây hại; c) Có thể đánh giá tác động sản phẩm mà bỏ qua sản xuất và thải bỏ. Ghi Đ hoặc S.
• Bài 5: Sắp xếp ba bước theo mạch trình bày: Khuyên lựa chọn có cân nhắc; Nêu nghi vấn về nhãn xanh; Xem các bằng chứng tác động.
• Bài 6: Chọn hai nhận xét được bản tóm lược hỗ trợ trong bốn ý: A. đánh giá tác động thực thay vì chỉ tin nhãn quảng cáo; B. Lí lẽ xét cả quá trình sử dụng và thải bỏ sản phẩm; C. Chỉ cần nhãn xanh là đủ chứng minh sản phẩm ít gây hại; D. Có thể đánh giá tác động sản phẩm mà bỏ qua sản xuất và thải bỏ.

• Bài 2: B. Ghi chú xác định nguyên tác là nghị luận xã hội; không suy thể loại chỉ từ hình thức văn xuôi của bản tóm lược.
• Bài 3: A. Đánh giá tác động thực thay vì chỉ tin nhãn quảng cáo là trọng tâm văn bản.
• Bài 4: a) Đ; b) S; c) S. Ý a có trong ngữ liệu; ý b và c sai vì nhãn xanh chưa đủ và phải xét cả sản xuất, thải bỏ.
• Bài 5: Nêu nghi vấn về nhãn xanh → Xem các bằng chứng tác động → Khuyên lựa chọn có cân nhắc.
• Bài 6: A và B. Hai ý C và D sai vì bỏ qua quá trình sản xuất và thải bỏ, và coi nhãn là đủ.

HS liên hệ được nội dung văn bản với một tình huống mua sắm hoặc sử dụng đồ dùng cụ thể, đồng thời nhận ra giới hạn của liên hệ.

Theo cặp đôi, HS đề xuất một việc làm hoặc cách nhìn trong đời sống phù hợp với đánh giá tác động thực thay vì chỉ tin nhãn quảng cáo. Mỗi cặp nêu:

• Tình huống thật (ví dụ: mua một đồ dùng có nhãn “thân thiện môi trường”).
• Việc làm cụ thể và chi tiết trong văn bản làm căn cứ.
• Một giới hạn của liên hệ: văn bản là nghị luận xã hội, không phải hướng dẫn thao tác; không nên đổi mọi vật đang dùng chỉ để mua đồ có nhãn xanh.

Ví dụ sản phẩm HS có thể nêu: Trước khi mua một chiếc túi có nhãn “thân thiện môi trường”, em hỏi xem túi được làm từ gì, dùng được bao lâu và sau khi bỏ đi có gây hại không; em có thể tìm thông tin từ nguồn đáng tin trước khi quyết định. Liên hệ này dựa trên chi tiết “lí lẽ xét cả quá trình sử dụng và thải bỏ sản phẩm”. Giới hạn: văn bản không hướng dẫn chọn sản phẩm cụ thể; không nên thay mọi đồ đang dùng khi chưa cần thiết, vì liên hệ phù hợp là dùng bền và giảm mua không cần.