Giáo án Thách thức đầu tiên: Chinh phục những cuốn sách mới

Huy động trải nghiệm đọc sách của HS và giúp HS nhận ra bìa, nhan đề chỉ là điểm bắt đầu để dự đoán nội dung.

GV trình chiếu bìa và nhan đề cuốn Quê nội của Võ Quảng. HS quan sát và trả lời hai câu hỏi: (1) Từ nhan đề và bìa, em đoán cuốn sách viết về điều gì, ở đâu, về ai? (2) Chỉ cần xem bìa là có thể nói đã đọc sách chưa? Vì sao?

Mỗi HS viết được một dự đoán sơ bộ, ví dụ: cuốn sách viết về tuổi thơ ở một làng quê, về quê hương. Kết luận: bìa và nhan đề là điểm bắt đầu để dự đoán, chưa thay thế được việc đọc toàn bộ sách.

HS hệ thống hoá được năm bước đọc sách theo chặng và phân biệt được dự đoán với điều đã đọc, dữ kiện với suy luận.

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn, hoàn thành Phiếu học tập số 1 trên tờ giấy A0. Nhiệm vụ gồm năm bước: (1) Chọn một cuốn sách phù hợp lứa tuổi và có thể tìm được. (2) Đọc bìa, mục lục, lời giới thiệu để lập dự đoán. (3) Chia kế hoạch đọc thành chặng. (4) Sau mỗi chặng, ghi nhân vật hoặc sự việc (luận điểm), một chi tiết và một câu hỏi. (5) Khi kết thúc, đối chiếu dự đoán với điều đã đọc. GV đặt câu hỏi: Vì sao không ghi số trang hoặc nhà xuất bản do mình đoán? Trong mẫu Quê nội, ba ý ghi đọc, chi tiết chọn và câu hỏi là gì?

Sơ đồ năm bước đọc sách trên khăn trải bàn của nhóm. Kiến thức HS rút ra: (a) Dự đoán từ bìa và mục lục chỉ là giả thuyết, phải kiểm chứng bằng quá trình đọc. (b) Không ghi số trang hoặc thông tin xuất bản khi chưa thấy sách. (c) Mẫu Quê nội: ba ý ghi đọc gồm trẻ em không tách khỏi sinh hoạt của làng; người dân vừa chăm đời thường vừa tham gia công việc chung; cách kể gần với trẻ giúp cảnh và người sống động. Chi tiết chọn là chú Năm Mùi nói chuyện với bà con bằng kinh nghiệm và cách hiểu người làng. Câu hỏi: điểm nhìn gần trẻ em cho người đọc thấy điều gì và chưa thể biết điều gì về người lớn?

Củng cố quy trình đọc sách, phân biệt dự đoán với bằng chứng đã đọc và vận dụng vào việc lập kế hoạch đọc cụ thể.

HS làm cá nhân Phiếu học tập số 2 gồm hai câu trắc nghiệm (bài 1 và 2 trong sách) và một bài lập kế hoạch đọc (bài 4). Sau đó, HS đối chiếu đáp án với bạn cùng bàn và kiểm tra thêm các bài tương tác trên trang NeoEdu nếu có thời gian. Đề bài 1: Dự đoán từ bìa sách có phải bằng chứng đã đọc toàn sách không? A. Có, đã đủ; B. Không, cần kiểm tra bằng quá trình đọc; C. Chỉ cần biết tên tác giả; D. Chỉ cần xem lời khen. Đề bài 2: Khi tự viết lời nhân vật cho một sản phẩm sáng tạo, cần: A. Ghi là lời tưởng tượng của mình và chỉ nguồn cảm hứng; B. Nhận là nguyên văn trong sách; C. Gán tên tác giả để tăng tin cậy; D. Không cho người xem biết. Đề bài 4: Lập kế hoạch đọc theo chặng có hạn và sản phẩm ghi chép trong hai tuần.

Đáp án bài 1: B (bìa là điểm bắt đầu, không thay kết quả đọc). Đáp án bài 2: A (phân biệt sáng tạo và trích dẫn là trung thực học thuật). Bài 4 mẫu: tuần một, buổi đầu xem bìa, mục lục và đọc phần mở đầu; ba buổi tiếp theo, mỗi buổi khoảng 20 phút đọc tiếp và ghi một ý; cuối tuần xem lại đã đọc tới đâu. Tuần hai tiếp tục đến hết sách, buổi cuối viết tóm lược và chọn hai nhận xét nghệ thuật; mỗi buổi ghi đúng phạm vi đã đọc, nếu chưa xong thì điều chỉnh hạn.

Vận dụng quy trình đọc và ghi chép để giới thiệu một cuốn sách phù hợp lứa tuổi, nói rõ điểm hấp dẫn và trả lời câu hỏi có căn cứ.

Mỗi HS chuẩn bị bài giới thiệu khoảng 90 giây gồm: nhan đề, tác giả, nơi tìm được cuốn sách; điều hấp dẫn có chi tiết minh họa; một câu hỏi để cùng trao đổi. Lấy mẫu Quê nội làm gợi ý: điều hấp dẫn không chỉ là hai cậu bé Cục và Cù Lao mà là cả một làng đang đổi thay trong cái nhìn gần gũi. Câu hỏi gợi ý: Những việc nhỏ làm người đọc nhớ một nơi mình chưa từng đến bằng cách nào? HS đổi cặp, mỗi bạn trình bày, bạn kia đặt một câu hỏi và nhận xét theo tiêu chí 10 điểm.

Dàn ý giới thiệu sách 90 giây gồm ba phần: thông tin sách (nhan đề, tác giả, nơi tìm); điều hấp dẫn kèm chi tiết; câu hỏi trao đổi. Ví dụ hỏi–đáp: «Có phải bài bình thay được cuốn truyện không?» – «Không; bài bình chỉ giúp gợi ý chú ý vào những chi tiết đáng đọc, còn cảm nhận phải có từ việc đọc sách». Tiêu chí đánh giá: thông tin và phạm vi đúng 3 điểm; điểm hấp dẫn có chi tiết 3 điểm; tổ chức lời nói và thời lượng 2 điểm; trả lời có căn cứ và nhận giới hạn 2 điểm.