Giáo án Tri thức ngữ văn trang 102 – Tập 2

Kích hoạt kinh nghiệm đọc sách và ghi chép của HS; xác định nhiệm vụ tìm hiểu bốn khái niệm trong bài Tri thức ngữ văn trang 102.

GV đặt ba câu hỏi: (1) Sau khi đọc một cuốn sách, em có ghi lại điều gì không? Ghi những gì? (2) Nếu muốn bạn cùng lớp cân nhắc đọc cuốn sách đó, em sẽ nói điều gì? (3) Khi kể lại cuốn sách cho bạn, em có cần nói rõ mình đã đọc đến đâu không?

HS nêu được ít nhất hai việc: ghi lại chi tiết và suy nghĩ khi đọc (nhật kí đọc); chọn một điểm hấp dẫn của sách để mời bạn đọc (giới thiệu sách). HS nhận ra cần nói rõ phạm vi đã đọc. Từ đó HS xác định nhiệm vụ tìm hiểu các khái niệm trong bài.

HS nêu đúng nội dung của bốn khái niệm: nhật kí đọc, giới thiệu sách, sản phẩm sáng tạo, hỏi–đáp với tác giả; ghép đúng khái niệm với nội dung tương ứng.

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật mảnh ghép, hoàn thành Phiếu học tập số 1: đọc mục Khái niệm để đọc và viết trong sách trang 102, ghép từng khái niệm với nội dung và ghi một từ khóa để nhớ. Sau đó HS trả lời câu hỏi: Vì sao hỏi–đáp với tác giả không thay thế việc đọc sách?

Bảng ghép đúng: nhật kí đọc – ghi hành trình đọc và suy nghĩ có chi tiết; giới thiệu sách – chọn thông tin giúp người khác cân nhắc đọc; sản phẩm sáng tạo – cách diễn giải mới có nguồn và không xuyên tạc văn bản; hỏi–đáp với tác giả – trao đổi để mở cách hiểu, không thay việc đọc. Trả lời: vì hỏi–đáp chỉ mở cách hiểu, người đọc vẫn phải tự đọc văn bản.

HS vận dụng khái niệm để nhận diện hai tầng tác giả – tác phẩm, phân biệt bằng chứng về bối cảnh với nhận xét về hiệu quả ngôi kể trong bản tóm lược bài bình.

HS đọc bản tóm lược trong Phiếu học tập số 2 và trả lời ba câu hỏi: (1) Người viết bài bình là ai, tác phẩm được bình là gì? (2) Những yếu tố nào thuộc về bối cảnh (cảnh nông thôn miền Trung, nhân vật bình thường, sự thay đổi đời sống xã hội)? Những yếu tố nào là nhận xét về hiệu quả (giọng kể gần gũi, nét riêng của nhân vật, điểm nhìn)? (3) Bản tóm lược có thay được nguyên tác Quê nội không?

Người viết bài bình: Trần Thanh Địch; tác phẩm được bình: Quê nội của Võ Quảng. Bối cảnh: cảnh nông thôn miền Trung, các nhân vật bình thường, sự thay đổi đời sống xã hội. Nhận xét về hiệu quả: giọng kể gần gũi, những nét riêng của nhân vật và điểm nhìn góp vẻ giản dị, chân thật. Bản tóm lược không thay nguyên tác Quê nội. Một câu hỏi phân tích mẫu: Giọng kể gần gũi trong Quê nội góp phần làm nổi bật vẻ giản dị ở nhân vật nào? (HS phải chỉ ra chi tiết trước khi trả lời).

HS củng cố nội dung bốn khái niệm và phân biệt nhật kí đọc với giới thiệu sách qua các câu hỏi trắc nghiệm, ghép và đúng sai.

HS làm bài tập 1 đến 5 trong mục Bài tập của sách trang 102 (có thể đối chiếu học liệu số NeoEdu). Đề và câu hỏi cụ thể: (1) Ghép khái niệm với nội dung đúng. (2) Trong bài học, “nhật kí đọc” được hiểu thế nào? A. cách diễn giải mới có nguồn và không xuyên tạc văn bản; B. trao đổi để mở cách hiểu, không thay việc đọc; C. ghi hành trình đọc và suy nghĩ có chi tiết; D. chọn thông tin giúp người khác cân nhắc đọc. (3) Trong bài học, “giới thiệu sách” được hiểu thế nào? A. trao đổi để mở cách hiểu, không thay việc đọc; B. chọn thông tin giúp người khác cân nhắc đọc; C. ghi hành trình đọc và suy nghĩ có chi tiết; D. cách diễn giải mới có nguồn và không xuyên tạc văn bản. (4) Trong bài học, “sản phẩm sáng tạo” được hiểu thế nào? A. cách diễn giải mới có nguồn và không xuyên tạc văn bản; B. ghi hành trình đọc và suy nghĩ có chi tiết; C. chọn thông tin giúp người khác cân nhắc đọc; D. trao đổi để mở cách hiểu, không thay việc đọc. (5) Đúng hay sai: a) nhật kí đọc là ghi hành trình đọc và suy nghĩ có chi tiết; b) giới thiệu sách là cách diễn giải mới có nguồn và không xuyên tạc văn bản.

Đáp án: (1) nhật kí đọc – ghi hành trình đọc và suy nghĩ có chi tiết; giới thiệu sách – chọn thông tin giúp người khác cân nhắc đọc; sản phẩm sáng tạo – cách diễn giải mới có nguồn và không xuyên tạc văn bản; hỏi–đáp với tác giả – trao đổi để mở cách hiểu, không thay việc đọc. (2) C. (3) B. (4) A. (5) a) Đúng; b) Sai, vì giới thiệu sách là chọn thông tin giúp người khác cân nhắc đọc; cách diễn giải mới có nguồn là sản phẩm sáng tạo.

HS vận dụng khái niệm để viết một câu hỏi phân tích gắn với chi tiết cụ thể và một đoạn giới thiệu sách ngắn, có căn cứ, gắn với thực tế đọc sách của bản thân.

Trên lớp: HS viết một câu hỏi phân tích về bản tóm lược bài bình Quê nội, trong đó nêu rõ chi tiết làm căn cứ. Về nhà: HS chọn một cuốn sách đã đọc (hoặc đã đọc một phần), viết đoạn giới thiệu sách 4–6 câu hướng đến một bạn cụ thể, nêu rõ phạm vi đã đọc và một chi tiết làm điểm hấp dẫn.

Mẫu câu hỏi phân tích: Chi tiết nào trong bản tóm lược giúp em thấy giọng kể gần gũi, và giọng kể ấy góp phần thể hiện vẻ giản dị ở điểm nào? Đoạn giới thiệu sách có: tên sách và tác giả; phạm vi đã đọc; một chi tiết cụ thể làm điểm hấp dẫn; không khẳng định đã đọc cả sách khi chỉ đọc một phần.