Giáo án Đọc mở rộng trang 100 – Tập 2

Huy động trải nghiệm đọc sẵn có của HS về chủ đề Hòa điệu với tự nhiên, tạo nhu cầu tìm hiểu cách đọc và ghi nhật kí đọc có căn cứ.

HS lần lượt trả lời câu hỏi của GV: «Em đã từng đọc văn bản nào nói về thiên nhiên, cây cối, mùa hoa hoặc môi trường? Em nhớ điều gì nhất trong văn bản đó?». Sau đó HS tự đánh giá xem mình nhớ tên văn bản, tác giả hay chỉ nhớ một hình ảnh.

Danh sách 3 đến 5 văn bản hoặc hình ảnh HS nhớ được, kèm nhận xét ngắn: có nhớ đủ tên tác giả và nguồn hay chưa. Từ đó GV dẫn dắt vào yêu cầu đọc độc lập: phân biệt «tìm thấy nhan đề» với «đã đọc».

Nêu được cấu trúc hồ sơ đọc, phân biệt người viết, người kể và nhân vật, nêu được ý chính và một chi tiết của hai hồ sơ mẫu.

Nhóm 4 HS đọc hai hồ sơ mẫu A (Thuỷ tiên tháng Một, Tô-mát L. Phơ-rít-man) và B (Bản tin về hoa anh đào, Nguyễn Vĩnh Nguyên) trong sách, trang 100. Mỗi nhóm được chia hai phần: nhóm chẵn điền Phiếu học tập số 1 cho hồ sơ A, nhóm lẻ cho hồ sơ B, rồi ghép lên khăn trải bàn. Câu hỏi GV đặt ra: (1) Tác phẩm là gì, tác giả là ai, nguồn ở đâu? (2) Trong hồ sơ B, ai là người viết, ai là người kể, ai là nhân vật? (3) Ý chính của hồ sơ A là gì? Một chi tiết cụ thể là gì? (4) Hồ sơ có phải là tóm lược toàn bộ cuốn sách không?

Phiếu học tập số 1 đã điền đủ: Hồ sơ A – tác giả Tô-mát L. Phơ-rít-man, ý chính là hiện tượng mùa hoa bất thường gợi vấn đề biến đổi khí hậu và sự bất ổn của Trái Đất, chi tiết là các quan sát, số liệu và ý kiến được tập hợp để chỉ ra hệ quả nóng hơn và thời tiết cực đoan. Hồ sơ B – người viết là Nguyễn Vĩnh Nguyên; người viết kể về một người bạn làm báo ở Đà Lạt (người bạn là nhân vật được nhắc tới); ý chính là suy ngẫm về cách đưa tin và giữ sự nhạy cảm trước cuộc sống. Kết luận: hồ sơ là tóm lược riêng, không nhận là đã đọc toàn bộ sách.

Giải thích được cách ghi nhật kí đọc trung thực, ghi đúng phạm vi thực đọc, nêu được lí do không đánh đồng tìm thấy nhan đề với đã đọc.

HS làm việc theo cặp, đọc phần «Chọn, tìm và đọc độc lập» trong sách và Phiếu học tập số 2 (mẫu nhật kí đọc). Các câu hỏi GV đặt ra: (1) Nhật kí đọc trung thực cần ghi những gì? (2) Nếu chỉ đọc giới thiệu hoặc chỉ đọc một chương thì ghi thế nào? (3) Làm sao để người khác có thể tìm được cuốn sách bạn đã đọc? (4) Vì sao lời khen không kèm nội dung cụ thể chưa đủ làm bằng chứng đọc?

Phiếu học tập số 2 hoàn chỉnh gồm: tên văn bản, tác giả, nguồn (đủ để tìm), phạm vi đã đọc (ví dụ: từ đầu đến hết phần một), ngày đọc, diễn biến hoặc ý chính, một chi tiết chính xác, suy nghĩ có lí giải. Kết luận: nhật kí là bằng chứng của hành trình đọc thật; ghi đúng tác phẩm, tác giả, phạm vi và chi tiết; không ghi đã đọc cả sách khi chỉ xem giới thiệu; không tạo số trang cho có vẻ chính xác.

Giải thích được sự khác nhau giữa dữ kiện trong văn bản, suy luận có căn cứ và ý kiến riêng của người đọc, từ đó tránh biến suy đoán thành sự kiện.

Cả lớp làm việc chung với hồ sơ A. GV trình chiếu ba câu trích từ phần tóm lược: (a) «Hiện tượng mùa hoa bất thường»; (b) «gợi vấn đề biến đổi khí hậu và sự bất ổn của Trái Đất»; (c) «Em thấy việc này rất đáng lo». HS xác định mỗi câu thuộc loại nào: dữ kiện, suy luận có căn cứ hay ý kiến riêng. Câu hỏi GV đặt ra: (1) Câu nào mô tả điều đã xảy ra? (2) Câu nào là cách lí giải của người đọc hoặc người viết dựa trên căn cứ? (3) Câu nào thể hiện cảm xúc, đánh giá cá nhân?

Bảng phân loại đúng: (a) là dữ kiện của văn bản, mô tả hiện tượng; (b) là suy luận có căn cứ, nối hiện tượng với vấn đề rộng hơn và cần đối chiếu với các quan sát, số liệu trong văn bản; (c) là ý kiến riêng, bộc lộ cảm xúc của người đọc. Kết luận ghi vào vở: đọc phê phán là kiểm tra căn cứ, không phủ nhận dữ kiện chỉ vì nó đáng lo; một sự kiện đơn lẻ không tự mình chứng minh toàn bộ xu thế.

Vận dụng được tiêu chí nhật kí đọc, ghép được hồ sơ với chủ đề, nêu được một điểm giống và một khác có căn cứ giữa hai hồ sơ mẫu.

Bài tập 1 (làm cá nhân, 4 phút): Một nhật kí đọc trung thực cần: A. Ghi đúng tác phẩm, tác giả, phạm vi đọc và chi tiết; B. Ghi đã đọc cả sách dù chỉ xem giới thiệu; C. Chép lời khen không cần biết tác phẩm; D. Tạo số trang cho có vẻ chính xác.
Bài tập 2 (cặp đôi, 8 phút): Ghép hồ sơ với chủ đề: Thuỷ tiên tháng Một và Bản tin về hoa anh đào.
Bài tập 3 (nhóm 4 HS, 8 phút): Từ hai hồ sơ đã cung cấp, nêu một khác biệt về cách thể hiện; nếu chỉ biết tóm lược, hãy ghi rõ giới hạn đó. Có thể dùng học liệu tương tác NeoEdu để kiểm tra nhanh đáp án trắc nghiệm.

Bài tập 1 – Đáp án: A (Nhật kí là bằng chứng của hành trình đọc thật).
Bài tập 2 – Đáp án: Thuỷ tiên tháng Một gắn với nhìn dấu hiệu tự nhiên bằng bằng chứng và trách nhiệm; Bản tin về hoa anh đào gắn với trân trọng vẻ đẹp bình dị và sự chú ý có trách nhiệm.
Bài tập 3 – Gợi ý đáp án: Giáo viên đánh giá dữ kiện đúng (nêu đúng một khác biệt, ví dụ: hồ sơ A tập hợp quan sát, số liệu và ý kiến để chỉ ra hệ quả khí hậu, hồ sơ B đi từ câu chuyện về người bạn làm báo đến suy ngẫm về cách đưa tin); so sánh có căn cứ; nêu rõ giới hạn nếu chỉ biết tóm lược (ví dụ: «Em chỉ đọc hồ sơ tóm lược, chưa đọc toàn bộ cuốn sách nên chưa nhận xét về toàn bộ cấu trúc»). Đây là gợi ý, không phải đáp án duy nhất.

Vận dụng được kĩ năng nói: giới thiệu đúng thông tin, nêu chi tiết và lí do; trả lời câu hỏi của người nghe; nghe và hỏi thêm chỗ chưa rõ.

HS làm việc theo cặp: mỗi em giới thiệu văn bản mình đã đọc (hoặc hồ sơ mẫu nếu chưa có văn bản tự chọn) trong 90 giây, gồm: tên, tác giả, phạm vi thực đọc, một chi tiết hấp dẫn, lí do chọn. Người nghe nhận xét dựa trên chi tiết và hỏi thêm một câu. Giới thiệu không cần kể hết kết thúc. Tiêu chí: thông tin đúng; chi tiết và lí do; câu trả lời; giọng rõ.

Mỗi HS hoàn thành một bài giới thiệu 90 giây có đủ tên, tác giả, phạm vi thực đọc, một chi tiết và lí do; trả lời được một câu hỏi của bạn. Người nghe ghi lại một nhận xét và một câu hỏi. Ví dụ bài giới thiệu hồ sơ A: «Em giới thiệu Thuỷ tiên tháng Một của Tô-mát L. Phơ-rít-man. Em chỉ đọc phần tóm lược trong sách. Chi tiết em thích là hiện tượng hoa nở khác mùa mở ra vấn đề khí hậu. Em chọn vì cách văn bản đặt sự việc nhỏ trong bức tranh lớn».